بندرعباس، اصلیترین پایگاه دریایی ایران در تنگه هرمز، به یکی از نقاط مهم تنش میان ایران و آمریکا تبدیل شده است. نتانیاهو پیشتر گفته بود تنگسیری فرمانده پیشین نیروی دریای سپاه بستن تنگه هرمز را هدایت میکرد و حالا سه ماه پس از ترور او، فرماندهی جدید در آستانه مراسم تشییع علی خامنهای معرفی شده است.
پس از کشته شدن علیرضا تنگسیری، فرمانده وقت نیروی دریایی سپاه، در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل به بندرعباس در روز ششم فروردین ۱۴۰۵ (۲۶ مارس)، به طور رسمی اعلام نشد که چه کسی فرماندهی نیروی دریایی سپاه را بر عهده گرفته است. در ماه های گذشته نیز اطﻼعیهها و بیانیههای این نیرو تنها با عنوان «فرماندهی نیروی دریایی سپاه» منتشر می شد.
آگهی
آگهی
تا اینکه حدود سه ماه بعد، در بیانیه اخیر روابط عمومی نیروی دریایی سپاه که در روز شنبه ۱۳ تیر (چهارم ژوئیه) منتشر شد، نام دریادار پاسدار علی عظمایی بهعنوان فرمانده جدید این نیرو درج شده است؛ موضوعی که رسانههای ایرانی آن را نخستین اعلام رسمی در این خصوص پس از تغییرات اخیر توصیف کردهاند.
در ادامه این بیانیه، به نقل از علی عظمایی آمده است که وی و نیروهای تحت امرش با « پیروی از آرمان شهیدان» و «ادامه راه رهبری [علی خامنهای]» بر استمرار ماموریتهای خود تاکید کرده و نسبت به آنچه پاسخ به اقدامات آمریکا و اسرائیل عنوان شده، موضعگیری کرده است.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
درج نام آقای عظمایی به عنوان فرمانده جدید نیروی دریایی سپاه در بیانیه روز شنبه سپاه در حالی در رسانهها منتشر شد که رسانههای داخلی تا کنون هیچ حکمی درباره انتصاب وی از سوی مجتبی خامنهای، بهعنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی و فرمانده کل قوا و یا حتی احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران، منتشر نکردهاند. خود آقای وحیدی نیز که در حال حاضر از او بهعنوان فرمانده کل سپاه پاسداران یاد میشود نیز بدون دریافت هیچ حکمی دستکم بصورت علنی، این مقام را از آن خود کرده است.
تا پیش از این، فرماندهان ارشد سپاه با حکم مستقیم علی خامنهای، بهعنوان فرمانده کل قوا، منصوب میشدند. با این حال، از زمان جانشینی مجتبی خامنهای، تنها حکم انتصاب نظامی منتشرشده از این سوی، انتصاب محسن رضایی به سمت مشاور نظامی رهبر جمهوری اسلامی بوده است که در شرایطی صورت گرفت که یحیی رحیمصفوی، مشاور نظامی پیشین علی خامنهای، همچنان در قید حیات است و گزارشی درباره پایان مسئولیت یا برکناری او منتشر نشده است.
در بیانیهای که شنبه ۱۳ تیر از سوی نیروی دریایی سپاه پاسداران منتشر شده، بهنقل از آقای عظمایی بهعنوان فرمانده جدید این نیرو گفته شده است: «رجاء واثق داریم که انتقام الهی از آمریکای تروریست و رژیم نامشروع صهیونیستی چندان دور نیست و پرچم حق به دست خلف صالحش و ولی زمان، بر قله عزت و اقتدار برافراشته خواهد ماند.»
فرمانده جدید کیست؟
علی عظمایی، فعالیت نظامی خود را درسال های جنگ عراق علیه ایران، از سپاه هرمزگان آغاز کرد و سپس به نیروی دریایی سپاه پیوست. وی متولد اواخر دهه ۱۳۳۰ در یکی ازشهرهای ساحلی جنوب کشور است.
به گزارش رسانههای ایران، آقای عظمایی در کنار فعالیتهای عملیاتی، تحصیلات نظامی خود را نیز ادامه داد و از جمله دانشآموختگان دانشگاه فرماندهی و ستاد(دافوس) و دورههای عالی دفاعی به شمار می رود.
در یک ویدئوی آرشیوی که سال ۱۳۶۶ توسط گروه «روایت فتح» در جزیره ابوموسی ضبط شده است، علی عظمایی در گفتوگویی درباره احتمال رویارویی نظامی با آمریکا در خلیج فارس سخن میگوید. او در این ویدئو میگوید: «آمریکا جرئت ندارد در اینجا فضولی کند؛ اگر هم فضولی کند، همین بچهها به امید خدا در همین دریا ناوها آنها را به قعر خلیج فارس خواهند برد و اگر شلیک کنند، ما امانشان نخواهیم داد.»
او پیش از فرماندهی نیروی دریایی سپاه در بهار ۱۴۰۵، و از سال ۱۴۰۴ در جایگاه جانشینی نیروی دریایی سپاه فعالیت داشته است.
علی عظمایی از آبان ۱۳۹۱ یعنی از زمان تشکیل منطقه پنجم نیروی دریایی سپاه، با حکم محمدعلی جعفری فرمانده کل وقت سپاه پاسداران، فرماندهی این حوزه عملیاتی را برعهده داشت. این مسئولیت عظمایی ۱۳ سال تا سال ۱۴۰۴ ادامه داشت و یکی از طولانیترین دوران فرماندهی در سطح یک سپاه بوده است.
او پیش از انتصاب به عنوان فرمانده منطقه پنجم، جانشین فرمانده منطقه یک دریایی سپاه بود. مرکز فرماندهی منطقه پنجم در بندر لنگه قرار دارد و حوزه عملیاتی آن از نقطه انتهایی جزیره قشم به اضافه منطقه جزایر نازعات تا غرب جزیره کیش است و جزایر سهگانه را نیز در برمیگیرد.
تا قبل از سال ۱۳۹۱ این منطقه بخشی از منطقه یکم دریایی بود که در بندر عباس مستقر بوده و تنگه هرمز نیز بخشی از حوزه عملیاتی آن است.
آقای عظمایی در فروردین ۱۴۰۱ با پیشنهاد حسین سلامی فرمانده کل وقت سپاه و با تایید علی خامنهای، به درجه سرتیپی ارتقاء پیدا کرد. او از سال ۱۳۹۸ در فهرست تحریمهای آمریکا قرار دارد.
اهمیت تنگه هرمز در تنشهای اخیر
دونالد ترامپ، روز شنبه چهارم ژوئیه، در مراسم ۲۵۰مین سالگرد استقلال آمریکا، با تمجید از «پیروزی بر ایران» مدعی شد که ایالات متحده تمام نیروی دریایی ایران را که به گفته او شامل ۱۵۹ شناور بوده، «در یک لحظه» نابود کرده است.
ایران نیز اعلام کرده است قصد دارد هزینههای خدماتی جدیدی برای کشتیهای تجاری عبوری از تنگه هرمز اعمال کند و در عین حال اشاره کرده است کشورهایی که در جریان درگیری اخیر از تهران حمایت کردهاند ممکن است از شرایط ترجیحی برخوردار شوند.
این موضوع را عبدالرضا رحمانی فضلی، سفیر ایران در چین در «مجمع جهانی صلح» در پکن مطرح کرد. او همچنین گفت ایران با عمان در حال تدوین چارچوبی جدید برای مدیریت تردد در یکی از مهمترین مسیرهای کشتیرانی جهان است.
در جریان درگیری اخیر در غرب آسیا، ایران عملا عبور و مرور تجاری از این تنگه را متوقف کرد و نگرانیهایی درباره عرضه جهانی نفت ایجاد کرد و موجب افزایش شدید قیمت انرژی شد.
این آبراه پس از آنکه ایران و ایالات متحده به یک توافق اولیه برای توقف درگیریها دست یافتند، دوباره بازگشایی شد. بر اساس آن توافق، به کشتیهای تجاری اجازه داده شد به مدت ۶۰ روز بدون پرداخت هیچگونه عوارضی از این تنگه عبور کنند.
به نظر میرسد ایران اکنون در حال طراحی چارچوبی بلندمدت برای مدیریت و تنظیم عبور و مرور تجاری در این گذرگاه مهم است