اسرائیل پس از دستیابی به توافقی با بیروت بر سر چارچوب توقف درگیریها که شامگاه جمعه با میانجیگری ایالات متحده در واشنگتن بدست آمد پذیرفت که نیروهای نظامی خود را از برخی مناطق تحت اشغال در جنوب لبنان خارج کند.
بر اساس آخرین گزارشها که متعاقب اعلام خبر حصول این توافق منتشر شد، نیروهای اسرائیلی به صورت جزئیی از دو بخش یک منطقه حائل به طول ۶ مایل (حدود ۱۰ کیلومتر) در جنوب لبنان عقبنشینی خواهند کرد و نیروهای لبنانی جایگزین آنها خواهند شد.
آگهی
آگهی
حزبالله که یکی از طرفهای این مذاکرات نبود و به نظر میآید دو طرفِ توافق دست کم بر سر محدود کردن فعالیت این گروه شبهنظامی کاملا همسو هستند، همچنان بر خروج کامل اسرائیل از لبنان پافشاری میکند.
از سوی دیگر، این توافق دستاوردی بزرگ برای دونالد ترامپ محسوب میشود؛ رئیس جمهوری آمریکا امیدوار است طی دو ماه آینده به یک توافق صلح بلندمدت با ایران و گروههای نیابتیاش دست یابد. با این حال، حزباللهِ تحت حمایت ایران هنوز هم میتواند توافق تازه به دست آمده میان اسرائیل و دولت بلنان را با پیچیدگیهایی مواجه سازد.
مارکو روبیو در چهارمین روز از پنجمین دور مذاکرات میان اسرائیل و لبنان در واشنگتن، از این چارچوب توافق پرده برداشت.
وزیر امور خارجه ایالات متحده در مراسم امضای این قرارداد گفت: «ما خرسندیم که چارچوب توافقی را میان دولت مستقل لبنان و البته دولت اسرائیل، با میانجیگری و حمایت ایالات متحده آمریکا اعلام کنیم.»
آقای روبیو افزود: «این توافق، پیریزیِ چارچوبی برای صلح و امنیت پایدار را آغاز میکند.»
ماهیت «اجرایی» توافق و ابعاد نظامی
فقدان یک توافق صلح جامع و یا عدم پایداری هرگونه توافق آتشبس در لبنان همواره یکی از موانع اصلی در مسیر دستیابی به صلح بلندمدت در منطقه بوده است.
در یادداشت تفاهمی که اوایل ماه جاری میلادی توسط روسای جمهوری ایالات متحده و ایران امضا شد، بر «پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبههها، از جمله در لبنان» تاکید شده است.
با این وجود، اسرائیل بارها از این توافق انتقاد کرده است؛ بهطوریکه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل پیشتر به دفعات اعلام کرد که ارتش این کشور در مناطق تحت اشغال خود در جنوب لبنان باقی خواهد ماند. از آن زمان تا کنون، علیرغم محکومیتها از سوی آمریکا و ایران، تبادل آتش میان دو طرف ادامه داشته است.
سفیر اسرائیل در آمریکا در خصوص توافق به دست آمده با دولت لبنان میگوید که این چارچوب سهجانبه «مبتنی بر عملکرد» است؛ بدین معنا که دوام آن به اجرای تعهدات از سوی هر دو طرف بستگی خواهد داشت.
در بیانیه مشترک سه کشور آمده است که روندی «روشن و ساختارمند» برای بازگرداندن حاکمیت لبنان، خلعسلاح حزبالله، برچیدن زیرساختهای «تروریستی» آن و فراهم کردن زمینه عقبنشینی اسرائیل توافق شده است.
بنا به آنچه در گزارش خبرگزاریهای بینالمللی آمده است، دو منطقه آزمایشیِ تعیینشده برای عقبنشینی، در دو سوی رودخانه لیتانی قرار دارند.
مقامات اسرائیلی و آمریکایی اعلام کردند که ارتش آمریکا بهمنظور نظارت بر استقرار نیروها، در کنار ارتش لبنان همکاری خواهد کرد تا اطمینان حاصل شود که شبهنظامیان حزبالله در مناطق تعیینشده حضور ندارند.
این عقبنشینی هرچند از نظر دامنه محدود است و فقط شامل مناطقی خواهد شد که فراتر از این کمربند امنیتی اولیه اشغال شدهاند اما نخستین مورد از نوع خود توسط اسرائیل از زمان گسترش حضور نظامیاش در جنوب لبنان به شمار میرود.
ارتش اسرائیل ماه آوریل گذشته یک منطقه حائل در جنوب لبنان ایجاد کرد. با این حال، از آن زمان به بعد، این نیروها به پیشروی خود به سمت شمال این کشور ادامه دادند. بنابراین، عقبنشینیِ فعلی تنها شامل مناطقی خواهد شد که فراتر از این منطقه حائل به تصرف درآمدهاند.
یخیل لیتر، سفیر اسرائیل در آمریکا این توافق را بازگشت قطار به «ریل» توصیف کرد. وی در مراسم امضای توافقنامه گفت: « چهار روز پیش ابراز نگرانی کردم که این قطار در حال خروج از ریل است و ایران و گروههای نیابتیاش خواهان یک تصادف مرگبار هستند.»
آقای لیتر افزود: اما با تلاش تیمهای مذاکره و وزارت خارجه آمریکا، «قطار دوباره روی ریل قرار گرفته است».
جنگ با حزبالله و هزینه انسانی
درگیریها میان اسرائیل و حزباللهِ تحت حمایت ایران، بارها تلاشها برای صلح را در آستانه فروپاشی قرار داده است.
حملات روز شنبه اسرائیل به لبنان دستکم ۲۰ کشته بر جای گذاشت؛ عملیاتی که اسرائیل ادعا کرد در واکنش به شلیک پرتابههای حزبالله به سمت نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان انجام شده است.
حزبالله اعلام کرد که طبق آتشبس لحظهآخری که هفته گذشته بر سر آن توافق شد، حملات به شمال اسرائیل را متوقف خواهد کرد، اما حق خود را برای جنگیدن با نیروهای اسرائیلیِ مستقر در لبنان محفوظ میداند.
وزارت بهداشت لبنان اعلام کرد که حملات اسرائیل به لبنان از دوم ماه مارس تا کنون ۴۰۵۷ کشته به جا گذاشته است. این وزارتخانه مشخص نکرد که چه تعداد از این افراد از نیروهای حزبالله بودهاند. مقامات اسرائیلی نیز اعلام کردند که دستکم ۳۲ سرباز و چهار غیرنظامی را در درگیری با حزبالله از دست دادهاند.
نگاه لبنان و ایران به توافق
ندا حماده معوض، سفیر لبنان در واشنگتن مذاکرات صورت گرفته برای دستیابی به یک توافق چارچوب با اسرائيل را «طولانی و دشوار» توصیف کرد.
وی روز جمعه پس از امضای توافق به خبرنگاران گفت: «امروز نخستین گام در مسیر بازگرداندن حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان، تضمین توقف کامل و دائمی خصومتها، فراهم کردن امکان بازگشت مردم به سرزمینشان و اجازه دادن به همه لبنانیها برای زندگی در صلح، امنیت و شکوفایی برداشته شده است.»
به گزارش خبرگزاری نیمهرسمی مهر، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران در گفتوگو با ایوت کوپر، وزیر امور خارجه بریتانیا درباره امضای این چارچوب توافق به رایزنی پرداخت.
در این تماس تلفنی، آقای عراقچی همچنین وزیر امور خارجه بریتانیا را در جریان پیشرفت مذاکرات با آمریکا قرار داد و هر دو طرف بر تعهد خود نسبت به ثبات منطقهای تأکید کردند.
وزیر خارجه ایران پیشتر بارها تأکید کرده که مفاد تفاهم با آمریکا شامل توقف حملات اسرائیل به لبنان و پایان اشغال جنوب لبنان است و ادامه حضور یا عملیات اسرائیل در خاک لبنان نقض چارچوب توافق پایان جنگ محسوب میشود.
به گفته مقامات ایرانی، بدون خروج نیروهای اسرائیلی از مناطقی که در جریان این جنگ اشغال شدهاند، «جنگ بهطور کامل پایان نیافته» و هر راهحل پایداری مستلزم عقبنشینی اسرائیل از لبنان است؛ عراقچی هشدار داده که عدم اجرای این بند میتواند به فروپاشی توافق و ازسرگیری جنگ تمامعیار منجر شود.