در حالیکه ایران میگوید برای نظارت بر اجرای تفاهمنامه ضمن ایجاد یک سازو کار، ۴ کارگروه تخصصی مشترک با آمریکا ایجاد کرده است؛ مقامهای این کشور علنا مواضع واشنگتن درباره بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نحوه کاهش تحریمها، مذاکرات موشکی و لبنان را رد میکنند.
مقامهای ایرانی روز سهشنبه ۲۳ ژوئن (دوم تیر ۱۴۰۵) اعلام کردند نخستین دور مذاکرات فنی در سوئیس به پایان رسیده است.
آگهی
آگهی
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران اعلام کرد که طرفها با تشکیل چهار کارگروه در حوزههای «کاهش تحریمها، مسائل هستهای، بازسازی و توسعه اقتصادی، و همچنین نظارت بر اجرای توافق» موافقت کردهاند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز از تشکیل «کمیته عالی پیگیری اجرای یادداشت تفاهم» شامل نمایندگان ایران، آمریکا و دو کشور میانجی یعنی پاکستان و قطر خبر داد. به گفته او، این کارگروهها هم اکنون فعالیت خود را آغاز کردهاند و در روزهای آینده نیز به برگزاری نشستهای خود ادامه خواهند داد.
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا نیز روز سهشنبه مدعی شد که ایران «بهطور تمام و کمال موافقت کرده است» که اجازه بازگشت بازرسان هستهای را بدهد و همچنین اعلام کرد که نیروهای نیروی دریایی آمریکا دیگر تنگه هرمز را محاصره نخواهند کرد.
او در شبکه اجتماعی تروث سوشال خود نوشت: «با وجود انکارها و اظهارات نادرست در خلاف این موضوع، همراه با موج رسانههای «اخبار جعلی» که تمام تلاش خود را میکنند تا پیروزی آمریکا را کوچک و بیاهمیت جلوه دهند، ایران بهطور کامل و در بالاترین سطح با بازرسیهای هستهای گسترده در آینده بسیار دور (تا بینهایت!!!) موافقت کرده است. این موضوع «صداقت هستهای» را تضمین خواهد کرد. اگر آنها با این موضوع موافقت نمیکردند، هیچ مذاکره بیشتری در کار نخواهد بود.»
وی افزود: « بر اساس این و سایر امتیازات مهمی که ایران در حال ارائه آنهاست، من موافقت کردهام که تنگه هرمز باز بماند و هیچ محاصره دریایی دیگری اعمال نشود. با این حال، تمام کشتیها در موقعیت خود باقی ماندهاند تا در صورت لزوم محاصره دوباره برقرار شود، هرچند در این مرحله این موضوع بسیار بعید به نظر میرسد.»
دونالد ترامپ پست خود در حساب کاربریاش در شبکه تروث سوشیال این طور به پایان برد: «پولها و/یا تحریمهایی که وزارت خزانهداری آمریکا آزاد میکند در یک حساب امانی (escrow) قرار میگیرد که تحت کنترل ایالات متحده خواهد بود و منحصراً برای خرید غذا و اقلام پزشکی از آمریکا استفاده میشود، از جمله ذرت، گندم و سویا از کشاورزان بزرگ آمریکایی ما. اینها چیزهایی هستند که ایران بهشدت به آنها نیاز دارد.
این یک بحران انسانی است و من معتقدم لازم است همین حالا کمک کنیم، قبل از آنکه خیلی دیر شود. مذاکرات به خوبی پیش میرود!»
تنشهای تازه در پی روایتهای متضاد ایران و آمریکا
با وجود اعلام آغاز مرحله اجرایی تفاهمنامه، اما کمتر از ۱۲ ساعت پس از پایان نشست سوئیس، اختلافات میان دو طرف دوباره آشکار شد.
مقامهای ایرانی بهطور علنی روایت آمریکا درباره موضوعاتی از جمله بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نحوه آزادسازی درآمدهای نفتی بلوکه شده ایران، مذاکرات بر سر برنامه موشکی و پرونده لبنان را رد کردند.
رد ادعای واشنگتن درباره بازرسیها و برنامه موشکی
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، مستقیما اظهارات جیدی ونس، معاون رئیس جمهوری آمریکا، را تکذیب کرد و گفت که ایران در جریان ۱۸ ساعت گفتوگوهای سوئیس «هیچ تعهد تازهای» درباره پرونده هستهای نپذیرفت و «به جز بیان کلی مواضع از سوی طرف آمریکایی، هیچ گفتوگوی جزئی درباره موضوع هستهای انجام نشد.»
این اظهارات در حالی مطرح شد که جیدی ونس، معاون رئیس جمهوری آمریکا، روز دوشنبه گفته بود که ایران به بازرسان هستهای سازمان ملل اجازه بازگشت خواهد داد و این اقدام را «یک نقطه عطف مهم... و نخستین گام برای خلع دائمی سلاح هستهای ایران» توصیف کرده بود.
آقای بقایی همچنین تاکید کرد که «برنامهای برای بازرسی آژانس از تاسیسات آسیب دیده در جریان تجاوزات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی [اسرائیل] نداریم و اساسا در این زمینه شیوه نامهای وجود ندارد.»
وی افزود که ورود بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به خودی خود «خلاف» تفاهمنامه به شمار میرود؛ چراکه «موضوع هستهای در کنار موضوع رفع تحریمها، دو موضوعی هستند که بر اساس یادداشت تفاهم قرار است در بازه زمانی ۶۰ روزه درباره آنها گفتوگو شود.»
ایران همچنین بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را «پیادهنظام آمریکا» توصیف کرد و اعلام کرد همین برداشت سبب شده است که هیچ مقام رسمی در ایران با انجام بازرسیها موافقت نکند.
بقایی گفت: «ما نه دیداری با مدیرکل آژانس داشتیم و نه برنامهای برای بازرسی آژانس از تاسیسات هستهای آسیب دیده ایران ناشی از تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل داریم.»
در ژوئن سال گذشته، جنگی ۱۲ روزه میان اسرائیل و ایران در گرفت که در خلال آن ایالات متحده نیز به آن پیوست، و واشنگتن سه تأسیسات هستهای در فردو، نطنز و اصفهان را بمباران کرد. ایران اعلام کرد که نطنز در جنگ اخیر نیز توسط آمریکا و اسرائیل بار دیگر هدف حمله قرار گرفت، اما اسرائیل گفت که «از وقوع چنین حملهای اطلاعی ندارد.»
به گفته مقامهای ایرانی، طرفهای یادداشت تفاهم در حال تلاش هستند تا پیش از ورود به مذاکرات مرتبط با پرونده هستهای، همه مفاد و بندهای توافق موجود را به مرحله اجرا و تحقق برسانند.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
علاوه بر این، آقای بقایی تاکید کرد که ایران در جریان مذاکرات با ایالات متحده، «درباره توانمندیهای موشکی خود گفتوگو نکرده و در آینده نیز در دستور کار هیچگونه مذاکرهای با هیچ طرفی قرار نخواهد گرفت.»
رسانههای داخلی ایران اظهارات روز سهشنبه شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، درباره اینکه در دور آینده مذاکرات تهران واشنگتن علاوه بر موضوع هستهای، درباره موشکهای بالستیک نیز گفتگو خواهد شد را «کاملا اشتباه و احتمالا ناشی از بیاطلاعی» توصیف کردند.
به گزارش این رسانهها، «شنیده های خبرنگار خبرگزاری فارس حاکی از آن است که پاکستان در حال حاضر نقش چندانی در میانجیگری این مذاکرات ندارد و اظهارات شهباز شریف بیشتر برای پررنگنمایی نقش واسطهگری این کشور مطرح شده است، در حالی که در حال حاضر مؤثرترین نقش را قطر در این میان ایفا میکند.»
ایران در مسیر هماهنگی منطقهای؛ اروپا در حاشیه تحولات جدید
همزمان با افزایش تلاشهای پاکستان و قطر به عنوان میانجیهای منطقهای برای پشتیبانی از مرحله بعدی اجرای تفاهمنامه، مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری ایران، روز سهشنبه ۲۳ ژوئن (دم تیر ۱۴۰۵) در رأس هیئتی بلندپایه راهی پاکستان شد.
پزشکیان پیش از ترک تهران گفت پیشرفت امور به «اجرای دقیق» تعهداتی که همه طرفها بر عهده گرفتهاند بستگی خواهد داشت و نسبت به تفسیرهایی که فراتر از متن مورد توافق باشند هشدار داد.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران نیز در عمان رایزنیهایی انجام دادند. عمان، یکی دیگر از میانجیهای اصلی روند مذاکرات است و بنا بر اعلام مقامهای عمانی، این گفتوگوها بر تحولات منطقهای و امنیت دریایی، از جمله تنگه هرمز، متمرکز بوده است.
انتظار میرود محمدباقر قالیباف در راستای هماهنگی اجرای توافق با شرکای منطقهای و بینالمللی خود، در آینده نزدیک به چین نیز سفر کند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
تلاشهای میانجیگرایانه کشورهای منطقه در حالی انجام میشود که سخنگوی وزارت امور خارجه ایران موضع قدرتهای اروپایی را در جریان حملات اخیر آمریکا و اسرائیل به ایران محکوم کرده است. آقای بقایی روز سهشنبه در گفتوگو با خبرنگاران گفت «اروپاییها به دلیل سیاستهایی که در سالهای اخیر دنبال کردهاند به حاشیه رانده شدهاند.»
او گفت: «در جریان دو جنگ تحمیلی علیه جمهوری اسلامی ایران، آنها مواضع نامناسبی اتخاذ کردند و جهان این رفتار را مشاهده کرده است.» او گفت: «این رفتار غیرمسئولانه قطعا موجب افزایش اعتبار و جایگاه طرفهای اروپایی نخواهد شد.»
در همین حال، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، این هفته با مأموریتی حساس روبهرو است و تلاش خواهد کرد توافق صلح واشنگتن با ایران را به رهبران عرب حوزه خلیج فارس ارائه و تبیین کند. این در حالی است که این کشورها نگراناند امتیازات بیش از حد به ایران بتواند موجب تقویت تهران و تغییر توازن امنیتی منطقه و جریانهای نفتی شود.
آقای روبیو قرار است روز سهشنبه در امارات عربی متحده با مقامهای این کشورها دیدار کند و سپس به کویت و بحرین سفر خواهد کرد؛ در بحرین نیز با مقامهای شورای همکاری خلیج فارس گفتوگو خواهد داشت، شورایی که کشورهای عربستان سعودی، قطر و عمان نیز در آن عضویت دارند.
ایران میگوید تنگه هرمز به شرایط پیش از جنگ بازنخواهد گشت
همزمان با برگزاری این نشستها، دادههای کشتیرانی نشان میدهد که حجم عبور و مرور کشتیها از تنگه راهبردی هرمز به بالاترین میزان خود از زمان آغاز جنگ رسیده است.
مقامهای عمانی بر ضرورت حفاظت از کشتیرانی تجاری در این تنگه تأکید کردند. با این حال، محمدباقر قالیباف استدلال کرد که محیط امنیتی برای همیشه تغییر کرده است و گفت تنگه هرمز به شرایط پیش از جنگ بازنخواهد گشت.
با این حال، سفیر ایران در دفتر سازمان ملل متحد در ژنو گفت: «گفتوگوهای اصلی درباره تنگه هرمز میان ایران و عمان انجام خواهد شد و پس از آن، مذاکرات موازی با طرفهای یادداشت تفاهم دنبال میشود.»
بر اساس دادههای پلتفرم کپلر، دستکم ۳۶ کشتی حامل مواد خام روز دوشنبه از تنگه هرمز عبور کردند که رکوردی بیسابقه از زمان آغاز جنگ در خاورمیانه محسوب میشود و نشاندهنده افزایش چشمگیر تردد دریایی در این گذرگاه راهبردی است.
همچنین گزارشها از شکلگیری موجی از انتقال نفت حکایت دارد؛ بهطوریکه بیش از ده نفتکش حامل نفت خام ایران پس از پایان محدودیتهای آمریکا، به سمت شرق در حرکت هستند. با توجه به صدور معافیت تحریمی، ایران امکان کسب ارز خارجی از این فروشها را خواهد داشت و انتظار میرود پس از این افزایش اولیه، صادرات نفت این کشور طی چند هفته به سطح ۱.۸ تا ۲ میلیون بشکه در روز بازگردد.
خبرگزاری فارس روز سهشنبه گزارش داد که «براساس هماهنگیهای انجامشده با نیروی دریایی سپاه، روزانه تنها تعداد معینی از شناورها مجاز به عبور از تنگه هرمز هستند.» بر اساس این گزارش، «این تعداد از شناورها بهصورت روزانه و متناسب با شرایط، متغیر خواهد بود.»
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
پس از دیدرار روز سهشنبه محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی در مسقط با سلطان هیثم بن طارق، ایران و عمان در بیانیهای مشترک در روز سهشنبه اعلام کردند که دو کشور بر تضمین عبور ایمن و امن از تنگه هرمز متعهد هستند و تأکید کردند که تمامی سازوکارها و ترتیبات مرتبط با این آبراه راهبردی باید بهطور کامل در چارچوب احترام به حاکمیت و حقوق حاکمیتی دو کشور انجام شود.
طبق این بیانیه مشترک، تهران و مسقط توافق کردهاند یک تیم کاری مشترک تشکیل دهند تا موضوع مدیریت تردد کشتیها در تنگه هرمز و همچنین «هزینههای» مرتبط با خدمات و عبور و مرور دریایی را مورد بررسی و هماهنگی قرار دهند.
اختلاف درباره نحوه آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران
همزمان با پیشرفت روند اجرای توافق، نشانههایی از کاهش محدود تحریمها نیز مشاهده شده است. وزارت خزانهداری آمریکا بهتازگی مجوزی عمومی صادر کرده که بر اساس آن، تولید، انتقال و فروش نفت خام ایران، فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی این کشور تا ۲۱ اوت (۳۰ مرداد) مجاز خواهد بود.
بنا بر گزارش تسنیم، محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، در جریان مذاکرات سوئیس، آزادسازی فوری ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران را نهایی کرده است. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه نیز گفت اجرای این روند اکنون بهطور فوری در حال انجام است. این موضوع مستقیما با ادعای جدید معاون رئیس جمهوری آمریکا، جیدی ونس، مبنی بر اینکه «هیچ پولی به ایران آزاد نمیشود» در تضاد است.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
تهران تاکید کرد که تصمیمگیری درباره نحوه مصرف این منابع مالی بهطور کامل در اختیار خود ایران خواهد بود و هرگونه اعمال محدودیت بر نحوه هزینهکرد این داراییها را رد کرد.
سفیر ایران در سازمان ملل در ژنو نیز اعلام کرد که نمیتواند ادعای آمریکا مبنی بر اختصاص منابع حاصل از داراییهای آزادشده ایران به خرید ذرت، سویا و گندم تولید آمریکا را تایید کند و درباره صحت این ادعا اظهار نظری ارائه نداد.
لبنان؛ یکی از حساسترین محورهای توافق
لبنان همچنان یکی از حساسترین موضوعات در این توافق به شمار میرود. اسماعیل بقایی تعهد آمریکا به حفظ ثبات در لبنان را بخشی جداییناپذیر از یادداشت تفاهم توصیف کرد و گفت هیچ توجیهی برای ادامه عملیات نظامی اسرائیل در آن کشور وجود ندارد.
مقامهای ایرانی هشدار دادند که هرگونه نقض یادداشت تفاهم از سوی اسرائیل، از جمله حمله به لبنان یا هدف قرار دادن حزبالله در خاک لبنان، با واکنش ایران روبهرو خواهد شد.
اسماعیل بقایی همچنین اظهار داشت که «نباید هیچ حمله تازهای علیه لبنان صورت گیرد» و افزود که این توافق شامل خروج نیروهای اسرائیلی نیز میشود.
در پاسخ به این سوال که اگر اسرائیل به حملات به لبنان ادامه دهد، آیا ایران مکانیسم عملی و روشنی برای اینکه دیپلماسی به پایان نرسد، دارد یا خیر، سخنگوی وزارت أمور خارجه ایران گفت: «طرف ما بر اساس یادداشت تفاهم، دولت آمریکاست. ما بر اصل تعهد در برابر تعهد تاکید داریم. اگر طرف مقابل به تعهدات خود عمل نکند، نباید انتظار داشته باشد ایران یکسویه به ایفای تعهدات خود ادامه دهد. ضمن اینکه این سازوکاری که در سوئیس درباره لبنان ایجاد شد، امیدواریم گام موثری برای اجرای بند یک تفاهم باشد.»
او همچنین تاکید کرد که نباید هیچ حمله تازهای علیه لبنان انجام شود و گفت بر اساس مفاد این توافق، خروج نیروهای اسرائیلی نیز در نظر گرفته شده است.
سفیر ایران در سازمان ملل متحد در ژنو نیز هشدار داد که هرگونه نقض تفاهم مربوط به لبنان میتواند بر روند گستردهتر اجرای توافق تأثیر بگذارد. او تأکید کرد که توقف کامل حملات به لبنان، از جمله حملات به بیروت و جنوب این کشور، خط قرمز تهران به شمار میرود و ایران بر پایان یافتن همه اقدامات نظامی در این مناطق اصرار دارد.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که اسرائیل همچنان نشانههایی از بیمیلی برای خروج از بخشهایی از جنوب لبنان بروز میدهد و انتظار میرود گفتوگوهای غیرمستقیم با مشارکت مقامهای لبنانی و اسرائیلی با حمایت آمریکا ادامه یابد.
اگرچه ایران و آمریکا اکنون وارد مرحلهای منسجمتر و سازمانیافتهتر از اجرای توافق شدهاند، اما سرنوشت این روند همچنان به چگونگی حل مسائل کلیدی از جمله رفع تحریمها، محدودیتهای مرتبط با برنامه هستهای، سازوکارهای نظارتی و بازرسی و همچنین ترتیبات امنیتی در منطقه وابسته خواهد بود