در طول جنگ نزدیک به چهار ماهه ایران، کشورهای معدودی به اندازه پاکستان به طور ملموس در کانون تلاشها برای پایان دادن به این نبرد قرار داشتند؛ بازیگری غیرمنتظره که توسط دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، به صحنه رقابتهای بزرگ بینالمللی کشانده شد.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، نخستین کسی بود که این هفته با انتشار پستی در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که ایالات متحده و ایران به توافقی برای آتشبس دست یافتهاند؛ توافقی که اکنون با نام «یادداشت تفاهم اسلامآباد» شناخته میشود.
آگهی
آگهی
امضای شریف به عنوان میانجی، در کنار امضای ترامپ و مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، بر روی این سند قرار گرفته است.
شهباز شریف و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، با رایزنیهای فشرده با تهران، میزبانی گفتگوهای صلح در اسلامآباد و انتقال پیامها میان مذاکرهکنندگان ایرانی و آمریکایی از طریق کانالهای مخفی و پیچیده، به چهرههای محوری در درام این مناقشه تبدیل شدند.
این نقشآفرینی، وزنه سیاسی بیسابقهای در عرصه جهانی به پاکستان بخشید که در چند دهه گذشته نظیر نداشته است.
این دستاورد همچنین به پاکستان کمک کرد تا از زیر سایه رقیب بزرگتر و ثروتمندتر خود، یعنی هند، خارج شود و در شرایطی که اقتصاد جنگزدهاش به شدت به حمایت نیاز دارد، مسیر را برای جذب سرمایهگذاریهای کلان خارجی و تجاری هموار کند.
کریستوفر کلری، دانشیار علوم سیاسی در دانشگاه آلبانی و مقام سابق وزارت دفاع آمریکا، در این باره میگوید: «پاکستان از کشوری که در اوایل سال ۲۰۲۵ عملا هیچ نفوذی در خاورمیانه نداشت، امروز به یک بازیگر دیپلماتیک و نظامی تأثیرگذار در منطقه تبدیل شده است.»
اگرچه در نهایت مداخله لحظه آخری قطر بود که این توافق موقت را به سرانجام رساند، اما به گفته کلری، این موضوع چیزی از «ارتقای جایگاه پاکستان» کم نمیکند.
ایجاد انعطاف استراتژیک و تغییر موازنه با هند
با وجود ابهاماتی که درباره پایداری این آتشبس وجود دارد، پاکستان از هماکنون انتظار دارد نقش صلحآفرینش دستاوردهای متعددی برایش به همراه داشته باشد؛ از جمله تثبیت نفوذ اسلامآباد نه تنها در واشنگتن، بلکه در میان کشورهای حاشیه خلیج فارس و همچنین شریک دیرینهاش پکن، که همگی به طور علنی از اقدامات پاکستان تمجید کردهاند.
علاوه بر این، روابط نزدیکتر پاکستان با ایالات متحده به این کشور در رقابت سنتی با هند کمک کرده است. سالهاست که هند شریک منطقهای مورد علاقه واشنگتن بوده، اما پاکستان با نزدیک شدن به ترامپ و ایفای نقش دلال صلح، عملا موازنه را به نفع خود تغییر داده است.
هرچند ترامپ و نارندرا مودی، نخستوزیر هند، گامهایی برای ترمیم روابط برداشتهاند، اما نزدیکی ترامپ به اسلامآباد احتمالا به عنوان یک استخوان در گلو در روابط واشنگتن و دهلی نو باقی خواهد ماند.
جی تروسدیل، رئیس سابق کارکنان سفارت آمریکا در اسلامآباد، معتقد است: «پاکستانی که میتواند به طور موازی با شرکای خود در تهران، واشنگتن، ریاض یا پکن تماس بگیرد، کشوری است که برای خود انعطافپذیری استراتژیک و ابزاری برای ایجاد تحرک حول ابتکارات بینالمللی باارزش خلق کرده است.»
به گفته او، رهبران پاکستان اهمیت خود در مذاکرات ایران و آمریکا را نه تنها در ابعاد مطلق، بلکه در مقایسه با رقیب خود هند میسنجند.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
از مناقشه مرزی تا «فیلد مارشال محبوب» ترامپ
مسیر تبدیل شدن پاکستان به بازیگر محوری در میانجیگری میان ایران و آمریکا، حدود یک سال پیش و در پی مناقشه چهار روزه این کشور با هند آغاز شد.
در آن زمان، ترامپ به سرعت ادعا کرد که میانجیگری او باعث پایان دادن به آن درگیری شده است. هند دخالت آمریکا را به شدت تکذیب کرد، اما منیر و شریف بارها پافشاری و از ادعای ترامپ حمایت کردند؛ تا جایی که حتی او را نامزد دریافت جایزه صلح نوبل دانستند.
این حرکت با سیل تمجیدهای ترامپ و چندین دیدار رسمی با رئیسجمهوری آمریکا، از جمله در کاخ سفید، جبران شد.
پاکستان به سرعت به یکی از «اعضای موسس» شورای صلح ترامپ تبدیل شد و در مراسم امضای دسته جمعی این شورا در ماه ژانویه در مجمع جهانی اقتصاد در داووس شرکت کرد؛ رویدادی که در آن ترامپ به طور ویژه از عاصم منیر نام برد و او را «فیلد مارشال محبوب من» خطاب کرد.