در حالی که نخستین دور مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا در سوئیس در سایه تهدید ایران به بستن تنگه هرمز به دلیل حملات اسرائیل به لبنان با نشانههایی از پیشرفت در موضوعاتی چون فروش نفت ایران، آزادسازی داراییهای بلوکهشده و آتشبس لبنان آغاز شد، تهدیدات ترامپ آن را تحتالشعاع قرار داد.
نخستین دور مذاکرات ایران و آمریکا روز یکشنبه ۲۱ ژوئن (۳۱ خرداد ۱۴۰۵) در اقامتگاه بورگناشتوک در نزدیکی شهر لوسرن سوئیس، با میانجیگری قطر و پاکستان برگزار شد؛ گفتوگوهایی که هر چند با اعلام ایران مبنی بر بسته ماندن تنگه هرمز به دلیل حملات اسرائیل به لبنان آغاز شد، اما در ابتدا نشانی از پیشرفت را با خود به همراه داشت. مذاکراتی که در پایان روز با تهدیدهای ترامپ و پاسخ متقابل ایران به گزارشهایی از توقف موقت مذاکرات و ادامه رایزنیهای پشتپرده ختم شد.
آگهی
آگهی
مذاکرات با حضور هیأتهای ایران، آمریکا، قطر و پاکستان آغاز شد. بر اساس گزارش رسانههای ایرانی، هیات ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف و با حضور عباس عراقچی، وزیر خارجه و عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی در این نشست شرکت کرد.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، ریاست هیأت آمریکایی را بر عهده داشت و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا و جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، نیز در مذاکرات حضور داشتند.
محورهای اصلی مذاکرات
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که مناقشه جاری در لبنان میان اسرائیل و گروه شبهنظامی حزبالله، و همچنین موضوعاتی نظیر داراییهای بلوکهشده ایران و فروش نفت این کشور، در صدر دستور کار گفتوگوها با ایالات متحده در سوئیس قرار دارد.
به گفته منابع ایرانی، «پیگیری اجرای بندهای تفاهم از جمله بند ۱ و ۱۱ یعنی توقف جنگ در همه جبههها به خصوص لبنان و آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار از اموال بلوکه شده ایران و نیز ماده ۶ تفاهم مربوط به ۳۰۰ میلیارد دلار سرمایه گذاری موضوع بازسازی»، در دستور کار نشست پیش رو قرار دارد.
در همین حال حسین قربانزاده، عضو هیأت مذاکرهکننده ایران، اعلام کرد که پیشنویس توافق مربوط به معافیت موقت صادرات نفت و فرآوردههای نفتی ایران از تحریمهای آمریکا نهایی شده است و بهزودی میتواند وارد مرحله اجرا شود.
مناقشه بر سر موضوع هستهای
با این حال روایتها بر سر تمرکز بر موضوع هستهای ایران همچنان متناقض بوده است، در حالی که تلویزیون دولتی ایران گزارش داد که در دور اول این گفتوگوها که ۸۰ دقیقه به طول انجامید، برنامه هستهای مورد بحث قرار نگرفت، در طرف مقابل یک دیپلمات آمریکایی گفت مذاکرات بر «تمام عناصر توافق هستهای» متمرکز بود. اکسیوس به نقل از این دیپلمات گفت مقامات همچنین در مورد تنگه هرمز و اظهارات اخیر ایران در مورد احتمال بستن آن بحث کردند.
دو منبع منطقهای با اطلاعات مستقیم نیز گفتند که ایالات متحده مایل است دور اول مذاکرات با دعوت ایران از بازرسان سازمان ملل برای بازدید از سایتهای هستهای که توسط ایالات متحده و اسرائیل بمباران شدهاند، به پایان برسد. در ازای آن ایالات متحده به ایران دسترسی به برخی از وجوه مسدود شده خود را خواهد داد.
لبنان و موضع اسرائیل
یکی از مهمترین موضوعات مذاکرات، وضعیت لبنان بود. مقامهای ایرانی بارها تأکید کردهاند که هرگونه توافق پایدار باید شامل آتشبس در لبنان نیز باشد.
در همین حال یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل همزمان با مذاکرات با ایران اعلام کرد که از «منطقه امنیتی» در جنوب لبنان عقبنشینی نخواهد کرد و نیروهای نظامی این کشور دستورات لازم را برای اقدام علیه هرگونه تهدید در داخل خاک لبنان در اختیار دارند.
از پیام آشتیجویانه ونس تا تهدیدات ترامپ
جی دی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا در سخنانی پیش از آغاز نشست، این مذاکرات را بیسابقه توصیف کرد و گفت: «هیچگاه پیش از این، رهبران ایران و آمریکا در چنین سطح بالایی با یکدیگر دیدار نکردهاند.»
او افزود: « آنچه رئیس جمهوری از ما خواسته است، ورق زدن برگی نو برای تغییر روابطمان با مردم ایران و دراز کردن دست دوستی به سوی مردم ایران است» او این رویکرد را منوط به تغییر رفتار ایران دانست.
ونس همچنین گفت که تنها در چند ساعت گذشته پیشرفتهای قابل توجهی حاصل شده است.
جیدی ونس همچنین اعلام کرد که دولت ترامپ متعهد به دستیابی به آتشبس کامل و صلح منطقهای است و گفت آمریکا طی ماههای اخیر بیش از هر کشور دیگری برای پایان دادن به درگیریهای لبنان تلاش کرده است.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
با این حال سه محور برنامه هستهای ایران، بستن تنگه هرمز و نیروهای نیابتی ایران در لبنان موضوعاتی بودند که ترامپ را به تهدید واداشتند.
در حالی که گفتوگوها در جریان بود، او در پاسخ به اظهارات مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری ایران که گفته بود «ما از حق خود برای غنیسازی کوتاه نخواهیم آمد» گفت: «بهتر است مواظب حرفهایش باشد. بهتر است خود را اصلاح کند، وگرنه ما بقیه کشور را تصاحب خواهیم کرد.»
ترامپ همچنین هشدار داد که اگر ایران تنگه هرمز را ببندد «دیگر کشوری نخواهد داشت» و بار دیگر تهران را به حملات نظامی شدیدتر تهدید کرد.
رئیسجمهوری آمریکا همچنین از ایران خواست فورا از فعالیت گروههای مورد حمایت خود در لبنان جلوگیری کند و هشدار داد در غیر این صورت آمریکا «سختتر از گذشته» به ایران حمله خواهد کرد.
پاسخ قالیباف به تهدیدات ترامپ تا گزارش های متناقض از توقف مذاکرات
محمدباقر قالیباف، رئیس تیم مذاکرهکننده ایران پس از پیام تهدیدآمیز دونالد ترامپ مبنی بر حمله به ایران گفت: «آنها بهتر است مراقب حرف زدن خود باشند؛ نیروهای مسلح ما آمادهاند تا به شیوه دیگری به آنها پاسخ دهند.»
در ادامه و در ساعات پایانی روز، یک منبع ایرانی نزدیک به هیات مذاکرهکننده به سیانان گفت که مذاکرات پس از اظهارات ترامپ دچار وقفه شده است.
با این حال، این منبع تأکید کرد که گفتوگوها به بنبست کامل نرسیده و کانالهای ارتباطی غیررسمی و مذاکرات پشتپرده همچنان ادامه دارد تا دو طرف بار دیگر به میز مذاکره بازگردند.
شبکه المیادین نیز اعلام کرد که هیات ایرانی تنها پس از عذرخواهی ترامپ و عقبنشینی اسرائیل از جنوب لبنان به مذاکرات باز خواهد گشت. با این حال و در نهایت یک دیپلمات نزدیک به مذاکرات به خبرگزاری فرانسه گفت که هیئت ایرانی به گفتوگوها«متعهد» باقی میماند.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
ایرانی ها پیشتر نیز به واسطه میانجیگران پاکستانی سرانجام متقاعد شده بودند که به میز مذاکره بازگردند. آخرین بار در ماه آوریل بود، که مداخلات ترامپ مذاکرات را از مسیر خود خارج کرد اما آنها دوباره ادامه دادند و اکنون نیز این اولین بار نیست که دوباره به این مذاکرات بازمیگردند، حتی اگرعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران برای گرفتن عکس یا شرکت در اظهارات خبرنگاران در کنار ونس نایستد.