عراق در حال نهایی کردن روند صدور مجوز برای فعالیت سرویس اینترنت ماهوارهای استارلینک است. وزارت ارتباطات عراق اعلام کرد که مقامهای این کشور و شرکت استارلینک درباره الزامهای فنی و قانونی فعالیت این سرویس در عراق گفتوگو کردهاند و درخواست این شرکت برای دریافت مجوز در دست بررسی است.
عراق در آستانه پیوستن به فهرست کشورهای دارای دسترسی رسمی به اینترنت ماهوارهای استارلینک قرار گرفته است.
آگهی
آگهی
بر اساس اعلام وزارت ارتباطات عراق مصطفی جبار سند، وزیر ارتباطات این کشور در نشستی ویدئویی با مدیران شرکت استارلینک درباره درخواست این شرکت برای دریافت مجوز فعالیت در عراق گفتوگو کرده است. بر اساس بیانیه وزارت ارتباطات، دو طرف درباره الزامهای فنی، حقوقی و مقرراتی لازم برای راهاندازی این سرویس در عراق رایزنی کردهاند. وزیر ارتباطات عراق اعلام کرده «این موضوع با هماهنگی سازمان ارتباطات و رسانه، در چارچوب قوانین نظارتی و با در نظر گرفتن منافع عمومی پیگیری خواهد شد.»
این تصمیم دولت عراق در شرایطی در حال بررسی و طی مراحل پایان است که در بخشهایی از عراق دسترسی مناسبی به اینترنت و فیبر نوری وجود ندارد.
استقبال از تصمیم عراق برای صدور مجوز استارلینک و ارائه اینترنت جهانی
این تحول تنها چند روز پس از آن رخ داد که تام باراک، نماینده ویژه رئیسجمهوری آمریکا در امور سوریه از تصمیم عراق برای نهایی کردن مجوز فعالیت استارلینک استقبال کرد.
بر اساس گزارش «جروزالم پست»، باراک و علی زیدی، نخست وزیر عراق «تصمیم عراق برای نهایی کردن مجوز فعالیت استارلینک بهمنظور ارائه خدمات اینترنتی در سطح جهانی به مصرفکنندگان عراقی» را یکی از محورهای همکاریهای اقتصادی جدید میان بغداد و واشنگتن توصیف کردند.
بر اساس گزارش دفتر رسانهای نخستوزیر عراق در تلگرام «دو طرف همچنین تصمیم عراق برای نهایی کردن اعطای مجوز فعالیت به شرکت استارلینک جهت ارائه خدمات اینترنتی در سطح جهانی به مصرفکنندگان عراقی را مورد تمجید قرار دادند.»
استارلینک، زیرمجموعه شرکت آمریکایی اسپیسایکس متعلق بە ایلان ماسک در سالهای اخیر خدمات اینترنت ماهوارهای خود را به کشورهای مختلف گسترش داده و اکنون با دریافت این مجوز وارد بازار رسمی عراق میشود.
ترامپ: از ایلان ماسک میخواهم به مردم ایران کمک کند
دونالد ترامپ، پیش از این و در جریان سرکوب اعتراضات دیماه در ایران و قطعی گسترده اینترنت در کشور گفته بود که با ایلان ماسک «درباره دسترسی مردم ایران به اینترنت صحبت میکنم». البته ایران پس از قطعی گسترده اینترنت در ایران توانسته بود با پارازیت دسترسی به استارلینک را نیز در داخل ایران مختل کند. بر اساس گزارشها دهها هزار دستگاه استارلینک فعال در ایران است.
با توجه به اینکه بر اساس گزارشها بخشی از دستگاههای استارلینک فعال در ایران به طور قاچاق از مرزهای زمینی ایران با عراق وارد میشود، در صورت تایید نهایی دسترسی عراقیها به استارلینک این مساله وضعیت دسترسی به استارلینک در داخل ایران را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد.
مذاکراتی چند ساله بر سر استارلینک
مذاکرات عراق و اسپیسایکس بر سر استارلینک موضوع تازهای نیست. دولت محمد شیاع سودانی از سال ۲۰۲۵ گفتوگو با نمایندگان این شرکت را آغاز کرده بود و در دسامبر همان سال نیز دفتر نخست وزیر عراق از بررسی «مراحل نهایی» صدور مجوز اینترنت ماهوارهای برای استارلینک خبر داده بود. مقامهای شرکت در آن زمان اعلام کردند که بلافاصله پس از دریافت مجوز رسمی، آماده آغاز ارائه خدمات در عراق هستند. با این حال دسترسی آزاد عراقیها به استارلینک همچنان در کش و قوس مذاکراتی باقی ماند.
عراق در نقشه جهانی استارلینک
نقشه رسمی استارلینک نشان میدهد این شبکه اینترنت ماهوارهای بخشهای گستردهای از آمریکای شمالی، اروپا، آمریکای لاتین، آفریقا و شماری از کشورهای آسیایی را تحت پوشش قرار داده است. عراق تاکنون در فهرست کشورهای دارای مجوز رسمی فعالیت استارلینک قرار نداشته و استفاده از این سرویس به تایید نهادهای تنظیمگر نیاز دارد. با این حال، مذاکرات میان دولت عراق و شرکت اسپیسایکس برای فراهمکردن زمینه فعالیت استارلینک در این کشور ادامه داشته و مقامهای عراقی از پیشرفت روند صدور مجوز خبر دادهاند؛ هرچند زمان دقیق آغاز فعالیت رسمی این سرویس هنوز اعلام نشده است.
استارلینک در ایران؛ دهها هزار ترمینال و محدودیتهای حکومتی
در ایران، استارلینک بهویژه پس از اعتراضات سال ۱۴۰۱، به موضوعی امنیتی تبدیل شد. در اطلاعیهها و گزارشهای منتشرشده از سوی نهادهای امنیتی ایران، از بازداشت افرادی با اتهام ارتباط با اسرائیل و کشف تجهیزات مختلف از جمله دستگاههای استارلینک خبر داده شد؛ ادعاهایی که از سوی مقامهای جمهوری اسلامی مطرح شده و بهطور مستقل تایید نشده است.
با این حال، در سالهای اخیر هزاران دستگاه گیرنده این سرویس بهصورت غیررسمی وارد ایران شده است. برخی گزارشهای رسانهای و برآوردهای بینالمللی از وجود دهها هزار ترمینال استارلینک در ایران خبر دادهاند، هرچند آمار دقیق دستگاههای فعال در کشور مشخص نیست.
وزیر ارتباطات: ترافیک استارلینک برابر با ترافیک کشور بود
در دورههای قطع یا محدودیت گسترده اینترنت در ایران، برخی مقامهای جمهوری اسلامی به فعالیت محدود استارلینک در کشور اشاره کردهاند. در مقابل، گزارشها حاکی از آن است که محدودیتهای فنی، تلاش برای شناسایی تجهیزات و مشکلات دسترسی، باعث شده این سرویس تا کنون نتواند جایگزینی گسترده برای اینترنت سراسری کشور باشد و استفاده از آن اغلب به گروه محدودی از کاربران دارای تجهیزات محدود بماند.
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات جمهوری اسلامی، درباره وضعیت ارتباطات در دوره قطعی اینترنت پس از جنگ، گفته بود که در آن مقطع «ترافیک استارلینک برابر با ترافیک کشور بود» و آن را «فاجعه» توصیف کرده بود.
ایران از جمله کشورهایی است که فعالیت استارلینک در آن بدون مجوز رسمی قانونی نیست. در سالهای اخیر، گزارشهایی از برخورد امنیتی با افرادی که این تجهیزات را در اختیار داشتهاند منتشر شده است.
آیا استارلینک میتواند سانسور اینترنت را کاهش دهد؟
کارشناسان حوزه آزادی اینترنت بر این باورند گسترش دسترسی به اینترنت ماهوارهای میتواند بخشی از توان دولتها برای اعمال فیلترینگ و قطع سراسری اینترنت را کاهش دهد، زیرا ارتباط کاربران مستقیماً از طریق ماهواره برقرار میشود. با این حال تجربه کشورهایی مانند ایران نشان داده است که دولتها همچنان میتوانند از ابزارهایی مانند ممنوعیت تجهیزات، توقیف گیرندهها، ایجاد اختلال رادیویی یا اعمال مجازاتهای قانونی برای محدود کردن استفاده از این فناوری بهره ببرند. از این رو استارلینک بهتنهایی به معنای پایان سانسور اینترنت نیست، اما میتواند هزینه و دشواری اعمال محدودیتهای گسترده را افزایش دهد.
استارلینک چگونه مجوز کشورها را دریافت میکند؟
استارلینک برای فعالیت رسمی در هر کشور نیازمند دریافت مجوزهای رگولاتوری و تخصیص فرکانسهای مخابراتی است. این شرکت اغلب با دولتها، وزارتخانههای ارتباطات و نهادهای تنظیم مقررات وارد مذاکره میشود و در بسیاری از کشورها متعهد به رعایت الزامهای فنی، مالیاتی و گاه مقررات امنیتی میشود. در برخی کشورها مانند اندونزی، سریلانکا، قزاقستان و شماری از کشورهای آفریقایی، این روند با موفقیت طی شده و خدمات بهطور رسمی راهاندازی شده است. با این حال در برخی کشورها نگرانیهای مرتبط با حاکمیت دادهها، نظارت قانونی بر ارتباطات و امنیت ملی روند صدور مجوز را طولانیتر کرده است.
ریشهها و ابعاد نفوذ چندلایه ایران در ساختار سیاسی و امنیتی عراق
برای بهتر فهمیدن اینکه دسترسی آزاد به استارلینک در چند قدمی ایران چه تاثیری بر جمهوری اسلامی و سیاستهای انقباضی آن در موضوع دسترسی آزاد به اینترنت دارد بهتر است در پایان این گزارش نگاهی کوتاه به روابط سیاسی میان دو کشور بیندازیم.
نفوذ جمهوری اسلامی ایران در عراق بر شبکهای چندلایه از روابط سیاسی، امنیتی، مذهبی و اقتصادی استوار است که ریشههای آن به دهههای گذشته، بهویژه دوران جنگ ایران و عراق و حمایت تهران از برخی گروههای شیعه مخالف حکومت صدام حسین بازمیگردد. این روابط پس از سقوط صدام در سال ۲۰۰۳ و شکلگیری نظام سیاسی جدید عراق، به تدریج به نفوذی نهادینه در بخشهایی از ساختار سیاسی و امنیتی این کشور تبدیل شد.
پس از ظهور داعش در سال ۲۰۱۴ و تشکیل نیروهای الحشد الشعبی، گروههای مسلح شیعه نزدیک به ایران نقش مهمی در مبارزه با داعش ایفا کردند. برخی از این گروهها که پیوندهای ایدئولوژیک، نظامی و تدارکاتی با نیروی قدس سپاه پاسداران ایران دارند، همچنان به عنوان یکی از ابزارهای نفوذ تهران در عراق و عامل موازنه در برابر حضور آمریکا و متحدان منطقهای آن شناخته میشوند.
این گروهها علاوه بر نقش نظامی، از طریق ائتلافهای سیاسی و حضور در پارلمان و ساختارهای حکومتی، در روندهای سیاسی عراق، از جمله تشکیل دولت و تصمیمگیریهای کلان، نفوذ قابل توجهی دارند. در کنار این ابعاد، وابستگی عراق به واردات گاز و برق از ایران، روابط اقتصادی، پیوندهای مذهبی میان دو کشور و رفتوآمد گسترده زائران به اماکن مقدس شیعه، جایگاه عراق را به عنوان یکی از مهمترین عرصههای نفوذ منطقهای ایران و مسیر ارتباطی آن با سوریه و لبنان تقویت کرده است.