در پی امضای تفاهمنامه پایان جنگ از سوی رؤسای جمهوری ایالات متحده و ایران، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز پنجشنبه ضمن استقبال از این توافق اعلام کرد که نهاد تحت رهبری وی آماده برداشتن «گامهای عملی» برای نظارت بر اجرای بخشهای مربوط به فعالیت هسته ایران است.
این توافق که روز چهارشنبه به امضا رسید، با هدف پایان دادن به جنگی تدوین شده است که از ۲۸ فوریه با حملات ایالات متحده و اسرائیل آغاز شد. در جریان این نبرد، ایران با حملات موشکی و پهپادی گسترده به سوی کشورهای منطقه واکنش نشان داد و تشدید درگیریها سپس منجر به بستن تنگه هرمز، شریان حیاتی اقتصاد جهانی شد. ایالات متحده نیز پس از ناامن شدن تنگه هرمز دست به محاصره دریایی ایران زد و از تردد کشتیها به مقصد بنادر ایرانی و نیز از مبدا این بنادر به خارج از تنگه هرمز جلوگیری کرد.
آگهی
آگهی
بر اساس مفاد این تفاهمنامه، تهران موافقت کرده است در ازای دریافت تسهیلات و گشایشهای اقتصادی گسترده، ذخایر اورانیوم غنیشده خود را رقیق کند.
رافائل گروسی در کنفرانسی خبری روز پنجشنبه خود در ژنو اظهار داشت: «اکنون زمان آن رسیده است که با همکاران آمریکایی و ایرانی خود بنشینیم و گامهای مشخص فنی را که باید برداشته شوند، تدوین و آغاز کنیم.»
چالشهای فنی و عملیات رقیقسازی
مدیرکل آژانس بر پیچیدگی این مأموریت تأکید کرد و گفت که رقیقسازی ذخایر اورانیوم احتمالاً از طریق فرایندی خاص و تحت نظارت مستقیم بازرسان انجام خواهد شد.
وی افزود: «این یک عملیات بسیار پیچیده است و باید با جزئیات بسیار دقیق انجام شود. موفقیت آن به اراده سیاسی طرفین بستگی دارد؛ هرگاه دو طرف تصمیم به انجام کاری بگیرند، غیرممکن وجود نخواهد داشت.»
طبق برآوردهای آژانس، ایران تا پیش از آغاز حملات در ژوئن سال گذشته، حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصدی (نزدیک به سطح تسلیحاتی) در اختیار داشت. با این حال، از آن زمان و در پی توقف همکاریهای تهران، بازرسان موفق به رؤیت این مواد نشدهاند.
بنبستهای بازرسی و گزارشهای محرمانه
توافق میان تهران و واشنگتن در حالی امضا شده است که ایران پیش از این در ژوئن ۲۰۲۵ به دلیل عدم ارائه توضیحات معتبر درباره ذرات اورانیوم یافتشده در مکانهای اعلامنشده، در وضعیت «عدم پایبندی» قرار گرفته بود.
همچنین، بر اساس گزارش محرمانه آژانس که در ماه فوریه منتشر شد، تهران تاکنون اجازه دسترسی به تأسیسات هستهای که در طول جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵ بمباران شد را نداده است؛ موضوعی که باعث شد آژانس نتواند تعلیق فعالیتهای غنیسازی یا حجم دقیق ذخایر اورانیوم در این تأسیسات را تأیید کند.
تأکید بر بیطرفی آژانس
گروسی در واکنش به انتقادات تهران مبنی بر «سیاسی بودن» قطعنامههای اخیر شورای حکام، با قاطعیت بر بیطرفی آژانس تأکید کرد و گفت: «کار ما فنی و غیرجانبدارانه است. به رسمیت شناخته شدن نقش حیاتی آژانس در این تفاهمنامه، خود گویای اعتبار و جایگاه اجتنابناپذیر ماست.»
وی در پایان خاطرنشان کرد که این توافق فعلاً یک تدبیر موقت است تا زمان لازم برای مذاکرات پیچیدهتر در باره نظارت و کنترل بلندمدت بر برنامه هستهای ایران فراهم شود.
رافائل گروسی تصریح کرد: «امضای این سند نشاندهنده خواست همگانی برای موفقیت است. در روزهای آینده اخبار مستدلتری ارائه خواهیم کرد، اما در حال حاضر باید تاکید کرد که مسئولیتی بزرگ بر دوش همه طرفهاست و اکنون زمان آغاز کارهای فنی فرا رسیده است.»