یک پرفشار از شمال افریقا هوای داغ را روی اروپای غربی حبس کرده است. باداخوس پس از ۷۱ سال برای نخستین بار در مه به ۳۸ درجه رسید، سانتاندر پیاپی رکورد میشکند و فرانسه از تلفات میگوید؛ این دیگر ناهنجاری گذرا نیست، الگوی تازه اقلیم است.
ماه مه با هوایی خنک آغاز شد. در نخستین هفتههای این ماه، دما در بیشتر نقاط اسپانیا کمتر از حد معمول بود و هیچ چیز از آنچه قرار بود بعدا رخ دهد خبر نمیداد. اما از ۱۹ مه به بعد، دما به طور پیوسته بالا رفته و به مقادیری رسیده که در شرایط عادی به اوج تابستان مربوط است.
آگهی
آگهی
عامل اصلی، سامانهای از پرفشارهاست که از شمال آفریقا تا جزایر بریتانیا کشیده شده و هواشناسان آن را «پشته پرفشاری» یا به زبان سادهتر «گنبد گرما» مینامند.
سازوکار آن ساده است: این پرفشار مانند درپوشی عمل میکند که مانع تهویه و نوسازی هوا میشود، تودههای هوا را وادار به فرونشست میکند و این هوا هنگام فشرده شدن بیش از پیش گرم میشود. حاصل، هوای خفهکنندهای است که روزها امان نمیدهد و در برخی مناطق، تا ۱۵ درجه سانتیگراد گرمتر از مقادیر معمول در این زمان سال است. به بیان دیگر، گرمایی که باید در ژوئیه یا اوت حس میشد، دو ماه زودتر از راه رسیده است.
آژانس دولتی هواشناسی اسپانیا (AEMET) یادآوری کرده است که در فرودگاه سانتاندر، با دادههایی که از سال ۱۹۵۴ ثبت شدهاند، پیش از ماه ژوئن تنها در دو روز دما از ۳۰ درجه گذشته بود. امسال این رقم تا کنون به شش روز رسیده است. در ایستگاه باداخوس-فرودگاه نیز که ۷۱ سال سابقه ثبت داده دارد، برای نخستین بار در کل این دوره، در ماه مه دما از ۳۸ درجه سانتیگراد عبور کرده است.
این وضعیت غیرعادی مرز جغرافیایی نمیشناسد: این دوره گرما به یک اندازه جنوبغرب شبهجزیره، شمال ساحل کانتابریا، دره ابرو و بخش بزرگی از اروپای غربی را تحت تاثیری قرار داده است.
گرما کجا شدیدتر است و در روزهای پیش رو چه باید انتظار داشت
در خود اسپانیا گرما به شکل نامتوازن پخش شده، اما نقاط در امان چندانی باقی نمانده است. در ربع جنوبغربی کشور، چند روزی است که دماهای بیشینه میان ۳۷ تا ۳۹ درجه ثبت میشود و در برخی مناطق جنوبی ممکن است در نیمه دوم هفته به مرز ۴۰ درجه برسد. باداخوس، سویا، کوردوبا، خائن، تولدو و ساراگوسا از جمله استانهایی هستند که بیش از همه تحت فشار این موج قرار دارند.
دره ابرو که سابقه دارد یکی از کورههای بزرگ گرما در شبهجزیره باشد، بار دیگر به همین نقش بازگشته است. اما چشمگیرترین نکته در این دوره، آن چیزی است که در شمال کشور رخ میدهد. دمای بیلبائو به بالاترین مقادیری که تاکنون در ماه مه در آنجا ثبت شده نزدیک میشود. کانتابریا، آستوریاس و مناطق داخلی گالیسیا نیز در سطح دماهایی قرار گرفتهاند که کاملا غیرمعمول است.
پیشبینیها برای باقی هفته حاکی از آن است که در دورترین نقاط شمالغربی اندکی از شدت گرما کاسته میشود، اما هر چه به سمت شرق برویم این موج تشدید خواهد شد: روز جمعه ممکن است در مادرید دما به ۳۶ درجه، در سویا به ۳۸ درجه و در لریدا و ساراگوسا تا ۳۹ درجه سانتیگراد برسد. اگر قرار باشد وقفهای در این گرما حاصل شود، زودتر از آخر هفته نخواهد بود. اسپانیا ماه مه را با چنین وضعیتی بدرقه و ماه ژوئن را با همین شرایط آغاز خواهد کرد.
یک عامل که کارشناسان پیوسته بر آن تاکید میکنند «شبهای گرم استوایی» است؛ شبهایی که دما در آنها از ۲۰ درجه پایینتر نمیآید. در استانهایی مانند کادیس، سویا و بارسلون، حداقل دما برای چندین شب متوالی در همین حدود خواهد بود یا از آن فراتر میرود.
مساله فقط شرجی بودن هوا نیست: وقتی بدن در طول خواب فرصت بازیابی پیدا نمیکند، استرس گرمایی روز به روز انباشته میشود. پزشکان هشدار میدهند که همین شبهای بدون آسایش، بیش از اوج گرمای روز، بر سلامت عمومی اثر میگذارند؛ تاثیری که به ویژه در میان سالمندان و بیماران مزمن شدیدتر است.
اروپا در حالت هشدار: رکوردها و نخستین قربانیان
این موج گرما مرزی نمیشناسد. در بریتانیا، جایی که چنین دماهایی بسیار نادرتر از جنوب اروپا است، دما در کیو گاردنز لندن به ۳۴.۸ درجه سانتیگراد رسید و رکورد قبلی ماه مه را که ۳۲.۸ درجه بود و در سال ۱۹۲۲ ثبت و در ۱۹۴۴ تکرار شده بود، شکست.
روز بعد نیز با ثبت ۳۵.۱ درجه، رکورد دوباره جابهجا شد و کشور چندین شب پیاپی شبهای استوایی را تجربه کرد؛ وضعیتی که برای این ماه تقریبا بیسابقه است.
فرانسه با سختترین روی این موج گرما روبهرو شده است. دما در نزدیکی لندن به ۳۵ درجه سانتیگراد رسید و در برخی مناطق فرانسه و اسپانیا میتواند تا ۳۹ درجه اوج بگیرد. مقامهای فرانسوی برای چند دپارتمان در غرب کشور، اقدامی بیسابقه در ماه مه، هشدار نارنجی صادر کردند. در فرانسه دو نفر هنگام ورزش جان باختهاند؛ یک نفر یکشنبه در پاریس و دیگری دوشنبه در لیون. در ایتالیا نیز در ماه مه دماهای بیسابقهای ثبت میشود.
هفته ۲۵ تا ۳۱ مه ۲۰۲۶ به دلیل مقادیر بسیار بالای ثبتشده، که بسیار فراتر از گرمای معمول تابستان است، میتواند به نقطه عطفی در تاریخ اقلیم اروپا بدل شود. هواشناسان هشدار میدهند که دمای هوا اکنون بین ۱۲ تا ۱۶ درجه سانتیگراد بالاتر از میانگینهای اقلیمی بلندمدت است، در حالی که گازهای گلخانهای همچنان سیاره را بیش از پیش گرم میکنند.
سوالی که بسیاری مطرح میکنند این است که آیا پیش از این هم دورههایی از این دست طبیعی بوده است یا نه. پاسخ اما طیفدار است. موجهای گرمای بهاری همیشه وجود داشتهاند، اما شدت، گستره و مدت آنها امروز متفاوت شده است.
مطالعات نسبتدهی اقلیمی برآورد میکند که موجهای گرمای ماه ژوئن در اروپا امروز حدود ده برابر محتملتر از دوران پیشاصنعتی است و همین روند کمکم در ماه مه نیز قابل مشاهده است. آنچه پیشتر هجومهای کوتاهمدت گرمای بهاری بود، کمکم به نقطه شروع تازهای برای فصل گرم تبدیل میشود.