یک پرفشار از شمال آفریقا هوای گرم را بر فراز اروپای غربی حبس کرده؛ در باداخوس برای نخستینبار در ۷۱ سال مه با ۳۸ درجه ثبت شده، سانتاندر رکورد میزند و فرانسه کشته داده؛ این فقط یک ناهنجاری مقطعی نیست، الگوی تازه است.
ماه مه با هوای خنک آغاز شد. در هفتههای نخست، دما در اسپانیا در بیشتر نقاط کشور پایینتر از حد معمول بود. هیچ چیز خبر از آنچه قرار بود بعدا رخ دهد نمیداد. اما از ۱۹ مه به بعد، دماسنجها به طور پیوسته بالا رفتهاند و به مقادیری رسیدهاند که در شرایط عادی مخصوص اوج تابستان است.
آگهی
آگهی
عامل این وضعیت سامانهای از پرفشارهاست که از شمال افریقا تا جزایر بریتانیا کشیده شده و هواشناسان آن را «پشته پرفشار» یا به زبان سادهتر «گنبد گرمایی» مینامند.
سازوکار آن ساده است: این پرفشار مثل سرپوشی عمل میکند که مانع نوسازی هوا میشود، آن را وادار به فرونشستن میکند و هوا هنگام فشرده شدن بیشتر گرم میشود. نتیجه، هوایی خفهکننده است که روزها ادامه دارد و در برخی نقاط تا ۱۵ درجه سانتیگراد بالاتر از مقادیر معمول این فصل از سال ثبت میشود. به بیان دیگر، گرمایی که معمولا باید در ژوئیه یا اوت احساس شود، دو ماه زودتر از راه رسیده است.
سازمان هواشناسی اسپانیا (AEMET) یادآوری کرده است که در فرودگاه سانتاندِر، که دادههای آن از سال ۱۹۵۴ در دست است، پیش از ماه ژوئن تنها در دو روز دما از ۳۰ درجه سانتیگراد فراتر رفته بود، در حالی که امسال این رقم تا امروز به شش روز رسیده است. در رصدخانه باداخوس-فرودگاه، با ۷۱ سال سابقه ثبت، برای نخستین بار در کل این دوره در ماه مه دما از ۳۸ درجه سانتیگراد عبور کرده است.
این ناهنجاری مرز جغرافیایی نمیشناسد: این اپیزود هم جنوبغرب شبهجزیره ایبری، هم سواحل کانتابریا در شمال، هم دره ابرو و هم بخش بزرگی از اروپای غربی را به یک اندازه تحت فشار قرار داده است.
گرما کجا شدیدتر است و در روزهای آینده چه در پیش است
در خود اسپانیا گرما به شکل نامتوازن پخش شده، اما نقاط امن چندانی باقی نمانده است. در ربع جنوبغربی کشور چند روز است که دمای بیشینه بین ۳۷ تا ۳۹ درجه سانتیگراد ثبت میشود و در برخی مناطق جنوبی ممکن است در نیمه دوم هفته به ۴۰ درجه هم نزدیک شود. استانهای باداخوس، سویا، کوردوبا، خائن، تولدو و ساراگوسا از جمله مناطق بیش از همه آسیبدیدهاند.
دره ابرو که سابقه طولانی به عنوان یکی از کورههای بزرگ شبهجزیره دارد، بار دیگر چنین نقشی را ایفا میکند. اما چشمگیرترین بخش این اپیزود آن چیزی است که در شمال میگذرد. بیلبائو به رکوردهای بالاترین دمای ثبتشده خود در یک ماه مه نزدیک شده است. کانتابریا، آستوریاس و نواحی داخلی گالیسیا هم در سطحی فراتر از حد معمول قرار دارند.
پیشبینیها برای بقیه هفته از یک سو حاکی از کاهش خفیف دما در منتهیالیه شمالغربی است و از سوی دیگر از تشدید گرما به سمت شرق خبر میدهد: روز جمعه در مادرید ممکن است دما به ۳۶ درجه، در سویا به ۳۸ درجه و در لیده و ساراگوسا تا ۳۹ درجه سانتیگراد برسد. اگر هم وقفهای در گرما باشد، زودتر از آخر هفته نخواهد بود. اسپانیا ماه مه را اینگونه بدرقه و ژوئن را اینگونه آغاز خواهد کرد.
یکی از عواملی که کارشناسان با اصرار بر آن تاکید میکنند، شبهای استوایی است؛ شبهایی که در آنها دما از ۲۰ درجه سانتیگراد پایینتر نمیآید. در استانهایی چون کادیز، سویا یا بارسلون، حداقل دما برای چند شب پیاپی در همین حوالی خواهد بود یا از این آستانه عبور خواهد کرد.
مشکل فقط شرجی و گرمای آزاردهنده نیست: وقتی بدن در طول خواب فرصت بازیابی پیدا نمیکند، تنش حرارتی روز به روز انباشته میشود. پزشکان هشدار میدهند که همین شبهای بدون فراغت، بیش از اوجهای گرمای روز، بر سلامت عمومی اثر میگذارد، به ویژه بر سالمندان و بیماران مزمن.
اروپا در حالت هشدار: رکوردها و نخستین قربانیان
این اپیزود مرزی نمیشناسد. در بریتانیا، جایی که چنین دماهایی بسیار استثناییتر از جنوب اروپا است، دما در کیو گاردنز لندن به ۳۴.۸ درجه سانتیگراد رسید و رکورد قبلی ماه مه یعنی ۳۲.۸ درجه را که در سال ۱۹۲۲ ثبت و در ۱۹۴۴ تکرار شده بود، پشت سر گذاشت.
روز بعد دوباره رکورد شکسته شد و دما به ۳۵.۱ درجه رسید و کشور چندین شب پیاپی را با شبهای استوایی پشت سر گذاشت؛ وضعیتی که برای این ماه تقریبا بیسابقه است.
فرانسه با چهره سختتر این اپیزود روبهرو شده است. دماسنج در نزدیکی لندن به ۳۵ درجه رسید و ممکن است در برخی مناطق فرانسه و اسپانیا تا ۳۹ درجه سانتیگراد بالا برود. مقامهای فرانسوی چند بخش از غرب کشور را در سطح هشدار نارنجی قرار دادهاند؛ سطح هشداری که برای ماه مه سابقه نداشته است. در فرانسه دو نفر هنگام انجام ورزش جان باختهاند؛ یک نفر یکشنبه در پاریس و دیگری دوشنبه در لیون. در ایتالیا نیز در ماه مه دماهای بیسابقهای ثبت میشود.
هفته ۲۵ تا ۳۱ مه ۲۰۲۶ ممکن است به دلیل دماهای بسیار بالایی که ثبت شده، در تاریخ اقلیم اروپا ماندگار شود؛ دماهایی که بسیار فراتر از گرمای معمول تابستان است. هواشناسان هشدار میدهند که دماها بین ۱۲ تا ۱۶ درجه سانتیگراد بالاتر از هنجارهای اقلیمی بلندمدت قرار گرفته است، در حالی که گازهای گلخانهای همچنان به گرمتر کردن سیاره ادامه میدهند.
سوالی که بسیاری مطرح میکنند این است که آیا پیشتر هم چنین رویدادهایی عادی بوده است یا نه. پاسخ اما ساده نیست. موجهای گرما در بهار همیشه وجود داشتهاند، اما شدت، گستره و ماندگاری آنها امروز با گذشته تفاوت دارد.
مطالعات نسبتدهی اقلیمی برآورد میکند که موجهای گرمای ماه ژوئن در اروپا امروز حدود ده برابر محتملتر از دوره پیشاصنعتی است و همین روند اکنون در ماه مه نیز خود را نشان میدهد. آنچه پیشتر یورشهای کوتاهمدت گرمای بهاری بود، کمکم به نقطه شروع تازهای تبدیل میشود.