اقلیمی که امروز در آن زندگی میکنیم دیگر آنی نیست که در آن بزرگ شدهایم و ساختمانها و زیرساختهای ما به طرز نگرانکنندهای برای آینده ناآمادهاند.
دمای بیسابقه ماه مه بخشهای وسیعی از اروپا را در گرمای شدید فرو برده است و کشورها همچنان زیر یک «گنبد گرمایی» قدرتمند گرفتار ماندهاند، اما کارشناسان هشدار میدهند که بدترینها هنوز در راه است.
آگهی
آگهی
سازمان هواشناسی فرانسه، متئو فرانس، روز دوشنبه (۲۵ مه) اعلام کرد که در بیش از ۳۵۰ ایستگاه هواشناسی دماهای ماهانه جدیدی ثبت شده است و بالاترین دما، ۳۷.۱ درجه سانتیگراد، در نزدیکی اوسگور در حوالی بیاریتز به ثبت رسیده است. این گرمای شدید با چندین مورد مرگ مرتبط دانسته شده و نشانهای از فروکشکردن ندارد.
دیروز نیز برای دومین روز پیاپی رکورد گرمترین روز ماه مه در بریتانیا شکسته شد و دما در بخشهایی از لندن از مرز ۳۵ درجه سانتیگراد گذشت.
به گفته مرکز پیشبینی وضع هوای WFY24، دهها پایتخت اروپایی شاهد دماهایی بسیار بالاتر از حد معمول اقلیمی برای این وقت سال بودند.
لندن با بیشترین ناهنجاری روبهرو بود؛ دما در این شهر ۱۶ درجه بالاتر از میانگین شرایط ماه مه بود، در حالی که پاریس (۱۴+ درجه)، برلین (۱۱+ درجه)، لیسبون (۱۰+ درجه) و مادرید (۱۰+ درجه) نیز دماهایی استثنایی را تجربه کردند. حتی مناطق خنکتری مانند اسلو هم هوای نسبتا گرم ۱۸ درجهای را تجربه کردند که ۳ درجه بالاتر از میانگین دمای اواخر مه است.
آیا تغییرات اقلیمی پشت گرمای سوزان ماه مه در اروپا است؟
در حالی که پیشبینیکنندگان هوا، تداوم این گرمای شدید را به گنبد گرما نسبت میدهند؛ پدیدهای که گرمای افراطی را در خود حبس میکند، خود این پدیده نیز به دلیل گرمایش جهانی ناشی از فعالیتهای انسانی رایجتر شده است.
فریدریکه اوتو، استاد علوم اقلیمی در امپریال کالج لندن، میگوید: «این موج گرمای رکوردشکن در همه جای خود اثر انگشت تغییرات اقلیمی را دارد.»
او اضافه میکند: «چنین دماهایی در این مقیاس، حتی در اوج تابستان هم زمانی بسیار نادر بود. دیدن دمای ۳۵ درجه در بریتانیا در بهار کاملا شگفتآور است، اما علم کاملا روشن میگوید که تغییرات اقلیمی این موجهای گرما را داغتر، طولانیتر و بسیار پرتکرارتر میکند.»
اوتو هشدار میدهد که رکوردهای دما تا زمانی که انتشارهای جهانی کاهش نیابد و کشورها به سطح خالص صفر نرسند ادامه خواهد داشت.
او میافزاید: «آب و هوایی که امروز در آن زندگی میکنیم دیگر آنی نیست که با آن بزرگ شدیم و ساختمانها و زیرساختهای ما بهطرز نگرانکنندهای برای آنچه در پیش است آماده نشدهاند. هرچند در کاهش انتشارها تا حدی پیشرفت کردهایم، اما این پیشرفت به هیچوجه کافی نیست.»
کدام کشورها در سال ۲۰۲۶ بیشترین آسیب را از افزایش دما میبینند؟
سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیکوس اتحادیه اروپا (C3S) و مرکز اروپایی پیشبینیهای میانبرد هواشناسی (ECMWF) پیشبینی میکنند که تابستان ۲۰۲۶ احتمالا تحت تاثیر «الگوی نسبتا ضعیف فشار جو» خواهد بود.
این وضعیت میتواند با کاهش سرعت بادها تاثیر زیادی بر دما بگذارد؛ عاملی که اغلب به روزهای داغ و راکد منجر میشود.
انتظار میرود دمای فصلی در همه مناطق در تابستان امسال بالاتر از حد میانگین باشد و قویترین سیگنال در بخشهای جنوبشرقی قاره دیده میشود؛ در حالی که C3S همچنین از بارش کمتر از حد معمول در شرق اروپا خبر میدهد.
یوانا ورگینی، بنیانگذار سامانه جهانی پیشبینی هوا WFY24 (منبع به زبان انگلیسی)، به یورونیوز ارث میگوید: «اروپا باید خود را برای ترکیب گرما و خشکسالی در جنوب، قوس آتشسوزیهای جنگلی از پرتغال تا یونان و سپس سیلابهای ناگهانی در پاییز آماده کند.»
به ازای هر ۱ درجه افزایش دمای هوا، جو میتواند حدود هفت درصد رطوبت بیشتری در خود نگه دارد و این امر میتواند به بارشهای شدیدتر و سنگینتر منجر شود.
ورگینی میگوید: «جنوب اروپا همچنان آسیبپذیرترین نقطه داغ است، اما مرکز و شرق اروپا سریعتر گرم میشوند و کمترین سازگاری را با روزهای بالای ۳۵ درجهای دارند که اکنون به روال معمول تبدیل شده است. شهرها همان جایی هستند که مردم در آنها جان خود را از دست میدهند.»
زیرساختهایی مانند بتن و آسفالت گرما را جذب میکنند و همین امر دمای محیط بیرون را، بهویژه در شهرها، بالا نگه میدارد. این پدیده به نام اثر جزیره گرمایی شهری شناخته میشود.
اروپاییها چگونه میتوانند با گرمای شدید تابستان امسال کنار بیایند؟
شهرهای اروپایی به سرعت در حال پاسخگویی به ضرورت حفاظت از شهروندان در برابر تنش گرمایی هستند. اسپانیا، برای مثال، میزبان گستردهترین شبکه پناهگاههای اقلیمی در جهان است؛ فضاهایی در ساختمانهای عمومی که صندلی، آب و تهویه مطبوع رایگان در اختیار مردم میگذارند.
فقط در بارسلون، هماکنون ۴۰۰ پناهگاه اقلیمی در ساختمانهای عمومی مانند کتابخانهها، موزهها، مراکز ورزشی و مراکز خرید وجود دارد. شهرهای دیگر نیز در حال الگو گرفتن از این اقدام هستند و شورای عمومی بخارست اوایل ماه جاری ایجاد پناهگاههای اقلیمی را تصویب کرد.
شهرهایی مانند پاریس نیز از دههها پیش خود را برای افزایش دما آماده کردهاند و میکوشند خیابانهای گرماگیر را به «واحه سبز» تبدیل کنند. از سال ۲۰۲۰ تاکنون بیش از ۶ هزار جای پارک و ۱.۳ هکتار آسفالت جمعآوری شده تا امکان سبزتر کردن خیابانها فراهم شود.
تا سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۱۰۰ خیابان پاریسی با جعبهگل و گلدان تجهیز شده بود و این امکان را فراهم میکرد که طبیعت در کنار زندگی شهری رونق بگیرد. درختان و گیاهان کیفیت هوا را بهبود میبخشند و برای شهرهای آلوده مزیت مضاعفی ایجاد میکنند.
از سال ۲۰۲۰ تاکنون بیش از ۱۰۰ هزار درخت در پاریس کاشته شده تا سایه بیشتری برای ساکنان فراهم کند و جذب گازهای گرماگیر را افزایش دهد.
ورگینی اضافه میکند: «هشدارهای گرمایی کشور خود را بشناسید، به همسایگان سالمند سر بزنید و روی خنک شدن هوا در شب حساب نکنید.»
او میگوید: «شبهای گرمسیری (زمانی که دما هرگز به زیر ۲۵ درجه سانتیگراد نمیرسد) اکنون در جنوب اروپا به امری عادی تبدیل شده و فشار گرمای روزانه بر بدن را تشدید میکند.»
این کارشناس از مقامها میخواهد برنامهریزی برای مقابله با گرما را از حالت «واکنشی» خارج کنند و مطمئن شوند که اقدامات لازم از پیش برنامهریزی شده است. او میگوید: «پیشبینیهای فصلی چند ماه پیش از وقوع، فرصت در اختیار ما میگذارند؛ آنچه کم داریم استفاده عملی از این ابزار است.»