پژوهشگران پس از تحلیل هزاران پست ضد انرژی بادی در شبکههای اجتماعی اکنون هشدار میدهند که امنیت انرژی اروپا میتواند بهخطر بیفتد.
بر پایه یک تحلیل تازه، سوئد بیش از هر کشور دیگری از حمله هماهنگ به انرژی بادی آسیب دیده است.
آگهی
آگهی
سوئد سال گذشته ۹۹ درصد برق خود را از منابع کمکربن تولید کرد؛ رقمی چشمگیر که در میان همه کشورهای اتحادیه اروپا بالاترین سهم به شمار میرود.
پیشتاز این سبد، برقآبی با ۴۰ درصد بود و پس از آن انرژی هستهای با ۲۷ درصد، باد با ۲۳ درصد و خورشیدی با ۲ درصد قرار داشت. به گفته اندیشکده انرژی Ember (منبع به زبان انگلیسی)، سوئد در سال ۲۰۲۵ تنها ۱٫۲ درصد برق خود را از سوختهای فسیلی تامین کرد و همین امر میزان انتشار سرانه را به مراتب پایینتر از میانگین اتحادیه اروپا برد.
با وجود این ترکیب چشمگیر از انرژی سبز، یک تحقیق آنلاین هشدار میدهد که اطلاعات نادرست و گمراهکننده درباره انرژی بادی در این کشور به شدت رواج یافته و «خطری نظاممند برای امنیت اروپا» ایجاد کرده است.
جنبش ضد انرژی بادی در سوئد
WindEurope (منبع به زبان انگلیسی) که خود را «صدای صنعت انرژی بادی» مینامد، با شرکت CASM Technology همکاری کرد تا برای نخستین بار شبکه ضد انرژی بادی اروپا را ترسیم کند. در این مطالعه بیش از ۴۲ هزار پست در شبکههای اجتماعی فیسبوک، اینستاگرام، ایکس (توییتر سابق)، یوتیوب، تیکتاک و لینکدین در بازه زمانی اول مه ۲۰۲۴ تا ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ تحلیل شد.
این پستها ۶٫۳ میلیون «تعامل فعال»، از جمله لایک و بازنشر، و همچنین دهها میلیون بازدید ایجاد کردند. بیش از نیمی (۶۸ درصد) از پستهای نمونه در قالب روایتهای ضد انرژی بادی حاوی اطلاعات نادرست و گمراهکننده طبقهبندی شد و بقیه در دسته محتوای اعتراضی بدون اطلاعات گمراهکننده قرار گرفت.
میان «اطلاعات نادرست» و «اطلاعات گمراهکننده» تفاوت مهمی وجود دارد. اطلاعات نادرست به دادههای غلط یا خارج از زمینهای گفته میشود که کسی آن را به عنوان واقعیت ارائه میکند. اطلاعات گمراهکننده، در مقابل، عمدا نادرست است و با هدف فریب مخاطب منتشر میشود.
بیشترین سهم پستهای حاوی اطلاعات نادرست و گمراهکننده به زبان سوئدی نوشته شده است (نزدیک به ۷ هزار پست) و پس از آن فرانسه، نروژ، فنلاند، بریتانیا و آلمان قرار دارند. در مجموع این شش کشور ۷۵ درصد مجموعه داده را تشکیل میدهند.
این مطالعه میگوید: «با این حال، کشورهایی که بیشترین محتوای ضد انرژی بادی را تولید میکنند، همیشه همانهایی نیستند که بیشترین واکنش را برمیانگیزند.»
در گزارش آمده است: «لهستان، بلغارستان، اسلواکی، ایتالیا، یونان و جمهوری چک در مجموع محتوای ضد انرژی بادی کمتری در این شبکه تولید کردند، اما همان محتوایی که منتشر شد معمولا تعامل بیشتری را به خود جلب کرد.»
بریتانیا در واقع بیشترین سطح تعامل با پستهای ضد انرژی بادی را به خود اختصاص داد و پس از آن آلمان، نروژ و فرانسه قرار گرفتند. سوئد با بیش از ۴۱۹ هزار تعامل فعال در جایگاه هفتم ایستاد.
در گزارش تاکید شده است که این نوع پستها «اکوسیستم گستردهای در سراسر اروپا» ایجاد کردهاند که بازیگرانی از رسانه و سیاست تا گروههای جامعه مدنی و فعالان فردی را در بر میگیرد.
حمله به انرژی بادی
در این مطالعه، روایتهای حاوی اطلاعات نادرست و گمراهکننده درباره انرژی بادی در چهار دسته قرار گرفتهاند.
رایجترین دسته، «روایتهای کلاهبرداری و ضددموکراتیک» بود که در آن توسعهدهندگان و حامیان پروژههای بادی به عنوان «بازیگران طماع که برای کسب سود حاضرند آسیبهای جدی زیستمحیطی و اجتماعی را بپذیرند» و نیز «ابزاری برای تحمیل اراده نخبگان سیاسی یا اقتصادی دوردست بر جوامع محلی ناخواسته» تصویر میشوند.
همچنین «روایتهای تخریب محیط زیست» شناسایی شد که تلاش میکند توربینهای بادی را برای طبیعت و حیاتوحش زیانبار نشان دهد و این برداشت گمراهکننده را القا کند که انرژی بادی در مجموع اثری به شدت منفی بر اکوسیستمها دارد.
هرچند ساخت مزارع بادی اغلب با مخالفتهایی با استناد به ملاحظات محیط زیستی روبهرو میشود، بیشتر کارشناسان بر این نظرند که مزایای کاهش مصرف سوختهای فسیلی بر هرگونه اختلال احتمالی در حیاتوحش میچربد.
منتقدان اغلب میگویند توربینهای بادی برای پرندگان خطرناکاند، اما یک مطالعه تازه با کمک رادار و دوربینهای مبتنی بر هوش مصنوعی بیش از چهار میلیون حرکت پرندگان را در طول یک سال و نیم بررسی کرد و نشان داد بیش از ۹۹٫۸ درصد پرندگان مهاجر به شکل قابل اعتمادی از توربینها دوری میکنند.
در نهایت، «روایتهای مربوط به ناپایداری فنی و شکست اقتصادی» بیش از ۸ هزار پست را تشکیل میداد. این پستها توربینهای بادی را «بیثباتکننده» توصیف میکنند، بهطور نادرست آنها را به خاموشیهای گسترده برق ربط میدهند و پروژههای بادی را از نظر اقتصادی بیمعنا جلوه میدهند.
اوایل امسال شبکه اروپایی بهرهبرداران سامانههای انتقال برق (ENTSO-E) گزارش نهایی خود را درباره خاموشی گستردهای منتشر کرد که ۲۸ آوریل سال گذشته بخشهایی از اسپانیا و پرتغال را بدون برق گذاشت. با وجود ادعاهایی مبنی بر اینکه تجدیدپذیرها عامل این حادثه بودهاند، گزارش نشان داد توربینهای بادی در میان علل ریشهای این خاموشی قرار نداشتند.
با وجود آنکه این ادعاها رد شده است، اطلاعات نادرست و گمراهکننده بر درک مردم در زندگی واقعی اثر میگذارد.
در گزارش آمده است: «اکثریت آلمانیها، بلژیکیها، هلندیها، فرانسویها و سوئیسیها اکنون بر این باورند که گذار به انرژیهای تجدیدپذیر قیمت برق خانگی را افزایش خواهد داد، در حالی که آژانس بینالمللی انرژی (IEA) خلاف این را تایید کرده است.»
این گزارش میافزاید: «در فرانسه، لهستان، بلژیک و سوئیس حدود نیمی از مردم یا بیشتر معتقدند خودروهای برقی (EV) به اندازه خودروهای بنزینی یا گازسوز برای سیاره زیانبارند، در حالی که اجماع قوی دانشگاهی نشان میدهد اثر زیستمحیطی خودروهای برقی به طور قابل ملاحظهای کمتر از خودروهای بنزینی یا دیزلی است.»
بر پایه یک نظرسنجی اتحادیه اروپا درباره شبکههای اجتماعی، بیش از ۸۰ درصد شهروندان اتحادیه بر این باورند که در هفته گذشته در معرض اطلاعات گمراهکننده یا اخبار جعلی قرار گرفتهاند و حدود ۵۰ درصد میگویند تشخیص اطلاعات قابل اعتماد از اطلاعات گمراهکننده درباره تغییرات اقلیمی در شبکههای اجتماعی برایشان دشوار است.
پیامدهای اطلاعات گمراهکننده چیست؟
این مطالعه استدلال میکند که اطلاعات نادرست و گمراهکننده تهدیدی بزرگ برای دموکراسی و گفتوگوی عمومی است و رقبای اتحادیه اروپا میتوانند از آن برای «حمله به مدل کسبوکار شرکتهای اروپایی» بهرهبرداری کنند.
نویسندگان در بحبوحه جنگ علیه ایران هشدار میدهند که به تعویق انداختن گذار اروپا به منابع تجدیدپذیر رقابتی و بومی نه تنها بر کسبوکارهای اروپایی اثر میگذارد، بلکه بر رقابتپذیری اقتصادی اروپا و امنیت انرژی گستردهتر آن نیز سایه میاندازد.
سیاستگذاران ممکن است برای کسب سود انتخاباتی بر این احساسات ضد انرژی بادی سوار شوند؛ رویکردی که در گذشته بارها به تعویق افتادن یا حتی مسدود شدن پروژههای تجدیدپذیر را در پی داشته است. در ایالات متحده، دونالد ترامپ با این استدلال که این بخش خطری برای امنیت ملی است، اقداماتی را برای متوقف کردن توسعه باد فراساحلی پیش میبرد.
گزارش توضیح میدهد: «شهرداری وترینو در بلغارستان نخستین نهاد در اروپا بود که تعلیق کامل انرژی بادی را اعمال کرد و عملا توسعه پروژه ۵۰۰ مگاواتی باد خشکی موسوم به دوبروتیچ به ارزش تقریبی ۱٫۲ میلیارد یورو را متوقف ساخت.»
در ادامه آمده است: «مخالفت با این پروژه بر ادعاهای آشکارا نادرست استوار بود؛ از جمله اینکه توربینهای بادی باعث سرطان، طاعون یا فروپاشی کشاورزی میشوند. شبکههای سازمانیافته در تلگرام نقشی محوری در انتشار این روایتها و بسیج مخالفان ایفا کردند.»
نویسندگان هشدار میدهند در سطحی افراطیتر، اطلاعات نادرست و گمراهکننده درباره انرژی بادی حتی میتواند به حملات خشونتآمیز علیه پروژههای این بخش منجر شود.
در گزارش آمده است: «روایتهای رادیکال حاوی اطلاعات نادرست و گمراهکننده که پروژههای بادی و خورشیدی را نامشروع، فاسد یا تهدیدی موجودیتی تصویر میکنند، میتوانند موجب گذار از مخالفت سیاسی و حقوقی به خشونت فیزیکی علیه زیرساختهای انرژی تجدیدپذیر و کارکنان آن شوند.»
این گزارش میافزاید: «وقتی چنین روایتهایی جا میافتد، خرابکاری و ارعاب بیش از پیش نه به عنوان جرم، بلکه به شکل نوعی مقاومت موجه دیده و توجیه میشود.»