محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در گفتوگوهای اخیر خود با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، او را به ادامه جنگ با ایران ترغیب کرده و این درگیری را «فرصتی تاریخی» برای بازسازی نظم خاورمیانه توصیف کرده است.
نیویورک تایمز، در گزارشی و به نقل از افرادی که در جریان این گفتوگوها قرار گرفتهاند، نوشته است که ولیعهد عربستان در روزهای گذشته بارها به ترامپ پیام داده که باید مسیر جنگ را تا تضعیف کامل حکومت ایران ادامه دهد.
آگهی
آگهی
او در این گفتوگوها تاکید کرده که ایران یک تهدید بلندمدت برای کشورهای خلیج فارس است و تنها راه از میان برداشتن این تهدید، تغییر ساختار حکومت در تهران است.
اختلاف نگاه عربستان و اسرائیل
در حالی که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز ایران را تهدیدی بلندمدت میداند، تحلیلگران میگویند نگاه ریاض و تلآویو به پیامدهای جنگ متفاوت است.
به گفته آنها، اسرائیل ممکن است یک ایران ضعیف و درگیر بحران داخلی را یک دستاورد بداند، اما عربستان چنین سناریویی را تهدیدی مستقیم برای امنیت خود تلقی میکند.
در عین حال، مقامهای ارشد در هر دو کشور عربستان و آمریکا نگران هستند که در صورت طولانی شدن جنگ، ایران بتواند حملات شدیدتری به تاسیسات نفتی عربستان انجام دهد و آمریکا نیز در یک جنگ فرسایشی گرفتار شود.
ترامپ در اظهارات عمومی خود مواضعی متغیر داشته است؛ از یک سو از احتمال پایان نزدیک جنگ سخن گفته و از سوی دیگر از تشدید آن خبر داده است.
او در پیامی اعلام کرده بود که گفتوگوهای «سازندهای» با ایران برای پایان کامل درگیریها انجام شده، اما مقامهای ایرانی این ادعا را رد کردهاند.
جنگ پیامدهای جدی برای اقتصاد و امنیت عربستان داشته است. حملات پهپادی و موشکی ایران، که در واکنش به عملیات آمریکا و اسرائیل انجام شده، اختلالات گستردهای در بازار نفت ایجاد کرده است.
با این حال، مقامهای سعودی گزارشها درباره تلاش ولیعهد برای طولانی کردن جنگ را رد کردهاند و گفتهاند عربستان همواره از راهحل مسالمتآمیز حمایت کرده است.
آنها تاکید کردهاند که اولویت اصلیشان دفاع از کشور در برابر حملات روزانه به زیرساختهای غیرنظامی و مردم است.
فشار برای حمله به زیرساختهای انرژی ایران
با وجود این مواضع رسمی، منابع آگاه میگویند محمد بن سلمان در گفتوگوهای خصوصی خود، ترامپ را به ادامه حملات به زیرساختهای انرژی ایران تشویق کرده است. او معتقد است چنین حملاتی میتواند حکومت ایران را تضعیف کند.
این گزارش بر اساس گفتوگو با افرادی تهیه شده که با مقامهای آمریکایی در تماس بودهاند و به دلیل حساسیت موضوع، نخواستند نامشان فاش شود.
پیشنهاد اعزام نیرو به ایران
ولیعهد عربستان که روابط نزدیکی با ترامپ دارد و پیشتر نیز بر تصمیمات او تاثیر گذاشته، حتی پیشنهاد داده که آمریکا اعزام نیرو به داخل ایران را بررسی کند.
به گفته این منابع، او معتقد است که نیروهای آمریکایی میتوانند با تصرف زیرساختهای انرژی، حکومت ایران را تحت فشار قرار دهند.
در همین حال، ترامپ در روزهای اخیر بررسی جدیتری درباره عملیات احتمالی برای تصرف جزیره خارک، یکی از مراکز اصلی صادرات نفت ایران، انجام داده است.
چنین عملیاتی که ممکن است با نیروهای هوابرد یا عملیات آبی خاکی انجام شود، بسیار پرخطر ارزیابی میشود.
تنگه هرمز و نگرانیهای منطقهای
دیدگاه عربستان نسبت به جنگ، تا حد زیادی تحت تاثیر ملاحظات اقتصادی است. از زمان آغاز درگیری، حملات ایران باعث شده تنگه هرمز عملا با اختلال جدی مواجه شود؛ مسیری که بخش عمده صادرات نفت عربستان، امارات و کویت از آن عبور میکند.
اگرچه این کشورها تلاش کردهاند با ایجاد خطوط لوله جایگزین وابستگی خود را کاهش دهند، اما این مسیرها نیز هدف حمله قرار گرفتهاند.
تحلیلگران میگویند نگرانی اصلی محمد بن سلمان این است که اگر آمریکا اکنون عقبنشینی کند، عربستان و دیگر کشورهای منطقه با ایران قویتر و خشمگینتری مواجه خواهند شد.
در این نگاه، یک عملیات نیمهتمام میتواند عربستان را در معرض حملات مکرر قرار دهد و حتی به ایران امکان دهد به صورت دورهای تنگه هرمز را ببندد.
تجربه حمله ۲۰۱۹ و تغییر رویکرد
حمله سال ۲۰۱۹ به تاسیسات نفتی عربستان که به ایران نسبت داده شد و نیمی از تولید نفت این کشور را موقتا متوقف کرد، باعث شد ولیعهد عربستان در رویکرد خود تجدیدنظر کند.
پس از آن، ریاض به سمت کاهش تنش با تهران حرکت کرد و در سال ۲۰۲۳ روابط دیپلماتیک خود با ایران را از سر گرفت. کشورهای دیگری مانند امارات نیز مسیر مشابهی را دنبال کردند.
بازگشت تنشها با آغاز جنگ
اما پس از آغاز جنگ، ایران هزاران موشک و پهپاد به اهدافی در منطقه شلیک کرده و تلاشهای کشورهای عربی برای کاهش تنش را عملا بیاثر کرده است.
وزیر خارجه عربستان گفته است که هر میزان اعتماد موجود به طور کامل از بین رفته است.
عربستان برای مقابله با این حملات از سامانههای دفاعی پاتریوت استفاده میکند، اما ذخایر این سامانهها محدود است.
در حملات اخیر، علاوه بر آسیب به زیرساختها، حتی سفارت آمریکا در عربستان نیز هدف قرار گرفته و تعدادی از اتباع خارجی کشته یا زخمی شدهاند.
در حالی که اسرائیل به دنبال سرنگونی حکومت ایران است، مقامهای آمریکایی بیشتر بر تضعیف توان نظامی ایران تمرکز دارند و نسبت به امکان تغییر حکومت در تهران تردید دارند. با وجود کشته شدن برخی مقامهای ارشد، ساختار قدرت در ایران همچنان پابرجاست.
عربستان سالهاست نگران است که فروپاشی حکومت ایران به هرج و مرج و ظهور گروههای مسلح جدید منجر شود.
در چنین سناریویی، حتی در صورت سقوط دولت مرکزی، حملات به عربستان ممکن است ادامه یابد و تاسیسات نفتی این کشور همچنان هدف قرار بگیرند.
برخی تحلیلگران معتقدند محمد بن سلمان این جنگ را فرصتی برای افزایش نفوذ عربستان در منطقه نیز میبیند. او بر این باور است که کشورش میتواند حتی در صورت ادامه جنگ، از خود محافظت کند.
نگرانیهای اقتصادی و آینده نامطمئن
ترامپ در در گفتوگوهای خود با ولیعهد عربستان، ترامپ نسبت به افزایش قیمت نفت و پیامدهای اقتصادی جنگ ابراز نگرانی کرده است.
محمد بن سلمان این نگرانیها را موقتی دانسته، اما بسیاری از مقامهای آمریکایی و منطقهای نسبت به بازگشت سریع بازار به وضعیت عادی تردید دارند.
اقتصاددانان میگویند عربستان نمیتواند کاهش صادرات از طریق تنگه هرمز را به طور کامل جبران کند، زیرا ظرفیت خطوط لوله جایگزین محدود است.
چالشهای داخلی عربستان
این جنگ در شرایطی رخ داده که محمد بن سلمان خود با چالشهای اقتصادی بزرگی روبهرو است. او قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ عربستان را به یک مرکز جهانی کسبوکار تبدیل کند، اما پروژههای بزرگ و سرمایهگذاریهای گسترده فشار زیادی بر منابع مالی کشور وارد کرده است.
ادامه جنگ میتواند این برنامهها را به خطر بیندازد، زیرا موفقیت آنها به ثبات و امنیت منطقه وابسته است.
در حالی که عربستان به طور رسمی بر پایان جنگ تاکید دارد، گزارشها نشان میدهد در پشت صحنه، دیدگاههای متفاوتی درباره مسیر ادامه درگیری وجود دارد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
این اختلاف نگاه میان بازیگران اصلی منطقه و آمریکا، آینده جنگ را پیچیدهتر کرده و چشمانداز پایان آن را همچنان نامشخص نگه داشته است.