تهدید ترامپ علیه نیروگاهها و زیرساختهای حیاتی ایران، سایه تنش بر خلیج فارس را سنگینتر کرد و این در حالی است که رسانههای ایران اهداف بالقوه پاسخ تلافیجویانه تهران را منتشر کردند.
در ادامه تشدید تنشها در منطقه، دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا با تعیین ضربالاجل برای بازگشایی «کامل و بدون تهدید» تنگه راهبردی هرمز تا شامگاه دوشنبه ساعت ۲۳:۴۴ به وقت گرینویچ، صراحتا ایران را به هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی حیاتی بهویژه نیروگاههای برق تهدید کرد؛ تهدیدی که از سوی برخی مقامهای آمریکایی نیز با ادبیات «اهداف معتبر» تکمیل شد و نشان داد سناریوی حمله به زیرساختهای انرژی، بهعنوان یک گزینه جدی در حال بررسی است.
آگهی
آگهی
هر چند که دونالد ترامپ ساعاتی قبل از به پایان رسیدن ضربالاجل خود، پنج روز دیگه آن را تمدید کرد، اما سایه این تهدید همچنان بر سر تنگه هرمز بهعنوان یکی از حیاتیترین گذرگاههای انرژی جهان پابرجا است و هرگونه اختلال در آن میتواند تبعاتی فراتر از منطقه داشته باشد.
در حالی که اقدامات سپاه پاسداران در بستن یا محدود کردن شدید تردد از آبراهه حیاتی تنگه هرمز از سوی برخی از کارشناسان در راستای تشدید بحران منطقه ای و در راس آن بحران انرژی با تاثیری در مقیاس جهانی ارزیابی شده است
تهران با رد این تهدیدها، آن را مغایر با حقوق بینالملل توصیف کرده و همزمان بر آمادگی برای پاسخ متقابل تاکید کرده است؛ پاسخی که به گفته مقامهای سیاسی و نظامی میتواند شامل بستن «کامل» تنگه هرمز و هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی، اقتصادی و حتی فناوری در سطح منطقه باشد. مقامهای ایرانی پیشاز این تاکید کرده بودند که این آبراه در حال حاضر فقط برای تردد شناورهای «دشمن» مسدود است.
در همین حال، مسئولان صنعت برق ایران نیز از آمادگی برای مدیریت شرایط بحرانی و بازسازی سریع آسیبها سخن گفتهاند، هرچند همزمان هشدار دادهاند که هرگونه حمله به شبکه انرژی، مستقیما زندگی غیرنظامیان را هدف قرار خواهد داد.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
در تازهترین واکنشها، دو نهاد مهم نظامی و دفاعی ایران با انتشار بیانیههای رسمی، مواضع خود را در قبال تهدیدهای آمریکا تشریح کردند. سپاه پاسداران با رد ادعای آمریکا مبنی بر اینکه این نیروی نظامی «قصد دارد آبشیرینکنهای منطقه را بزند و مردم کشورهای منطقه را به زحمت بیندازد»، اعلام کرد که «مصمم است هر تهدیدی را در سطحی که تراز بازدارندگی ایجاد میکند پاسخ دهد.»
در بیانیه سپاه همچنین تاکید شد که «این ارتش متجاوز و ضدمردمی آمریکاست که جنگ را با کودککشی و قربانی کردن ۱۸۰ کودک دبستانی آغاز کرده و تاکنون پنج زیرساخت آبرسانی از جمله آبشیرینکن جزیره قشم را هدف قرار داده است، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تاکنون چنین کاری انجام نداده است.»
این نهاد هشدار داد که در صورت حمله به نیروگاههای برق، «نیروگاههای برق رژیم اشغالگر [اسرائیل] و کشورهای منطقهای که به پایگاههای آمریکا برقرسانی میکنند، به همراه زیرساختهای اقتصادی و صنعتی هدف قرار خواهند گرفت.» این بیانیه اذعان میکند که حمله به برق، زندگی غیرنظامیان را هدف قرار خواهد داد، اما پاسخ ایران «تلافهجویانه و مطابق با اصل مقابله به مثل» خواهد بود.
اقدامی تلافی جویانه که البته آن هم زندگی غیرنظامیان منطقه که عمدتا نقشی در جنگ جاری نداشته اند را هدف خواهد گرفت و بیش از پیش بر انزوای جمهوری اسلامی نزد همسایگان عرب خود خواهد افزود.
همزمان، شورای دفاع ایران نیز با انتشار بیانیهای ضمن تاکید بر «مقابله به مثل» در برابر هرگونه تعرض به زیرساختها، هشدار داد که هر تلاش برای تعرض به سواحل یا جزایر ایران باعث مینریزی و مسدود شدن عملی کل خلیج فارس خواهد شد و نه فقط تنگه هرمز. این شورا همچنین تاکید کرد که تنها راه عبور ایمن از تنگه هرمز برای کشورهای غیرمتخاصم، هماهنگی مستقیم با ایران است.
رسانههای ایران اهداف بالقوه پاسخ تلافیجویانه ایران را منتشر کرد
در چنین فضایی، رسانههای ایرانی بهویژه خبرگزاریهای نزدیک به نهادهای حاکمیتی، با تیترهایی همچون «با برق خداحافظی کنید» و «شاهرگهای انرژی اسرائیل و شرکای منطقهای در تیررس موشکهای ایرانی». یعی کردند تصویری نسبتا دقیق از اهداف بالقوه در سناریوی «پاسخ تلافیجویانه» ایران ارائه کردهاند؛ تصویری که بیش از آنکه فهرستی صرف از اهداف باشد، نوعی نقشه از گلوگاههای حیاتی انرژی و آب در منطقه را ترسیم میکند.
این گزارشها بر این نکته تاکید دارند که ساختار تامین انرژی در بسیاری از کشورهای حاشیه خلیج فارس بهشدت متمرکز است و چند ابرپروژه محدود، سهم بزرگی از برق و آب را تامین میکنند.
در ادامه به برخی از آنها که در رسانههای داخل ایران به آن ها اشاره شده خواهیم پرداخت.
اسرائیل
نیروگاه های اسرائیل از جمله اولین اهداف باالقوه ایران معرفی شدند. در تصاویر رسانههای دولتی ایران بهطور مشخص نام نیروگاههایی مانند «اوروت رابین» و «روتنبرگ» بهعنوان دو نیروگاه بزرگ اسرائیل دیده میشود.
بر اساس این گزارشها، پنج نیروگاه اصلی که بیش از نیمی از برق اسرائیل را تأمین میکنند شامل «اوروت رابین» در حیفا با ظرفیتی نزدیک به ۲۷۰۰ مگاوات، «روتنبرگ» در جنوب با حدود ۲۳۰۰ مگاوات، نیروگاه سیکل ترکیبی «حگیت» با حدود ۱۴۰۰ مگاوات در شمال، نیروگاه «اشکلول» با ظرفیتی نزدیک به ۱۷۰۰ مگاوات و نیروگاه «گزر» با ظرفیت ۱۳خخ مگاوات هستند.
در سایر رسانهها نیز از نیروگاه «دالیا» در نزدیکی بیتالمقدس با ظرفیتی بین ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ مگاوات نام برده شده است.
عربستان
در این میان، عربستان سعودی نیز بهعنوان یکی از نمونههای برجسته مطرح شده است. پروژههایی مانند «رأسالخیر» و «الشعیبه» که بهطور همزمان برق و آب شیرین تولید میکنند، نهتنها نیاز شهرهای بزرگ را تامین میکنند بلکه بهطور غیرمستقیم با ثبات اجتماعی و اقتصادی نیز گره خوردهاند. این تأسیسات بهویژه در کشوری که بخشهایی از آن وابستگی شدیدی به آبشیرینکنها دارند، بهعنوان زیرساختهایی حیاتی و غیرقابل جایگزین در کوتاهمدت شناخته میشوند.
خبرگزاری مهر نوشت که ظرفیت تولید برق نیروگاه رأسالخیر حدود ۲۶۰۰ مگاوات و ظرفیت تولید آب شیرین آن بیش از یک میلیون مترمکعب در روز است و سهم مهمی در تأمین آب شهر ریاض دارد. ارزش این پروژه بیش از ۷ میلیارد دلار برآورد شده است.
همچنین، ظرفیت برق نیروگاه الشعیبه در ۹۰ کیلومتری جنوب جده ۵۶۰۰ مگاوات و ظرفیت آب شیرین آن حدود ۸۸۰ هزار مترمکعب در روز است که بخش عمدهای از مصرف آب منطقه مکه و جده را تأمین میکند.
علاوه بر اینها، در شعاع تهدید ایران نیز نیروگاه گازی عظیم القریه قرار دارد که ظرفیت تولید آن چهار گیگاوات است و تاسیسات رأس تنوره که بزرگترین پالایشگاه نفت منطقه را تغذیه میکند و ظرفیت آن ۵۵۰ هزار بشکه در روز است. این تاسیسات خود ظرفیت نصبشده نسبتا متواضعی معادل ۳۵۶ مگاوات دارد، اما این انرژی برای عملکرد پالایشگاه و ترمینال نفتی حیاتی است؛ و بدون آن، فرآوری یا انتقال نفت امکانپذیر نخواهد بود.
در این فهرست نام نیروگاههای غزلان و سریر نیز آمده است.
کویت
کویت نیز در این فهرست مورد توجه قرار گرفته است؛ جایی که مجتمع عظیم «الزور» بهتنهایی بهعنوان ستون فقرات تولید برق و آب این کشور شناخته میشود. این مجموعه که ترکیبی از نیروگاه و تأسیسات آبشیرینکن است، نهتنها بخش قابل توجهی از برق کویت را تولید میکند، بلکه سهم مهمی در تأمین آب شرب نیز دارد. در گزارش رسانههای ایران آمده است که این پروژه بیش از ۲۵ تا ۳۰ درصد برق کشور را تأمین میکند و ارزش آن بیش از ۱۴ میلیارد دلار برآورد شده است.
علاوه بر این، در این گزارشها به چندین نیروگاه کلیدی دیگر نیز اشاره شده است؛ از جمله نیروگاه «الصبیه» با توان تولیدی حدود ۷۰۰۰ مگاوات، نیروگاه «دوحه شرقی» با ظرفیت ۳۶۰۰ مگاوات که تأمینکننده مستقیم بار مصرفی پایتخت و مراکز دولتی بهشمار میرود، و نیروگاه «شویخ» با ظرفیت ۲۵۰ مگاوات که نقش پشتیبان اضطراری برای بندر شویخ را ایفا میکند. همچنین «پارک خورشیدی و بادی شقایا» بهعنوان یکی از پروژههای مهم انرژی تجدیدپذیر کویت در این فهرست ذکر شده است.
امارات عربی متحده
در امارات، تمرکز بر ترکیبی از زیرساختهای برق و آب با ماهیتی متفاوت دیده میشود؛ از یکسو نیروگاه هستهای «براکه» بهعنوان یکی از بزرگترین پروژههای انرژی پاک در منطقه، سهم قابل توجهی از برق کشور را تأمین میکند و از سوی دیگر، تأسیسات آبشیرینکن «طویله» بخش مهمی از نیاز آب شرب را پوشش میدهد.
اهمیت این دو مرکز در این است که یکی ستون تولید برق پایدار و دیگری ستون تأمین آب در کشوری کمآب محسوب میشود و اختلال در هر یک، میتواند پیامدهایی فوری و گسترده ایجاد کند.
نیروگاه هستهای براکه با ظرفیت ۵۶۰۰ مگاوات، حدود ۲۵ درصد از برق کشور را تأمین میکند و با هزینه ساخت حدود ۳۲ میلیارد دلار، بزرگترین منبع برق بدون کربن در منطقه محسوب میشود.
آبشیرینکن طویله نیز در فاصله ۵۰ کیلومتری شمال ابوظبی قرار دارد و ظرفیت تولید آب آن حدود ۹۰۰ هزار مترمکعب در روز است. این مجتمع حدود ۱۳ درصد از مصرف آب شرب امارات را پوشش میدهد و ارزش پروژه تقریبا ۸۷۰ میلیون دلار برآورد شده است.
اردن، قطر و بحرین
دامنه این فهرست، بنا بر گزارشها و فهرستهای منتشرشده در خبرگزاریهای مختلف ایران، به کشورهای دیگر منطقه نیز کشیده شده و نشان میدهد تمرکز صرفا محدود به بازیگران بزرگ نیست، بلکه گلوگاههای حیاتی در سراسر منطقه مورد توجه قرار گرفتهاند.
در این چارچوب، در اردن دو نیروگاه حرارتی مهم بهعنوان زیرساختهای کلیدی معرفی شدهاند. نیروگاه حرارتی «عقبه» در جنوب این کشور با ظرفیت حدود ۶۵۰ مگاوات که نزدیک به ۱۵ درصد برق اردن را تأمین میکند، و نیروگاه «السمرا» در نزدیکی امان با ظرفیت حدود ۱۲۰۰ مگاوات که سهمی در حدود ۳۰ درصد از تولید برق کشور دارد.
در بحرین نیز، بر اساس همین فهرستها، نیروگاه و آبشیرینکن «الدور» در سواحل جنوبی خلیج فارس بهعنوان یکی از زیرساختهای حیاتی مطرح شده است؛ تأسیساتی که ظرفیت تولید آب شیرین آن حدود ۲۱۸ هزار مترمکعب در روز است و تقریبا ۳۰ درصد از برق کشور را تأمین میکند.
قطر نیز در این گزارشها با دو پروژه بزرگ دیده میشود: نیروگاه «امالحول» در جنوب دوحه با ظرفیت تولید برق ۲۵۲۰ مگاوات و تولید آب شیرین حدود ۶۲۰ هزار مترمکعب در روز که حدود ۴۰ درصد آب شرب کشور را تأمین میکند، و نیروگاه «رأس قرطاس» در منطقه صنعتی رأس لفان با ظرفیت حدود ۲۷۳۰ مگاوات که نقش مهمی در تأمین انرژی صنایع گاز مایع ایفا میکند.