نوروز ۱۴۰۵ خورشیدی در شرایطی فرارسید که فشار اقتصادی و فضای نااطمینانی بر زندگی روزمره مردم سایه انداخته است اما رسم کهن نوروز همچنان ایرانیها را به هم پیوند میدهد و آنها را به آینده و فرارسیدن روزهای بهتر امیدوار نگه داشته است.
نوروز امسال رنگ و بوی دیگری دارد، بوی دود و سوختگی برخاسته از پالایشگاهها و انبارهای سوخت جای عطر قدیمی بهار را گرفته و صدای انفجار و عبور جنگندهها جای آواز پرندگانی را که هر سال نوید زندگی تازه میدادند. کشور در حالی وارد چهارمین هفته از جنگ با اسرائیل و آمریکا شد که هنوز چند ماه از جنگ ۱۲ روزه و اعتراضات خونین ۱۴۰۴ نگذشته بود.
آگهی
آگهی
هرچند نشانههای بهار در پس غبار جنگ کمرنگ شده است اما طبیعت در حال نو شدن است و بسیاری از مردم ایران در انتظار نو شدن شرایطی هستند که سالهاست به تعویق افتاده است.
در آستانه سال نو در برخی محلهها و بازارهای تهران، مردم برای خرید گل، سبزه و ماهی قرمز به خیابان آمدهاند.
مهرداد از ساکنان قدیمی تهران به سیانان میگوید: «از وقتی این جنگ شروع شده، حس میکنم شهر سبکتر شده، حتی با وجود بمبارانها. هوا عالی است، آسمان آبی است و از آن آلودگی خبری نیست. انگار شهر میداند که قرار است آزاد شویم.»
احمد، ۴۵ ساله نیز میگوید: «من خیلی به نشانهها اعتقاد ندارم، اما شاید دلیلی داشته باشد که همه اینها درست در آستانه نوروز اتفاق افتاده است.»
او و همسرش تصمیم گرفتهاند نوروز را مثل همیشه جشن بگیرند. احمد میگوید: «این سنتها لحظاتی از شادی هستند. در ماههای اخیر مرگ زیادی دیدهایم. فکر میکنم لازم است زندگی را گرامی بداریم و نگذاریم این را هم از ما بگیرند.»
در حالی که برخی از شهروندان با وجود شرایط جنگی از امید و ادامه زندگی میگویند، این نگاه در میان همه یکسان نیست.
نازنین، ۳۶ ساله و ساکن تهران، به سیانان میگوید: «هیچ انرژیای برای چیدن هفتسین و آماده کردن خانه برای بهار ندارم.» او با اشاره به سفره سنتی نوروزی که نماد نو شدن و برکت است، میافزاید: «وقتی نمیتوانم خانوادهام را ببینم، چطور میتوانم جشن بگیرم؟ ما نمیتوانیم دور هم جمع شویم.»
نازنین میگوید: «انگار زمان متوقف شده است. هر روز روی لبه چیزی ایستادهایم اما سقوط نمیکنیم. مناسبتهایی مثل چهارشنبهسوری و نوروز آمدهاند اما دیگر آن معنا و اهمیت سابق را ندارند.»
نوروز زیر سایه فشارهای اقتصادی
حال و هوای خرید شب عید امسال هیچ شباهتی به سالهای دیگر ندارد، رفتوآمد کمتر است، بسیاری از مغازهها بستهاند و خریدها بیش از آنکه از سر شوق باشد، تلاشی است برای حفظ یک رسم قدیمی در دل شرایطی نامعمول.
بازار بزرگ تهران که معمولا در روزهای منتهی به نوروز یکی از کانونهای اصلی خرید سال نو است، امسال زیر فشار جنگ و گرانی، رمق همیشگی را ندارد. پیش از آغاز درگیریها نیز ایران با تورم بالا، بیکاری گسترده و پیامدهای سالها تحریم، سوءمدیریت و فساد روبهرو بود؛ شرایطی که در دی ماه ۱۴۰۴ به اعتراضهای سراسری انجامید و با سرکوب خونین نیروهای امنیتی سرکوب شد.
سازمان حقوقبشری هرانا پیشتر در گزارشی شمار کشتهشدگان این اعتراضات را بیش از هفت هزار نفر اعلام کرد و گفته بود که اسامی ۱۱ هزار و ۷۴۴ نفر همچنان در دست بررسی است؛ این در حالی است که برخی روایتها حتی به ارقامی تا حدود ۳۰ هزار کشته نیز اشاره میکنند.
فشارهای اقتصادی همچنان پابرجاست. بسیاری از مغازهها و کسب و کارها بسته و تعطیل ماندهاند و قیمتها با شتاب بالا میروند. برای بخش مهمی از طبقه متوسط، حتی خریدهای ساده شب عید نیز دشوارتر شده و آنچه در سالهای عادی بخشی از آیین خانوادگی نوروز بود، حالا برای بسیاری به هزینهای سنگین و گاه دور از دسترس تبدیل شده است.
یکی از ساکنان تهران میگوید، با وجود آنکه قصد دارد سال نو را جشن بگیرد اما هزینه خرید گل یا تهیه غذاهای سنتی نوروز برایش دشوار است: «تمام اقلام در بازارها وجود دارد اما مشکل کمبود نیست. خرید سبزی تازه، ماهی یا حتی گل، در شرایطی که هیچ چشماندازی از آینده نداریم، به نوعی تجمل تبدیل شده است.»
اعدام تا روزهای پایان ادامه داشت
در کنار فشار اقتصادی، ناامنی و بیثباتی روانی نیز بر فضای عمومی کشور سایه انداخته است. اداره عالی سازمان ملل برای پناهندگان روز پنجشنبه ۱۲ مارچ در بیانیهای اعلام کرد که ۳،۲ میلیون نفر در ایران در پی جنگ از خانههای خود آواره شدهاند؛ بسیاری از آنها از تهران و دیگر شهرهای بزرگ به مناطق شمالی و روستایی پناه بردهاند. آماری که ابعاد بحران انسانی جاری را نشان میدهد.
در همین حال، محدودیتهای گسترده اینترنت و تشدید تدابیر امنیتی، دسترسی به تصویری دقیق از وضعیت داخل کشور را دشوارتر کرده است. گزارشهای حقوق بشری و منابع خبری از کاهش قابلتوجه دسترسی به اینترنت، تداوم اختلال در شبکه و افزایش ایستهای بازرسی و حضور نیروهای امنیتی و بسیج در تهران حکایت دارد.
بر اساس گزارش مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، در سال ۱۴۰۴ دستکم ۷۸ هزار و ۹۰۷ نفر به دلایل سیاسی و عقیدتی بازداشت شدهاند و حداقل ۲ هزار و ۴۸۸ نفر نیز در کشور اعدام شدهاند.
این روند تا روزهای پایانی سال ادامه یافت و سه نفر از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه، حدود دو ماه پس از بازداشت، اعدام شدند. بنا بر اعلام خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه، صالح محمدی، مهدی قاسمی و سعید داودی به اتهام «قتل و اقدام عملیاتی به نفع رژیم صهیونیستی و آمریکا» به محاربه محکوم شده بودند و در حضور جمعی از مردم قم اعدام شدند.
ادامه اجرای احکام اعدام تا روزهای پایانی سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که همزمان با جنگ، تلاش برای مهار نارضایتیها و جلوگیری از شکلگیری دوباره اعتراضات در داخل کشور همچنان ادامه دارد.
برای بسیاری از ایرانیان، نوروز امسال بیش از آنکه جشن شکوفایی باشد، به لحظهای برای مقاومت تبدیل شده است. سفرههای هفتسین در حالی چیده میشوند که صدای انفجار و عبور جنگندهها همچنان در پسزمینه شنیده میشود و اختلال در ارتباطات، فشار گرانی، آوارگی و احساس بلاتکلیفی بر زندگی روزمره سایه انداخته است.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
برای بسیاری این پرسش همچنان باقی است که آیا میتوانند رنجی را که در ۱۴۰۴ بر دوش کشیدهاند را پشت سر بگذارند و با خانهتکانی نوروز فضای سیاسی کشور هم دستخوش نوعی خانهتکانی شود؟