جنگ ایالات متحده و اسرائیل با ایران، بار دیگر تنگه هرمز را در کانون یک درگیری ژئوپلیتیک قرار داده است. تقریبا تمام ترددها در این آبراه که خلیج فارس را به اقیانوسهای جهان متصل میکند، متوقف و مسیر حیاتی جریان نفت جهانی مسدود شده است.
حملات به کشتیهای تجاری و تهدید به حملات بیشتر، مانع از حرکت تقریبا تمامی نفتکشهای حامل نفت، گاز و سایر کالاها از این گذرگاه شده است.
آگهی
آگهی
این وضعیت همچنین منجر به کاهش تولید برخی از بزرگترین تولیدکنندگان جهان شده، چرا که نفت خام آنها مسیری برای خروج ندارد.
این اولین بار نیست که از تنگه هرمز به عنوان یک سلاح استفاده میشود. توقیف کشتیها و درگیریهای پیشین در منطقه، بارها باعث ایجاد وضعیت هشدار برای کشتیهای تجاری شده و گاه توانایی آنها برای دریانوردی را به شدت مختل کرده است.
ایران نیز طی سالها بارها در پاسخ به تحریمها و دیگر تنشها، تهدید به بستن تنگه کرده بود، اما هرگز تردد را به طور کامل قطع نکرد. بر اساس دادههای پلتفرمهای تجاری و دریانوردی، حتی با وجود توقف بخش عمده ترافیک در جنگ فعلی، دهها شناور همچنان موفق به عبور از این آبراه شدهاند.
اگرچه ایران و عمان هر دو در تنگه هرمز دارای قلمرو هستند، اما کانالهای باریک کشتیرانی آن به عنوان آبهای بینالمللی شناخته میشوند که همه کشتیها مجاز به عبور از آن هستند.
با این حال، تهران از طریق حضور نظامی در نزدیکی این منطقه و کنترل جزایر کلیدی، نفوذ قابل توجهی بر این گذرگاه دارد.
درگیری اخیر که اکنون پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و کشته شدن رهبر این کشور وارد هفته سوم خود شده، پیامدهای سنگینی برای بازارهای انرژی داشته است: پیش از جنگ، تقریبا یکپنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکرد و اکنون فشار بر عرضه، باعث جهش قیمت سوخت شده است.
در ادامه، به موارد دیگری که تردد در تنگه هرمز دچار اختلال یا تهدید شده، اشاره میکنیم:
دهه ۱۹۸۰: «جنگ نفتکشها» میان ایران و عراق
در طول جنگ هشتساله و مرگبار بین ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰، هر دو طرف به نفتکشها و سایر شناورها در تنگه هرمز و نزدیکی آن حمله کردند و با استفاده از مینهای دریایی، تردد را در مقاطعی متوقف ساختند.
ایالات متحده نیز درگیر این «جنگ نفتکشها» شد. نیروی دریایی آمریکا در سال ۱۹۸۸ پس از یک نبرد یکروزه با ایران یک هواپیمای مسافربری ایرانی را به اشتباه هدف قرار داد که منجر به کشته شدن ۲۹۰ نفر شد.
در آن زمان تنگه به طور کامل بسته نشد و کشتیهای آمریکایی برای محافظت از نفتکشهای کویتی در برابر حملات ایران، آنها را اسکورت میکردند. با این حال، این مسیر بسیار خطرناک شد و حملونقل دریایی مختل شد.
۲۰۱۱ تا ۲۰۱۲: تهدید ایران به انسداد در پی تحریمهای هستهای
در اواخر سال ۲۰۱۱ و اوایل ۲۰۱۲، ایران در واکنش به تحریمهای جدید غرب علیه برنامه هستهای خود، تهدید به بستن تنگه هرمز کرد. اتحادیه اروپا ممنوعیت خرید نفت ایران را آغاز کرد و آمریکا نیز بخش انرژی و معاملات با بانک مرکزی ایران را هدف قرار داد.
ایران در نهایت از تهدیدهای خود عقبنشینی کرد و تنگه هرمز را نبست، اما تلاطمهای ایجاد شده باعث نوسانات شدید قیمت نفت شد.
نفت خام برنت در آن زمان بالای ۱۰۰ دلار معامله میشد و در مارس ۲۰۱۲ به بیش از ۱۲۶ دلار در هر بشکه رسید.
۲۰۱۸: تهدیدهای مجدد پس از خروج آمریکا از برجام
در مه ۲۰۱۸، دونالد ترامپ در نخستین دوره ریاستجمهوری خود از توافق هستهای دوران اوباما با ایران خارج شد و بازگرداندن تحریمها را آغاز کرد.
دونالد ترامپ متعهد شد که صادرات نفت ایران را به صفر برساند. در پاسخ، حسن روحانی، رئیسجمهور وقت ایران، تهدیدهای مربوط به بستن تنگه هرمز را تکرار کرد.
با این وجود باز هم ایران اقدام به بستن تنگه نکرد. علیرغم نوسانات، قیمت برنت که در زمان خروج آمریکا حدود ۷۵ دلار بود، در پایان سال به نزدیکی ۵۴ دلار کاهش یافت.
۲۰۱۹–۲۰۲۵: توقیف کشتیها و حملات پراکنده
نیروی دریایی آمریکا ایران را مسئول مجموعهای از حملات با مینهای چسبان به کشتیها در سال ۲۰۱۹ و همچنین حمله پهپادی به یک نفتکش مرتبط با اسرائیل در سال ۲۰۲۱ دانست. تهران این اتهامات را رد کرد.
با این حال، این خصومتها نرخ بیمه کشتیها را افزایش داد و باعث نگرانی شرکتهای کشتیرانی شد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در این سالها ایران چندین شناور را توقیف کرد؛ از جمله چندین نفتکش خارجی در اواخر سال گذشته به اتهام قاچاق سوخت.
همچنین توقیف یک کشتی باری با پرچم پرتغال در سال ۲۰۲۴ و دو نفتکش یونانی در سال ۲۰۲۲ از دیگر موارد بود. با این حال، تنگه در تمام این مدت باز باقی ماند.
ژوئن ۲۰۲۵: جنگ ۱۲ روزه بین اسرائیل و ایران
در جریان جنگ ۱۲ روزه سال گذشته میان اسرائیل و ایران، به ویژه پس از ورود آمریکا به درگیری و بمباران سه سایت نظامی و هستهای ایران، ترس از بسته شدن تنگه هرمز به اوج رسید.
اما ایران تنگه را نبست و قیمت نفت افزایش پایداری را تجربه نکرد. در واقع علیرغم جهش اولیه، قیمتها به دلیل تردید معاملهگران نسبت به احتمال حملات مستقیم به محمولههای نفتی، روند کاهشی به خود گرفت و برنت در پایان آن جنگ، پایینتر از قیمت شروع درگیری معامله شد.