مارس گذشته همزمان با باران بمبهای جنگندههای اسرائیل بر ضاحیه بیروت و فرار هراسان ساکنان، فراری برنامهریزیشده در سکوت کامل رخ داد. مردی که در یکی از سلولهای امنیتی حزبالله زندانی بود، از آشفتگی استفاده کرد، گریخت و خود را به «بعبدا» رساند و پشت دروازههای سفارت اوکراین ناپدید شد.
این مرد که مقامات لبنانی او را «خالد العایدی» معرفی کردهاند، یک پناهجوی فلسطینیتبار اهل سوریه است که تابعیت اوکراینی نیز دارد. او که توسط نیروهای امنیتی حزبالله بازداشت شده بود، از سوی مراجع قضایی لبنان به مشارکت در توطئه نافرجام موساد برای انجام بمبگذاریها و ترورهای گسترده متهم است. اکنون محل استقرار او به معمایی پیچیده در جنگ سایهها میان حزبالله و سرویسهای اطلاعاتی اسرائیل تبدیل شده است.
آگهی
آگهی
اسناد دولتی و سکوت معنادار دیپلماتیک
بر اساس سند دولتی لبنان که به دست خبرگزاری آسوشیتدپرس رسیده است، سفارت اوکراین در ماه مارس رسما از مقامات بیروت درخواست کرده بود تا خروج العایدی از کشور را تسهیل کنند. اما سازمان امنیت عمومی لبنان با اشاره به حکم بازداشتی که دادگاه نظامی این کشور در سپتامبر ۲۰۲۵ (شهریور ۱۴۰۴) علیه او صادر کرده بود، با این درخواست مخالفت کرد.
در همین حال، سازمان اطلاعات و عملیات ویژه اسرائیل (موساد) و وزارت امور خارجه اوکراین از هرگونه اظهار نظر در این باره خودداری کردهاند. یک مقام مسئول اوکراینی نیز بدون تایید یا تکذیب حضور اولیه العایدی در سفارت، صرفا اعلام کرد که او در حال حاضر در ساختمان یا محوطه سفارت این کشور در لبنان حضور ندارد. مقامات امنیتی لبنان بر این باورند که العایدی احتمالاً موفق شده است به طور مخفیانه از کشور خارج شود.
نفوذ به ساختار امنیتی؛ ویژگیهای متفاوت العایدی
اسرائیل در سالهای اخیر با ترکیب ابزارهای جاسوسی پیشرفته و شبکه عوامل انسانی، به نفوذ گستردهای در لبنان دست یافته است؛ نفوذی که به این کشور اجازه داد تا در سپتامبر ۲۰۲۴ عملیات انفجار هزاران پیجر و بیسیم را اجرا کند و مدتی بعد، حسن نصرالله، دبیرکل پیشین حزبالله را هدف قرار دهد. با این حال، پرونده العایدی تفاوت آشکاری با دیگر شبکههای کشفشده دارد:
- یک نیروی خارجی: بر خلاف بسیاری از متهمان به جاسوسی که از اعضای فعلی، سابق یا خانوادههای مرتبط با حزبالله بودند، العایدی یک فرد کاملاً بیرونی بود که از طریق مادرش تابعیت اوکراین را داشت. او بر خلاف موج پناهجویان جنگ داخلی سوریه، در اوت ۲۰۲۵ با پروازی از اتیوپی وارد لبنان شده بود.
- بحران اقتصادی به عنوان اهرم جذب: کارشناسان امنیتی معتقدند گسترش ساختار حزبالله پس از جنگ ۲۰۰۶ و ورود آن به جنگ داخلی سوریه، در کنار بحران اقتصادی خردکننده لبنان، فضا را برای عضوگیری موساد تسهیل کرده است. بر اساس اسناد دادگاه نظامی، موساد به مأموران خود مبالغی بین ۲ هزار و ۵۰۰ تا ۲۰ هزار دلار برای لو دادن انبارها و دفاتر سیاسی پرداخت کرده است.
یکی از نمونههای برجسته این نفوذ داخلی، بازداشت «محمد هادی صالح»، مداح و خواننده مذهبی سرشناس در محافل نزدیک به حزبالله در مه ۲۰۲۵ بود که به اتهام ارائه نقشهها و مختصات مراکز حساس به موساد، در بازداشت به سر میبرد. مهند حاجعلی، پژوهشگر ارشد مرکز خاورمیانه کارنگی در بیروت، در این باره میگوید: «این یک طنز تلخ است؛ حزبالله سالها مخالفان سیاسی خود را به جاسوسی برای اسرائیل متهم میکرد، اما حالا مشخص شده که جاسوسان واقعی در عمق تشکیلات و پایگاه اجتماعی خودشان حضور داشتهاند.»
توطئه بمبگذاری در سالگرد ترور نصرالله
سازمان امنیت عمومی لبنان در اکتبر گذشته اعلام کرد که یک شبکه جاسوسی مأمور به ترور و بمبگذاری را متلاشی کرده است؛ شبکهای که قصد داشت مراسم نخستین سالگرد درگذشت حسن نصرالله را هدف قرار دهد. در این عملیات، یک موتور سیکلت و یک خودروی بمبگذاریشده کشف شد.
العایدی و ۶ متهم لبنانی دیگر در این پرونده مقصر شناخته شدند. دادگاه نظامی لبنان اعلام کرده است که این عملیات توسط یک افسر هدایتکننده موساد مستقر در آلمان و از طریق اپلیکیشنهای رمزگذاریشده فرماندهی میشده است. در این میان، العایدی تنها متهمی بود که به دلیل اهمیت بالا، مستقیماً در بازداشتگاه اختصاصی حزبالله نگهداری میشد و بقیه متهمان در زندان دولتی به سر میبرند. وفیک صفا، از مقامات سیاسی حزبالله، تایید کرد که تلاشهایی نیز برای قاچاق العایدی به سوریه انجام شده بود که ناکام ماند.
پیامدهای سیاسی و بحران داخلی در بیروت
پرونده فرار خالد العایدی میتواند به پاشنه آشیلی برای دولت لبنان تبدیل شود که روابطش با حزبالله به پایینترین حد خود رسیده است. دولت بیروت از تصمیمات یکجانبه حزبالله برای ورود به جنگ خشمگین است و در مقابل، حزبالله از اینکه دولت مستقیماً با اسرائیل وارد مذاکرات آتشبس و توافقات امنیتی شده، به شدت معترض است.
ماجرای العایدی دولت لبنان را در یک بنبست سیاسی دوطرفه قرار داده است: اگر شواهدی ناظر بر همکاری یا چشمپوشی مراجع دولتی در فرار العایدی منتشر شود، خشم عمومی شدیدی را در میان پایگاه اجتماعی شیعی و حامیان حزبالله برمیانگیزد. از سوی دیگر، مخالفت کامل با خروج او، دولت بیروت را در برابر فشارهای شدید دیپلماتیک از سوی واشنگتن و کییف قرار میداد.