در حالی که نیروهای آمریکا در خاورمیانه در حال تجمعند، ایران با تهدید حملات گسترده از سوی قدرتمندترین ارتش جهان روبهروست؛ حملاتی که میتواند رهبران، نیروهای نظامی، تأسیسات هستهای و زیرساختهای حیاتی آن را هدف قرار دهد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس در تحلیلی نوشت که ایران به هیچوجه از توانمندیهای مشابهی برخوردار نیست و پس از جنگ سال گذشته که توسط اسرائیل آغاز شد و نیز اعتراضات اخیر ضدحکومتی، آسیبپذیرتر هم شده است. اما با این حال، میتواند همچنان به نیروها و متحدان آمریکا آسیب وارد کند و اگر بقای جمهوری اسلامی در معرض خطر قرار گیرد، ممکن است ناچار به چنین اقدامی بشود.
آگهی
آگهی
بر اساس برآوردهای اسرائیل، ایران با وجود تحمل خسارات سنگین در جنگ ۱۲ روزه، هنوز صدها موشک در اختیار دارد که قادر به هدف قرار دادن اسرائیل هستند. همچنین ایران از زرادخانهای بسیار بزرگتر از موشکهای کوتاهبرد برخوردار است که میتوانند پایگاههای آمریکا در کشورهای حوزه خلیج فارس و نیروهای دریایی این کشور را هدف قرار دهند؛ نیروهایی که بهزودی با استقرار یک ناو هواپیمابر دوم تقویت خواهند شد.
ایران پیشتر تهدید کرده بود که تنگه هرمز، گذرگاه حیاتی تجارت جهانی نفت را خواهد بست و ادعا کرده بود که هفته گذشته در جریان رزمایشهای نظامی، به مدت چند ساعت چنین اقدامی را انجام داده است.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
علی خامنهای، رهبر ایران هشدار داده است که تهران میتواند ناوهای جنگی آمریکا را غرق کند و مقامهای ارشد گفتهاند هرگونه حمله آمریکا موجب شعلهور شدن جنگی منطقهای خواهد شد. امیر سعید ایروانی، سفیر ایران در سازمان ملل نیز اعلام کرده است که «تمام پایگاهها، تأسیسات و داراییهای نیروی متخاصم در منطقه» اهداف مشروع به شمار خواهند رفت.
توانمندیهای باقیمانده
اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه حملات سنگینی به زرادخانه موشکهای دوربرد ایران و نیز به فرماندهان نظامی و برنامه هستهای آن وارد کرد. آمریکا نیز تأسیسات اصلی هستهای ایران را هدف قرار داد و دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا اعلام کرد که این مراکز «کاملا نابود شدهاند».
با این حال، میزان دقیق خسارات و اینکه چه مقدار از آن بازسازی شده است همچنان نامعلوم است. ایران تا زمان توقف درگیریها به شلیک موشک و پهپاد به سوی اسرائیل ادامه داد و بهتدریج توانست از سامانههای دفاع هوایی پیشرفته آن مانند گنبد آهنین عبور کند.
دنی سیترینوویچ، کارشناس ایران در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل به آسوشیتدپرس گفته که زرادخانه موشکهای کوتاهبرد ایران تا حد زیادی دستنخورده باقی مانده است. این موضوع میتواند ایران را به تلافی علیه دهها هزار نیروی آمریکایی مستقر در قطر، عربستان سعودی، اردن، امارات متحده عربی و دیگر نقاط ترغیب کند.
نیت سوانسون، رئیس پروژه راهبرد ایران در شورای آتلانتیک، در نشریه «فارین افرز» نوشته است: «ایران ممکن است ضعیف شده باشد، اما هنوز راههایی برای وارد کردن درد واقعی به ایالات متحده دارد و اکنون انگیزه بسیار بیشتری برای این کار نسبت به گذشته احساس میکند. مقامهای ایرانی بر این باورند که باید ضربهای سنگین به ترامپ وارد کنند، در غیر این صورت همواره در معرض خطر خواهند بود.»
ایران پس از کشته شدن قاسم سلیمانی در سال ۲۰۲۰، پایگاهی آمریکایی در عراق را هدف حملات موشکی قرار داد و در پایان جنگ سال گذشته نیز پایگاهی آمریکایی در قطر را هدف گرفت. این حملات که بهنظر میرسید از پیش اطلاع داده شده بودند، خساراتی به بار آوردند اما تلفات جانی نداشتند، زیرا سامانههای هشدار زودهنگام و دفاع موشکی فعال شدند.
ایران همچنین میتواند در مناطق دورتر نیز حملاتی انجام دهد. این کشور متهم است که از باندهای تبهکار و گروههای مسلح برای طراحی یا اجرای حملات در سراسر جهان، از جمله علیه مخالفان، اسرائیلیها و اهداف یهودی استفاده کرده میکند.
دوره بازآرایی و ترمیم ضعفها
حملات اسرائیل در سال گذشته چندین فرمانده ارشد و دانشمند هستهای ایران را کشت و آسیبپذیریهای مهمی را آشکار ساخت. در مقطعی، ترامپ گفت که آمریکا میداند خامنهای کجا پنهان شده و او را «هدف آسانی» توصیف کرد.
ترامپ که بهتازگی نیکلاس مادورو، رهبر ونزوئلا را بازداشت کرده، ممکن است به «قطع سر» با هدف سرنگونی حکومت چند دههای جمهوری اسلامی بیندیشد زیرا او اخیرا گفته است این «بهترین اتفاقی است که میتواند رخ دهد.»
ایرانیان هشت ماه فرصت داشتهاند تا از اشتباهات خود درس بگیرند و امنیت داخلی را تقویت کنند. سیترینوویچ میگوید احتمالا در صورت کشته شدن خامنهای، طرحهای اضطراری وجود دارد. بهجای تعیین یک جانشین واحد، احتمالا قدرت تا فروکش کردن خصومتها به یک کمیته کوچک منتقل خواهد شد.
کارشناسان میگویند مرگ خامنهای ۸۶ ساله که بیش از سه دهه بر ایران حکومت کرده، لزوما به معنای پایان جمهوری اسلامی نخواهد بود. قدرت ممکن است همانگونه که در ونزوئلا رخ داد، در نهایت به یکی از اعضای حلقه نزدیک او یا به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منتقل شود.
متحدان آمریکا نیز میتوانند هدف باشند
متحدان آمریکا آشکارا نگران وقوع جنگی منطقهای هستند. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، هشدار داده است که هرگونه حمله ایران به اسرائیل با پاسخ سنگینی روبهرو خواهد شد.
کشورهای عربی حوزه خلیج فارس مدتهاست با نگرانی به ایران مینگرند و برای دفاع به آمریکا تکیه کردهاند، اما تمایلی به کشیده شدن به جنگ ندارند. عربستان سعودی و امارات متحده عربی که میزبان هزاران نیروی آمریکایی هستند، گفتهاند اجازه استفاده از حریم هوایی خود را نخواهند داد.
یک دیپلمات عرب حوزه خلیج فارس که بهشرط ناشناس ماندن درباره گفتوگوهای محرمانه سخن گفته، اعلام کرده است رهبران منطقه با ایران و آمریکا در تماساند تا از جنگ جلوگیری کنند و هشدار داده که چنین درگیریای میتواند پیامدهای شدیدی، از جمله جهش قیمت نفت، بههمراه داشته باشد.
ایران نیز متحدان خود را دارد؛ از جمله شورشیان حوثی در یمن، گروههای مسلح در عراق، حزبالله در لبنان و حماس در سرزمینهای فلسطینی. با این حال، آنچه «محور مقاومت» نامیده میشود، پس از حمله اکتبر ۲۰۲۳ حماس در غزه و درگیریهایی که سراسر منطقه را دربر گرفت، متحمل خسارات سنگینی شده است.
نقطه فشار جهانی
یک هدف نزدیک دیگر وجود دارد که به ایران امکان میدهد آسیب گستردهتری وارد کند.
حدود یکپنجم نفت تجارتشده جهان از تنگه هرمز در نزدیکی سواحل ایران عبور میکند. نیروی دریایی آمریکا متعهد به باز نگه داشتن آن است، اما حملات ایران میتواند تجارت را مختل کند؛ همانگونه که حوثیها، با وجود توان بسیار کمتر، طی دو سال گذشته در دریای سرخ چنین کردند.
مقامهای ایرانی در بنبست کنونی بهصراحت تهدید نکردهاند که تنگه هرمز را هدف قرار خواهند داد، اما نیروهای ایرانی هفته گذشته در جریان رزمایشهای نظامی، آن را برای ساعاتی بستند و نشان دادند در صورت وقوع جنگ، میتواند آسیبپذیر باشد.
دیگر داراییهای حیاتی نفتی نیز در برد حملات قرار دارند. در سال ۲۰۱۹، حملات به زیرساختهای نفتی عربستان سعودی بهطور موقت تولید این کشور را به نصف کاهش داد. حوثیهای یمن مسئولیت آن را بر عهده گرفتند، اما مقامهای آمریکایی بعدها ایران را مقصر دانستند.
مسئله هستهای
ترامپ که ابتدا بهدلیل کشته شدن معترضان توسط ایران تهدید به اقدام نظامی کرده بود، سپس توجه خود را به برنامه هستهای این کشور معطوف کرد و هشدار داد اگر ایران با توافقی موافقت نکند، «اتفاقات بدی» رخ خواهد داد. قرار است دو طرف روز پنجشنبه دور دیگری از مذاکرات غیرمستقیم را در ژنو برگزار کنند.
ایران همواره تأکید کرده که برنامه هستهایاش صلحآمیز است، در حالی که آمریکا و دیگر کشورها مدتهاست گمان میکنند تهران قصد دارد در نهایت به سلاح هستهای دست یابد. پس از آنکه ترامپ برجام را کنار گذاشت، ایران غنیسازی اورانیوم را افزایش داد و ذخایری نزدیک به درجه تسلیحاتی انباشته کرد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
مهمترین تأسیسات ایران در حملات آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفتند و خسارات قابلتوجهی در سطح زمین وارد شد. اما روشن نیست که آیا اورانیوم غنیشده پیش از حملات منتقل شده یا در زیر زمین دفن شده است. ایران میگوید از آن زمان قادر به غنیسازی نبوده، اما همزمان بازرسیها را نیز متوقف کرده است.
گفته میشود ایران هنوز فاصله زیادی با تولید یک سلاح هستهای قابل استفاده دارد، اما در صورت حملات گسترده، مواد رادیواکتیو میتواند خطرآفرین باشد.