در حالی که دونالد ترامپ، رئيسجمهور آمریکا، گزینههای مختلفی از جمله حملات محدود علیه ایران را بررسی میکند، کارشناسان هشدار میدهند هرگونه اقدام نظامی علیه تهران به مراتب پیچیدهتر از عملیات سریع اخیر آمریکا در ونزوئلا خواهد بود و میتواند ایالات متحده را وارد یک درگیری طولانی کند.
روزنامه نیویورک تایمز، در مقالهای به این موضوع پرداخته و با توجه به شرایط متفاوت ایران و ونزوئلا بررسی کرده که انجام چنین عملیاتی ممکن است به علت پیچیدگیهای بسیار بیشتر عواقب گستردهای در پی داشته باشد.
آگهی
آگهی
ترامپ در طول هفتههای اخیر بارها گفته است که ناوگان بزرگ آمریکایی به سمت ایران در حرکت است و آن را با عملیات برقآسای ارتش آمریکا در ونزوئلا مقایسه کرده بود؛ عملیاتی که به گفته او «با سرعت و خشونت، ماموریت خود را به سرعت انجام داد.»
با این حال، تحلیلگران میگویند شرایط ایران با ونزوئلا تفاوت اساسی دارد. رهبری ایران بر توانمندیهای گسترده نظامی و شبکهای از نیروهای نیابتی در منطقه نظارت دارد که میتوانند به تداوم مقاومت کمک کنند.
ترامپ به طور علنی هدف دقیق خود از اقدام احتمالی را اعلام نکرده، اما گفته است میخواهد مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای شود و تغییر حکومت را «بهترین اتفاق ممکن» توصیف کرده است.
علی واعظ، مدیر بخش ایران گروه بینالمللی بحران در این خصوص به نیویورک تایمز میگوید: «در مورد ایران هیچ گزینه نظامی کمهزینه، آسان و تمیزی وجود ندارد. ضمن اینکه خطر واقعی تلفات آمریکایی وجود دارد و این موضوع، بهویژه در سال انتخابات، در محاسبات ترامپ نقش مهمی خواهد داشت.
توانایی ایران برای پاسخ متقابل
کارشناسان منطقهای میگویند برخلاف ونزوئلا که پیش از حمله آمریکا در ژانویه از آسمانی نسبتا بدون دفاع برخوردار بود، ایران یکی از بزرگترین و متنوعترین زرادخانههای موشکی خاورمیانه را در اختیار دارد. این زرادخانه شامل پهپادها و تسلیحات ضدکشتی نیز میشود، هرچند حجم دقیق ذخایر موشکی ایران پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در ماه ژوئن مشخص نیست.
موشکهای بالستیک میانبرد ایران قادرند بیش از ۱۲۰۰ مایل پرواز کنند؛ بردی که پایگاههای آمریکا در غرب ترکیه و سراسر خاورمیانه، از جمله اسرائیل و کشورهای حوزه خلیج فارس را در بر میگیرد.
رسانههای دولتی ایران روز شنبه گزارش دادند که این کشور برای نخستین بار در جریان رزمایشهای هفته گذشته در تنگه هرمز، یک سامانه پدافند هوایی دریایی با برد بیش از ۹۳ مایل را آزمایش کرده است.
صنم وکیل، مدير برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتم هاوس، گفت راهبرد تهران «افزایش سریع تنش و صدور بیثباتی به چندین جبهه است تا هزینه و فشار در مناطق مختلف توزیع شود.»
کشورهای حوزه خلیج فارس که میزبان پایگاههای متعدد آمریکا هستند، نگرانند هرگونه حمله آمریکا به ایران به اقدام تلافیجویانه علیه آنها منجر شود. عربستان سعودی و امارات متحده عربی در ژانویه اعلام کردند اجازه استفاده از حریم هوایی خود برای حمله به ایران را نمیدهند، هرچند کارشناسان میگویند این موضع لزوما آنها را از پاسخ احتمالی تهران مصون نمیکند.
حمله متقابل ایران میتواند شهرهای بزرگ اسرائیل را هدف قرار دهد. ارتش اسرائیل در جنگ ماه ژوئن اعلام کرد بیشتر موشکهای ایران را رهگیری کرده، اما به گفته مقامهای اطلاعاتی، ذخایر سامانههای رهگیر این کشور پس از بیش از دو سال مقابله با حملات حماس در غزه و حزبالله در لبنان کاهش یافته است.
صنم وکیل گفت مقامهای ایرانی احتمالا بر این باورند که «عامل ترس» از یک جنگ منطقهای گستردهتر میتواند ترامپ را از حمله بازدارد.
نقش نیروهای نیابتی ایران
ایران شبکهای موسوم به «محور مقاومت» را در منطقه هدایت میکند که شامل گروههایی مانند حوثیها در یمن و حزبالله در لبنان است. تهران این گروهها را برای گسترش نفوذ خود و مقابله با رقبای منطقهای تجهیز و تقویت کرده است.
هرچند بسیاری از این نیروهای نیابتی تضعیف شدهاند، اما همچنان میتوانند علیه نیروها و متحدان آمریکا اقدام کنند و درگیری را به جبهههای متعدد بکشانند.
دستکم یک گروه همسو با ایران در عراق اعلام کرده در صورت حمله آمریکا از تهران حمایت خواهد کرد و رهبران آن هشدار دادهاند ممکن است «عملیات شهادتطلبانه» را در چارچوب یک درگیری گستردهتر آغاز کنند. کارشناسان همچنین میگویند حوثیها میتوانند حملات به کشتیرانی تجاری در دریای سرخ را، همانند اواخر سال ۲۰۲۳ در حمایت از حماس، از سر بگیرند.
علی واعظ گفت گروههای مورد حمایت ایران میدانند «با هم ماندن برایشان بهتر از جدا شدن است؛ اگر کشتی مادر غرق شود، همه آنها تنها خواهند ماند.»
ساختار قدرت در ایران
کارشناسان میگویند ساختار قدرت در ایران عمیقا تثبیت شده است. حکومت ایران یک نظام دینی است که در آن رهبر عالی بالاترین مرجع قدرت است و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شاخهای قدرتمند و بانفوذ از نیروهای مسلح با حدود ۱۵۰ هزار نیرو، از آن پشتیبانی میکند و دستورکار حکومت را پیش میبرد.
در ونزوئلا، آمریکا توانست نیکولاس مادورو و همسرش را در عملیاتی هماهنگ که کمی بیش از دو ساعت طول کشید، بازداشت کند. اما تحلیلگران میگویند در ایران، برکناری حکومت به سادگی حذف رهبر عالی نیست، زیرا قدرت واقعی بر پایه ایدئولوژی، حمایت نیروهای تندرو سیاسی و ساختاری پیچیده که طی نزدیک به نیم قرن شکل گرفته، استوار است.
صنم وکیل گفت اجرای عملیاتی مشابه ونزوئلا با هدف حذف رأس هرم قدرت در ایران، بسیار دشوارتر خواهد بود. همچنین مشخص نیست در صورت کنار رفتن رهبر عالی، فردی مشابه دلسی رودریگز، معاون مادورو که رهبری موقت را بر عهده گرفت، برای همکاری با مقامهای آمریکایی وجود داشته باشد.
کارشناسان همچنین یادآور میشوند که تهران حدود ۴۰۰ مایل از خلیج فارس فاصله دارد و این موضوع دسترسی مستقیم نیروهای آمریکایی برای رسیدن به رهبران ایران را دشوارتر میکند؛ در حالی که کاراکاس تنها حدود ۱۰ مایل با دریای کارائیب فاصله دارد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در عین حال، تحلیلگران هشدار میدهند پیامدهای اقتصادی هرگونه درگیری گسترده با ایران میتواند دامنهای وسیع داشته باشد.