ساعاتی پس از پایان دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا، جیدی ونس گفت که ایران از پذیرش خواستههای اصلی آمریکا خودداری کرده است. سپس یک مقام آمریکایی گفت که واشنگتن به ایران دو هفته فرصت داده تا برخی شکافها میان دو طرف را پر کند. اما ترامپ تا چه زمانی حاضر است به دیپلماسی در قبال ایران فرصت دهد؟
جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا روز سهشنبه در گفتگو با «فاکسنیوز» گفت که مشخص است ایران هنوز حاضر نیست «خط قرمزهایی» را که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا تعیین کرده است، بپذیرد و تاکید کرد که گزینه نظامی همچنان روی میز است.
آگهی
آگهی
به گزارش «والاستریت ژورنال»، ایالات متحده خواستار پایان دادن به غنیسازی اورانیوم در ایران شده است. آقای ونس هم تاکید کرد که هدف اصلی آمریکا جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است؛ چه این هدف از طریق دیپلماسی به دست آید و چه از طریق گزینههای دیگر.
جیدی ونس گفت: «درباره مذاکرات امروز صبح یک چیز را میتوانم بگویم که از بعضی جهات خوب پیش رفت. چون آنها موافقت کردند که بعدا دوباره دیدار کنند. اما از جهات دیگر، کاملا روشن بود که رئیسجمهوری خطوط قرمزی را تعیین کرده است که مقامات ایران هنوز حاضر نیستند آنها را بپذیرند و از طریق آنها به حلوفصل موضوع بپردازند.»
یک مقام آمریکایی ساعاتی بعد گفت که ایران پذیرفته است ظرف دو هفته متنی ارائه کند تا به «برخی از شکافها» میان مواضع دو طرف بپردازد.
او گفت: «پیشرفتهایی در گفتگوها با ایران حاصل شد، اما هنوز جزئیات زیادی برای بحث باقی مانده است. مقامات ایران گفتند طی دو هفته آینده با پیشنهادهای مفصل بازخواهند گشت تا به برخی از شکافهای باز میان مواضعمان رسیدگی کنند.»
به گزارش سیانان، این بازه دو هفتهای با زمان لازم برای رسیدن ناو هواپیمابر «یواساس جرالد فورد»، بزرگترین ناو هواپیمابر جهان به همراه گروه ضربت آن به خاورمیانه همخوانی دارد.
آمریکا از اواخر ژانویه ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» را در منطقه مستقر کرده است و ناو هواپیمابر «یواساس جرالد فورد» قرار است به این ناو بپیوندد. ایالات متحده همچنین در چند روز اخیر فشار نظامی بر ایران را افزایش داده و با اعزام چندین هواپیمای ترابری نظامی، جنگنده و شناسایی به منطقه، اقدامات برای تقویت توان نظامی خود در خاورمیانه را تشدید کرده است.
جیدی ونس روز سهشنبه همچنین گفت که رئیسجمهوری آمریکا این حق را برای خود محفوظ میدارد که تشخیص دهد دیپلماسی چه زمانی عملا به پایان رسیده است و او افزود: «امیدواریم هرگز به آن نقطه نرسیم، اما اگر برسیم، این تصمیم با رئیسجمهوری خواهد بود.»
اما این «مهلت دوهفتهای» همچنین یادآور حمله آمریکا به تاسیسات هستهای ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه است. کاخ سفید روز ۱۹ ژوئن اعلام کرد که دونالد ترامپ طی «دو هفته» آینده درباره این که به حملات اسرائیل علیه ایران خواهد پیوست یا نه، تصمیم میگیرد. اما درست سه روز بعد بمبافکنهای بی-۲ آمریکا بمبهای سنگرشکن را روی تاسیسات هستهای ایران انداختند.
به گزارش سیانان، پس از مذاکرات روز سهشنبه، برخی مقامات آمریکایی تردیدهایی را نسبت به این که رئیسجمهوری تا چه زمانی اجازه پیگیری تلاشهای دیپلماتیک را میدهد، مطرح کردند.
آقای ترامپ تاکنون با اعزام استیو ویتکاف، فرستاده ویژه کاخ سفید و جرد کوشنر، داماد و مشاورش به مذاکرات غیرمستقیم با ایران روند رفتوبرگشتهای تدریجی را که شیوه معمول معاملهگریهای بینالمللی پرریسک است را پذیرفته است.
اما بنابر اظهارات افرادی که با شیوه تفکر آقای ترامپ آشنا هستند، رئیسجمهوری آمریکا همچنین نگران این است که رژیم ایران برای خرید زمان او را «سر دواند». بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل نیز در دیدار اضطراری هفته پیش با آقای ترامپ، همین نگرانی را مطرح کرده بود.
آقای ترامپ همچنین میداند هر روز که بدون اقدام نظامی علیه ایران سپری شود، وعده اولیه او یعنی یاری به معترضان ایرانی را به تعویق میاندازد. با این حال، همزمان با پیشرفت مذاکرات، رئیسجمهوری آمریکا تاکنون به طرح ضربالاجلهای سست بسنده کرده است.
دونالد ترامپ هفته گذشته در پاسخ به پرسش خبرنگاری مبنی بر این که آیا جدول زمان خاصی را برای حصول نتیجه در مذاکرات در نظر دارد، گفت: «فکر کنم طی یک ماه آینده، چیزی در همین حدود. نباید طول بکشد، باید سریع اتفاق بیفتد.»
با این حال واژه «سریع» در زبان دیپلماسی نسبی است. توافق برجام که آقای ترامپ بهشدت منتقد آن است، از پس بیش از دو سال مذاکره حاصل شد.
مقامات دولت آمریکا معتقدند ایران اکنون بهدلیل وضعیت وخیم اقتصادی ناشی از تحریمها و همچنین بیم حمله آمریکا نسبت به گذشته انگیزه بیشتری برای توافق دارد.
با این حال دستکم تا اینجا به نظر میرسد که مقامات ایرانی قصد ندارند از مواضع خود عقبنشینی کنند. عباس عراقچی روز سهشنبه گفت که مذاکرات «پیشرفت خوبی» داشت و افزود: «نهایتا بر سر یک سری اصول راهنما توانستیم یک موافقت کلی پیدا کنیم. از این به بعد براساس این اصول حرکت خواهیم کرد و وارد متن یک توافق احتمالی خواهیم شد.»
او تاکید کرد: «این موضوع به معنی این نیست که ما میتوانیم به سرعت به توافق برسیم ولی حداقل مسیر شروع شده است. ما امیدواریم هر چه زودتر این کار انجام شود.»
از طرف دیگر، ابهامها بر سر این که آمریکا در صورت شکست مذاکرات و تصمیم آقای ترامپ به اقدام نظامی علیه ایران دقیقا چه دستاوردهایی کسب خواهد کرد، همچنان پابرجاست. به گزارش سیانان، وجود چنین ابهاماتی میتواند دونالد ترامپ را به سوی پذیرش طولانیتر شدن مذاکرات سوق دهد.
آموس هوخشتاین، فرستاده ویژه پیشین کاخ سفید به خاورمیانه در زمان ریاستجمهوری جو بایدن، گفت: «مساله این است که سرنوشت ایران پس از حمله چه میشود. فکر میکنم اگر پاسخ روشنی برای این داشتند، تا حالا حمله انجام شده بود.»
آقای هوخشتاین افزود: «این گفتگوها و ارسال تجهیزات نظامی بیشتر به منطقه بیشتر برای خرید زمان است تا بتوانند این مساله را حلوفصل کنند.»
او همچنین گفت: «بهزودی آنقدر تجهیزات و نیرو در آنجا مستقر خواهد شد که دولت آمریکا بتواند هرکاری که فکر میکند لازم است را انجام دهد. مساله این است که انجام چنین کاری عاقلانه است یا خیر.»
در هر حال هرگونه توافقی باید با تایید علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی انجام شود. به گفته مقامات آمریکایی گرفتن تایید آقای خامنهای دشوارترین بخش هر مذاکره است و گفتگو با فرستادگان ردهپایین که اختیار ندارند، عملا باعث طولانیشدن مذاکرات میشود.
آقای خامنهای روز سهشنبه پیش از برگزاری دور دوم مذاکرات با اشاره به استقرار ناو هواپیمابر آمریکا در منطقه گفت: «میگویند ما ناو فرستادهایم طرف ایران. ناو البته دستگاه خطرناکی است. اما خطرناکتر از ناو، آن سلاحی است که میتواند آن را به قعر دریا بفرستد.»
آقای ترامپ هفته گذشته تغییر رژیم در ایران را «بهترین اتفاق ممکن» خوانده بود. با این حال آقای خامنهای روز سهشنبه در واکنش به این سخنان رئیسجمهوری آمریکا گفت: «تو هم نخواهی توانست جمهوری اسلامی را از بین ببری.»
راز زیمت، مدیر برنامه پژوهشی «ایران و محور شیعی» در موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل با اشاره به شکاف عمیق میان دیدگاه تهران و واشنگتن نسبت به مواضع خود و مذاکرات گفت: «دولت آمریکا ارزیابی میکند که حکومت ایران در وضعیت کنونی تضعیفشده خود، نمیتواند خطر رویارویی نظامی را بپذیرد.»
او افزود: «در مقابل، رهبری ایران باور دارد که آمریکا بهرغم قدرت نظامیاش، حتی در سناریویی افراطی مانند حذف رهبر جمهوری اسلامی، نمیتواند به هدف نهایی تغییر رژیم دست یابد و ایران این توان را دارد که دستکم هر رویارویی نظامی را به جنگی طولانی، پرهزینه، پیچیده و پرریسک برای آمریکا و متحدان منطقهایاش تبدیل کند.»
آقای زیمت همچنین گفت: «در چنین واقعیتی، دشوار است دید که حداکثر امتیازهایی که ایران حاضر است ارائه کند، بتواند حداقلهایی را که دولت آمریکا آماده پذیرش آن است، برآورده سازد. این به آن معنا نیست که همچنان نمیتوان به تفاهمهایی محدود و شاید موقت دست یافت؛ تفاهمهایی که بر پایه برخی امتیازهای ایران در حوزه هستهای، در برابر رفع تهدید فوری نظامی آمریکا و شاید آزادسازی بخشی از داراییهای ایران شکل بگیرد.»
او افزود: «با این حال، ارزیابی من این است که احتمال حمله نظامی همچنان از شانس دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک بیشتر است.»