بنا به اعلام وزارتخانههای خارجه پنج کشور اروپایی، بررسیها در آزمایشگاههای اروپا «بهطور قاطع تأیید کردهاند» که الکسی ناوالنی، رهبر اپوزیسیون روسیه توسط کرملین با سم کشنده قورباغه دارت مسموم شده است.
این بیانیه بار دیگر پرونده مرگ او در سال ۲۰۲۴ در یک اردوگاه کار اجباری در قطب شمال را در مرکز توجه قرار داده است.
آگهی
آگهی
ناوالنی فوریه ۲۰۲۴ در حالی که دوران محکومیت ۱۹ ساله خود را به اتهام «افراطگرایی» میگذراند، در ندامتگاه فوقامنیتی «گرگ قطبی» در نزدیکی شهر خارپ در غرب سیبری جان باخت؛ اتهامی که این فعال اپوزیسیون و حامیانش آن را راهی برای ساکت کردن او به دلیل فعالیتهای سیاسیاش میدانستند.
مقامات روسیه همچنان اصرار دارند که ناوالنی پس از پیادهروی و احساس ناخوشی در زندان درگذشته است. آنها سپس هفتهها از تحویل جسد او خودداری کردند و خانوادهاش را مجبور به امضای گواهی فوتی کردند که علت مرگ را «دلایل طبیعی» ذکر میکرد؛ اقدامی که منجر به ادعاهایی مبنی بر پنهانکاری شد.
روز دوشنبه، مسکو یافتههای این پنج کشور اروپایی شامل بریتانیا، فرانسه، آلمان، سوئد و هلند را رد کرد. این کشورها میگویند مرگ ناوالنی ناشی از «اپیباتیدین»، یک نوروتوکسین (سم عصبی) ترشحشده توسط قورباغههای سمی بوده است.
اپیباتیدین، سمی که در بدن «قورباغه دارت» اکوادوری یافت میشود، فلج عضلانی و در نهایت خفگی را به همراه دارد. کارشناسان اعلام کردهاند که این سم را میتوان به جای استخراج مستقیم از خود قورباغه، به صورت مصنوعی در آزمایشگاه نیز تولید کرد.
با این حال، افشاگری اخیر متحدان اروپایی با سابقه موجود کرملین در مسموم کردن مخالفانش و تلاش قبلی برای سوءقصد به جان ناوالنی با عامل عصبی «نوویچوک» در سال ۲۰۲۰ همخوانی دارد؛ حملهای که ناوالنی را مجبور کرد برای درمان و بهبودی چند ماهه به آلمان منتقل شود.
اپیباتیدین و قورباغه دارت اکوادوری
اپیباتیدین بهطور طبیعی در قورباغههای دارت اکوادوری در طبیعت یافت میشود و همچنین میتواند در آزمایشگاه تولید شود؛ موضوعی که دانشمندان اروپایی گمان میبرند در مورد ماده استفادهشده برای ناوالنی صدق میکند.
عملکرد این سم در بدن مشابه سایر عوامل عصبی است و باعث تنگی نفس، تشنج، صرع، کاهش ضربان قلب و در نهایت مرگ میشود.
این پنج کشور اروپایی در بیانیه مشترک خود اعلام کردند که سم قورباغه دارت بهطور طبیعی در روسیه یافت نمیشود. با این حال، به گفته کارشناسان، این موضوع مانعی برای یک بازیگر دولتی جهت جمعآوری آن از طبیعت یا ساخت مصنوعی آن در آزمایشگاه نخواهد بود.
در این بیانیه آمده است: «روسیه ادعا کرد که ناوالنی به دلایل طبیعی مرده است. اما با توجه به سم اپیباتیدین و علائم گزارششده، مسمومیت به احتمال بسیار زیاد علت مرگ او بوده است. ناوالنی در حالی که در زندان بود درگذشت، بدین معنا که روسیه ابزار، انگیزه و فرصت لازم برای خوراندن این سم به او را داشته است.»
مقامات اروپایی اعلام کردند که اطمینان بالایی نسبت به این ارزیابی دارند که ناوالنی بر اثر مسمومیت با اپیباتیدین جان باخته است. یوهان وادفول، وزیر خارجه آلمان در پاسخ به این پرسش که چرا نتایج اینقدر طول کشیده است، گفت که این «یک فرآیند پیچیده» بوده است.
وی تصریح کرد: «هیچکس جز سرسپردگان پوتین نخواهد توانست دقیقاً بگوید که ۱۶ فوریه ۲۰۲۴ در کلونی کیفری روسیه چه گذشت. اما واضح است که مقامات روسیه امکان، انگیزه و ابزار لازم برای دادن سم به ناوالنی را داشتهاند.»
ایوت کوپر، وزیر خارجه بریتانیا نیز اظهار داشت: «روسیه ناوالنی را یک تهدید میدید. دولت روسیه با استفاده از این نوع سم، ابزارهای نفرتانگیزی را که در اختیار دارد و ترس شدید خود از مخالفان سیاسی را به نمایش گذاشت.»
ژان-نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که مسمومیت ناوالنی نشان میدهد «ولادیمیر پوتین حاضر است برای ماندن در قدرت، از سلاحهای بیولوژیک علیه مردم خود استفاده کند.»
مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده روز یکشنبه در جریان سفر به اسلواکی به خبرنگاران گفت: «این گزارشی نگرانکننده است. ما هیچ دلیلی برای زیر سوال بردن آن نداریم.»
روسیه در پروندههای متعدد و برجستهای متهم به حملات با مواد سمی علیه منتقدان کرملین شده است؛ از جمله سوءقصد به الکساندر لیتویننکو، افسر سابق سرویس امنیت فدرال که سال ۲۰۰۶ با پولونیوم-۲۱۰ رادیواکتیو در لندن به قتل رسید.
حمله سال ۲۰۱۸ به سرگئی اسکریپال، جاسوس دوجانبه سابق و دخترش با عامل عصبی از خانواده سموم نوویچوک در سالزبری که دادگاههای بریتانیا و اروپا هر دو آن را به عوامل دولتی روسیه نسبت دادند همچنان برجستهترین پرونده در سالهای اخیر محسوب میشود.
کرملین همچنین متهم به مسموم کردن ولادیمیر کارا-مورزا، سیاستمدار مخالف روس در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۷ است؛ کسی که پس از تعقیب توسط مأموران افاسبی از دو حادثه تقریباً مرگبار جان سالم به در برد.
این مسمومیتها باعث نارسایی چندگانه اندامها شد و کارا-مورزا را با آسیب عصبی مواجه کرد. او بدین ترتیب نیازمند استفاده از عصا و درگیر یک وضعیت عصبی ماندگار شد.
مسمومیت ویکتور یوشچنکو، رئیسجمهور پیشین اوکراین با دیوکسین در سال ۲۰۰۴ که چهره او را به کلی دگرگون کرد نیز به روسیه نسبت داده شده است، اما تحقیقات در این زمینه متوقف شده و بهطور رسمی حلنشده باقی مانده است.
خانواده خواستار پاسخگویی هستند
در همین حال، لودمیلا، مادر ناوالنی به خبرنگاران گفت که با بیانیه اروپا احساس میکند حقانیت آنها ثابت شده است و خواستار مجازات مسئولان شد.
این در حالی است که روز دوشنبه دهها نفر، از جمله اعضای خانواده، دیپلماتهای خارجی و هواداران در سالگرد مرگ ناوالنی بر سر مزار او حاضر شدند تا به وی ادای احترام کنند.
او مقابل گورستانی در مسکو که ناوالنی در آن دفن شده است، گفت: «این موضوع آنچه را که ما از همان ابتدا میدانستیم تأیید میکند. ما میدانستیم که پسرمان صرفاً در زندان نمرده، بلکه به قتل رسیده است.»
وی افزود: «فکر میکنم مدتی طول بکشد، اما ما خواهیم فهمید چه کسی این کار را کرد. البته ما میخواهیم این اتفاق در کشور خودمان بیفتد و خواهان آن هستیم که عدالت برقرار شود.»
یولیا ناوالنایا، بیوه ناوالنی نیز روز شنبه گفت که اکنون «از نظر علمی ثابت شده» که همسرش به قتل رسیده است.
او پیشتر در ماه سپتامبر گفته بود که آنالیز آزمایشگاهی از نمونههای بیولوژیک قاچاق شده نشان میدهد که همسرش مسموم شده است.
ناوالنایا متعهد شده است که پس از مرگ ناوالنی پرچم اپوزیسیون روسیه را به دست گیرد، اما در جلب حمایت گسترده با چالشهایی روبرو بوده است.