نیویورکتایمز در گزارشی تحلیلی بر پایه تصاویر ماهوارهای مینویسد که ایران در ماههای اخیر بازسازی بخشی از تأسیسات موشکی خود را با سرعت زیادی پیش برده، اما روند ترمیم و احیای مراکز اصلی هستهای این کشور که سال گذشته هدف حملات اسرائیل و آمریکا قرار گرفتند، بسیار کندتر بوده است.
بر اساس تحلیل نیویورکتایمز از تصاویر ماهوارهای، ایران بهسرعت چندین مرکز تولید و نگهداری موشکهای بالستیک را که در جریان جنگ ۱۲ روزه آسیب دیده بودند، تعمیر کرده است؛ در حالی که در تاسیسات هستهای اصلی، تنها نشانههایی محدود از بازسازی دیده میشود. این تفاوت در سرعت بازسازی، نشانهای از اولویتهای نظامی تهران در شرایطی است که ایالات متحده نیروهای خود را در اطراف ایران افزایش داده و دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا در حال بررسی گزینههای تازه نظامی است.
در صورت حمله دوباره آمریکا، به گفته کارشناسان، محتملترین واکنش ایران استفاده از موشکهای بالستیک برای هدف قرار دادن اسرائیل و منافع آمریکا در منطقه خواهد بود. در همین حال، ایران و آمریکا روز جمعه در عمان با یکدیگر دیدار کردند تا از بروز یک درگیری تازه جلوگیری شود. اگرچه دامنه این گفتوگوها هنوز روشن نیست، اما برنامه هستهای ایران به احتمال زیاد محور اصلی مذاکرات بوده است.
کارشناسانی که بهطور تخصصی برنامههای موشکی و هستهای ایران را رصد میکنند، یافتههای نیویورک تایمز را تایید کردهاند. این روزنامه حدود دو دوجین نقطه را که در جریان جنگ ۱۲ روزه ژوئن گذشته هدف حملات اسرائیل یا آمریکا قرار گرفته بودند بررسی کرده و به این نتیجه رسیده که در بیش از نیمی از آنها فعالیتهای ساختمانی و بازسازی دیده میشود. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که تصاویر ماهوارهای تنها نمایی از سطح زمین را نشان میدهد و ابعاد واقعی تعمیرات، بهویژه در تاسیسات زیرزمینی، همچنان نامشخص است.
اولویت با بازسازی توان موشکی
تصاویر بررسیشده نشان میدهد که در برخی مراکز موشکی، عملیات تعمیرات بلافاصله پس از حملات آغاز شده است؛ موضوعی که به گفته تحلیلگران نشان میدهد تولید موشک در کوتاه مدت به اولویت اصلی ایران تبدیل شده است. جان پی. کیوز سوم، مشاور مرکز مطالعات سلاحهای کشتار جمعی در دانشگاه دفاع ملی آمریکا، میگوید تهدید اسرائيل و پایگاهها و متحدان آمریکا در منطقه با حملات موشکی، یکی از معدود ابزارهای ایران برای بازدارندگی در برابر حملات مجدد به تاسیسات هستهایاش است.
در مقابل، تصاویر مربوط به تاسیسات هستهای بزرگ ایران تنها از تعمیرات محدود و اقداماتی برای تقویت و ایمنسازی حکایت دارد؛ اقداماتی که به گفته کارشناسان، تازه در ماههای اخیر شتاب گرفته است. مقامهای غربی و اسرائیلی نشانههای اندکی از پیشرفت جدی ایران در احیای توان غنیسازی یا حرکت بهسوی ساخت کلاهک هستهای مشاهده کردهاند.
احیای سریع مراکز موشکی
تحلیل تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که طی ماههای گذشته، دستکم در بیش از دوازده مرکز موشکی، از جمله سایتهای تولید، عملیات بازسازی انجام شده است. برآوردهای اطلاعاتی حاکی از آن است که ایران پس از حملات ژوئن، بخش عمدهای از برنامه موشکی بالستیک خود را بازسازی کرده است.
سم لِر، پژوهشگر مرکز مطالعات عدم اشاعه جیمز مارتین، میگوید تمرکز بر بازسازی برنامه موشکی در تضاد آشکار با وضعیت برنامه هستهای است. به گفته او، تاسیسات آزمایش موشکی شاهرود بهویژه با سرعت زیادی بازسازی شده و احتمالا ظرف چند ماه پس از حملات دوباره به چرخه عملیاتی بازگشته است. او اشاره میکند که در زمان بارش برف در ماه گذشته، جادههای این مرکز بهسرعت پاکسازی شده و برف روی بامها ذوب شده بود؛ نشانهای از فعال بودن سایت. شاهرود بزرگترین و جدیدترین مرکز تولید موشکهای سوخت جامد ایران به شمار میرود.
بازسازی محدود تاسیسات هستهای
در راهبرد امنیت ملی آمریکا که نوامبر گذشته منتشر شد، آمده است که حملات انجامشده «برنامه هستهای ایران را بهطور قابل توجهی تضعیف کرده است». کارشناسان میگویند با وجود برخی فعالیتهای قابل مشاهده، سه مرکز اصلی غنیسازی ایران، شامل اصفهان، نطنز و فردو، همچنان غیرعملیاتی به نظر میرسند.
از دسامبر گذشته، ایران در دو مرکز سقفهایی جدید احداث کرده که تشخیص فعالیتهای داخل ساختمانها را دشوار میکند. به گفته کارشناسان، این اقدام میتواند تلاشی برای بازیابی تجهیزات بدون رصد ماهوارهای باشد. در عین حال، بخش زیادی از خسارات سطحی ناشی از حملات ژوئن همچنان قابل مشاهده است.
در مجتمع هستهای نطنز، که مهمترین مرکز غنیسازی اورانیوم ایران محسوب میشود، ساختمانی که در دسامبر آسیبدیده دیده میشد، بعدها با یک سازه سقفی سفیدرنگ پوشانده شد. موسسه علوم و امنیت بینالمللی این ساختمان را مرکز آزمایشی غنیسازی سوخت شناسایی کرده است. در اصفهان نیز چندین ساختمان، از جمله تاسیسات غنیسازی اورانیوم، در حملات تخریب شده و تصاویر ماه دسامبر نشان میدهد که بقایای این ساختمانها با سقف پوشانده شدهاند.
در نزدیکی اصفهان، موانع جدیدی در ورودی یکی از مجموعههای تونلی کوهستانی نصب شده که برخی کارشناسان معتقدند میتواند محل یک تاسیسات مخفی غنیسازی باشد. همچنین در سایت زیرزمینی جدیدی موسوم به «کوه پیکاکس» در نزدیکی نطنز، ورودی تونلها در ماههای اخیر تقویت شده است.
جوزف راجرز، پژوهشگر مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی در واشنگتن، میگوید تا همین اواخر، بیشتر فعالیتهای مشاهدهشده در اطراف سایتهای هستهای معطوف به ارزیابی خسارت و تثبیت وضعیت بوده، از جمله پاکسازی آوار و پر کردن گودالها. به گفته او، هنوز نشانهای از تلاش گسترده برای خارج کردن تجهیزات از این مراکز دیده نمیشود. او همچنین اشاره میکند که سرکوب شدید دولت ایران علیه جاسوسان احتمالی پس از حملات ژوئن، خود باعث اختلال در برنامه هستهای شده است.
با این حال، راجرز هشدار میدهد که ایران همچنان ذخایری از اورانیوم غنیشده در اختیار دارد؛ مادهای که بیشترین نزدیکی را به تبدیل شدن به سوخت بمب هستهای دارد. به گفته منابع اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل، این ذخایر که در سه سایت هدفگرفتهشده در ژوئن نگهداری میشدند، همچنان در محل و زیر آوار دفنشده باقی ماندهاند.
موسسه علوم و امنیت بینالمللی هفته گذشته گزارش داد که در روزهای اخیر فعالیتها در مجتمع هستهای اصفهان افزایش یافته و از جمله، ورودی تونلها با خاک تازه پوشانده شده است. دیوید آلبرایت، رئیس این مؤسسه، میگوید انباشتن خاک احتمالا در «انتظار یک حمله» انجام شده و نشان میدهد چیزی باارزش، احتمالا اورانیوم غنیشده، در آنجا وجود دارد. او افزود که هنوز مشخص نیست ایران دقیقاً چه کاری انجام میدهد، اما این تحولات تردیدها درباره تلاش تهران برای بازسازی توان ساخت سلاح هستهای را افزایش داده است؛ هرچند به گفته او، این روند فوری یا قریبالوقوع به نظر نمیرسد.
تحولات تازه در پارچین
یکی دیگر از تحولات قابل توجه در مجتمع نظامی پارچین، در جنوبشرقی تهران، دیده میشود؛ جایی که ایران پیشتر آزمایشهایی روی مواد منفجره انجام داده بود که میتوانند بهعنوان چاشنی کلاهک هستهای استفاده شوند. تصاویر ماههای اخیر نشان میدهد یک محفظه استوانهای بزرگ به طول حدود ۴۵ متر بهتازگی در این مرکز ساخته شده است.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
پارچین در حملات ژوئن هدف قرار نگرفت، اما در سال ۲۰۲۴ مورد حمله اسرائیل قرار گرفته بود و طبق گزارش اخیر موسسه علوم و امنیت بینالمللی، با سامانههایی مانند توپهای ضدهوایی نیز تقویت شده است. این موسسه میگوید اگرچه از روی تصاویر نمیتوان هدف دقیق این سازه جدید را مشخص کرد، اما ساخت آن نشاندهنده اهمیت راهبردی این مرکز است.