ایران و ایالات متحده قرار است روز جمعه مذاکرات مهمی را در عمان برگزار کنند؛ آنهم در حالی که تهدیدات دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا مبنی بر احتمال اقدام نظامی علیه ایران، بر منطقه سایه افکنده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، روز چهارشنبه گفت که واشنگتن میخواهد این مذاکرات شامل موضوعات مختلفی از برنامه هستهای ایران و موشکهای بالستیک آن گرفته تا موضوع حمایت تهران از گروههای مسلح در سراسر منطقه و «رفتار آن با مردم خودش» باشد.
با این وجود ایران میگوید که فقط در مورد برنامه هستهایش گفتگو خواهد کرد. در ادامه برخی اختلافات اساسی دو طرف در آستانه این مذاکرات آورده میشود:
برنامه هستهای ایران
موضوع برنامه هستهای ایران از سال ۲۰۰۳ میلادی به کانون تنشها تبدیل شد؛ یعنی پس از افشاگریهایی مبنی بر انجام فعالیتهای هستهای مخفی و گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) در این باره که ایران به پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) پایبند نبوده است.
پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای به ایران حق داشتن یک برنامه انرژی هستهای غیرنظامی را میدهد، اما آن را از استفاده از این فناوری (به ویژه غنیسازی اورانیوم) برای توسعه سلاحهای اتمی منع میکند.
انتشار گزارش آژانس باعث شد که قدرتهای غربی در تمام این سالها و با وجود انکارهای ایران، و از ترس اینکه تهران به دنبال تولید بمب اتمی باشد، ترکیبی از تحریمها و اقدامات دیپلماتیک را برای مهار تهران به اجرا بگذارند.
اگرچه سرانجام ایالات متحده در ۲۲ ژوئن سال گذشته سایتهای هستهای ایران را بمباران کرد اما وضعیت تاسیسات آسیبدیده در این بمباران، هنوز نامشخص است.
توان موشکی ایران
ایران یکی از بزرگترین ذخایر موشکهای بالستیک خاورمیانه را دارد.
این کشور برای اولین بار در سال ۲۰۲۴ میلادی در تلافی حمله اسرائیل به سفارتش در دمشق، مستقیما با موشک به اسرائیل حمله کرد.
سال گذشته نیز بار دیگر ایران صدها موشک به سمت اسرائیل شلیک کرد که منجر به کشته شدن دهها نفر با وجود فعالیت پدافند هوایی چندلایه اسرائیل شد.
در آستانه برگزاری مذاکرات، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران در۳۰ ژانویه گفت که «قابلیتهای دفاعی و موشکی ایران هرگز موضوع هیچ مذاکرهای نخواهند بود».
با این وجود مارکو روبیو روز چهارشنبه تاکید کرد که مذاکرات معنادار باید شامل «برد موشکهای بالستیک» ایران نیز باشد.
اسرائیل نیز خطر موشکهای ایران را به برنامه هستهای این کشور مرتبط دانسته است. بنیامین نتانیاهو در ژانویه امسال گفت که «تلاش ایران برای ساخت سلاحهای اتمی» همچنین تولید «۲۰ هزار موشک بالستیک» هردو مانند «دو غده سرطانی» هستند.
متحدان منطقهای تهران
ایران مدتهاست که با حمایت از گروههای مسلحی همچون حماس و حزبالله لبنان، نفوذ خود را در منطقه گسترش داده است. این گروهها که «محور مقاومت» خوانده میشوند، پس از حملات ۷ اکتبر به چالشی جدی برای اسرائیل تبدیل شده بودند.
در دو سال اخیر اسرائیل ضربات بزرگی به حزبالله و حماس وارد کرد. نفوذ منطقهای تهران نیز با برکناری بشار اسد، متحد سوریاش تضعیفتر شد. با این وجود، نه حماس و نه حزبالله که اکنون در موضع بسیار ضعیفی قرار دارند، به درخواستها برای خلع سلاح تن ندادند.
واشنگتن همچنین به دنبال مقابله با نقش شبهنظامیان تحت حمایت ایران در عراق است. واشنگتن حتی سیاستمداران ارشد عراقی را تهدید کرده که در صورت حضور گروههای تحت حمایت ایران در دولت بعدی، دولت عراق (از جمله احتمالا درآمدهای حیاتی نفتی آن را) تحریم خواهند کرد.
حوثیهای یمن که متحد ایران هستند و در طول جنگ غزه، موشکهایی را به سمت کشتیها در دریای سرخ و اسرائیل شلیک کردند، همچنان کنترل پرجمعیتترین مناطق یمن را در دست دارند.
اعتراضات ایران
ترامپ در جریان آغاز موج جدید اعتراضات سراسری ایران نیز تهدیدهای خود مبنی بر اقدام نظامی علیه حکومت این کشور را تشدید کرد. جمهوری اسلامی ایران در واکنش به این اعتراضات، دست به سرکوبی خونین زد که مرگبارترین واکنش حکومت به معترضان، از زمان انقلاب ۱۳۵۷ محسوب میشود.
در میانه سرکوب شدید این اعتراضات، ترامپ به تهران درباره شلیک به معترضان هشدار داد و گفت که در صورت اعدام معترضان توسط مقامات ایران، وارد عمل شود. با این وجود بعدا اعلام کرد که تهران اعدامهای دسته جمعی را لغو کرده است.