طبق دکترین نظامی آمریکا، هواپیماهای «گراولر» معمولا در عملیاتهایی که اهداف مورد نظر دارای پدافند سنگین هستند، پیشاپیش یا در کنار جنگندههای تهاجمی وارد عمل میشوند تا مسیر اجرای ماموریت برای دیگر هواگردهای رزمی هموار شود.
مقامات آمریکایی میگویند که حملات فوری علیه ایران هنوز در دستور کار نیست، اما تحرکات گسترده هواپیماهای جنگ الکترونیک، سامانههای پدافند موشکی و استقرار نیروی هوایی پیشرفته نشان میدهد که واشنگتن خود را برای هرگونه سناریوی احتمالی آماده میکند.
طبق دادههای ردیابی پروازها، شش فروند هواپیمای جنگ الکترونیک «بوئینگ ئیای-۱۸جی گرولر» از پایگاه هوایی نیروی دریایی «اوشینا» در ایالت ویرجینیا به خاورمیانه منتقل شدهاند. این هواپیماها پس از توقف در پایگاه هوایی «روتا» در اسپانیا و دریافت سوختگیری هوایی، به پایگاه هوایی «موفق السلطی» در اردن رسیدند که یکی از پایگاههای کلیدی عملیاتی ایالات متحده در منطقه محسوب میشود. استقرار گرولرها در اردن، موقعیتی استراتژیک در دسترسی سریع به ایران و دیگر نقاط حساس منطقه ایجاد میکند.
هواپیماهای گرولر به عنوان ابزار اصلی جنگ الکترونیک (جنگال) طراحی شدهاند تا شبکههای پدافندی دشمن را مختل کرده و آنها را در مراحل اولیه عملیات تضعیف کنند. این هواپیماها به سیستمهای پیشرفته دریافت سیگنال، پادهای ایجاد اختلال و سامانههای اخلال در ارتباطات مجهز هستند و میتوانند رادارها، سیستمهای هدایت موشک و لینکهای فرماندهی دشمن را در فرکانسهای مختلف از کار بیندازند.
سامانه پیشرفته حمله الکترونیکی هواپیمای «گراولر» این قابلیت را در اختیار سایر جنگندههای تهاجمی آمریکا و متحدانش قرار میدهد که بدون ورود به برد عملیاتی سامانههای موشکی زمینبههوا، وارد حریمهای هوایی محافظتشده دشمن شوند.
این هواپیما با هدف قرار دادن حسگرها و سامانههای ارتباطی که یگانهای پدافند هوایی را به یکدیگر متصل میکنند، توان مدافعان برای کشف، رهگیری و درگیری با هواپیماها یا موشکهای ورودی را کاهش میدهد.
توان گرولرها در سرکوب الکترونیکی دفاع هوایی ایران
این هواپیماها در اوایل ماه ژانویه در عملیات علیه ونزوئلا نقش مهم سرکوب الکترونیکی سیستمهای دفاع هوایی این کشور را بر عهده داشتند. در جریان این عملیات، هواپیماهای گرولر با بهرهگیری از اختلالگرهای پرتوان خود، پوشش راداری و ارتباطات میان فرماندهی ونزوئلا و یگانهای موشکی این کشور را بهطور کامل مختل کردند.
پس از این حمله، پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحده، بهطور علنی درباره نتایج آن صحبت کرد و با لحنی انتقادی گفت: «به نظر میرسد آن سامانههای پدافند هوایی روسی آنطور که ادعا میشد، چندان موفق عمل نکردند، اینطور نیست؟»
گسیل جنگندههای گرولر به منطقه خاورمیانه از سوی پنتاگون بهعنوان نشانه روشن آمادگی آمریکا برای مقابله با شبکههای پدافند هوایی پیچیده و چندلایه، از جمله آنهایی که توسط ایران اداره میشوند، است.
پدافند هوایی ایران شامل ترکیبی از سامانههای روسی، داخلی و وارداتی است که به پوشش راداری شبکهای و ساختارهای فرماندهی متمرکز متکی هستند و این همان ساختاری است که هواپیماهای گرولر برای ایجاد اختلال در آن طراحی شدهاند.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
همزمان، پنتاگون سامانههای دفاع موشکی خود را در منطقه مستقر میکند تا در صورت واکنش ایران، نیروهای آمریکایی و متحدان منطقهای محافظت شوند. آتشبارهای سامانههای «تاد» و «پاتریوت» به اردن، کویت، بحرین، عربستان و قطر منتقل شدهاند.
سامانههای «تاد» قادر به رهگیری موشکهای بالستیک در ارتفاع بالا است، در حالی که سامانههای «پاتریوت» تهدیدهای کوتاهبرد و میانبرد را هدف قرار میدهد.
بزرگترین درگیری هوایی آمریکا طی بیش از نیم قرن
هرگونه حمله محدود به ایران احتمالا واکنش متناسبی از سوی تهران، شامل شلیک موشکهای کوتاه و میانبرد و بسیج گروههای نیابتی در منطقه را به همراه خواهد داشت.
تجربه عملیات «چکش نیمه شب» در ماه ژوئن گذشته نشان داد که ایران میتواند حتی پس از حملات محدود، واکنش نشان دهد. در این عملیات، آمریکا با بمبافکنهای بی-۲ و موشکهای کروز شلیک شده از زیردریایی، سه سایت هستهای ایران را هدف قرار داد.
پاسخ ایران، شلیک ۱۴ موشک به پایگاه هوایی العدید در قطر بود که با وجود عملکرد موفق سامانههای پاتریوت، یکی از موشکها به آن پایگاه اصابت کرد و خسارت اندکی بر جای گذاشت. تحلیلگران میگویند تجربه این عملیاتها و نحوه پاسخ ایران، درسهای مهمی در زمینه بازدارندگی و پدافند منطقهای ارائه میکند.
تواناییهای پدافندی ایران بیشتر برای بازدارندگی و افزایش هزینه حمله طراحی شده است، نه جلوگیری کامل از نفوذ هواپیماهای آمریکایی. سامانههای دوربرد «اس-۳۰۰» و «باور-۳۷۳» پوشش منطقهای ارائه میدهند.
سامانههای قدیمیتر از شوروی و چین با بهروزرسانیهای داخلی نیز پوشش میانبرد و کوتاهبرد ارائه میدهند که میتوانند تهدیداتی مانند پهپادها، هواپیماهای غیرراداری و موشکهای کروز را محدود کنند، اما در برابر هواپیماهای پیشرفته و عملیات جنگ الکترونیک آمریکا آسیبپذیر هستند.
از سوی دیگر، ایالات متحده با استقرار سه اسکادران جنگنده «اف-۱۵» در اردن و شش فروند «اف-۳۵» قدرت خود در مقابله با پهپادها و تهدیدات هوایی ایران را افزایش داده است. جنگندههای «اف-۱۵» ایالات متحده در جریان حمله تلافیجویانه تهران به اسرائیل در آوریل ۲۰۲۴، پهپادهای ایرانی را هدف قرار دادند؛ نیروی هوایی آمریکا این عملیات را «بزرگترین درگیری هوایی با دشمن طی بیش از نیم قرن» توصیف کرد.
ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» و هشت ناو موشکانداز دیگر نیز در منطقه مستقر شدهاند که شامل دو ناو در نزدیکی تنگه هرمز، سه ناو در شمال دریای عرب، یکی در دریای سرخ نزدیک اسرائیل و دو ناو در مدیترانه شرقی است.
تحلیلگران هشدار میدهند که هرگونه اقدام نظامی گسترده ممکن است با پاسخ شدید ایران و گروههای نیابتی همراه شود و تنشها در خلیج فارس، یمن، عراق و سوریه افزایش یابد.
ایران میتواند از نیروهای نیابتی خود، از جمله حوثیها، حزبالله و شبهنظامیان شیعه، برای هدف قرار دادن زیرساختهای نظامی و غیرنظامی استفاده کند.
با این حال، کارشناسان میگویند که ایران هرچند توانایی پدافندی خود را افزایش داده است، اما در برابر قدرت هوایی پیشرفته آمریکا و عملیات جنگ الکترونیک گسترده، شانس کمی برای جلوگیری کامل از نفوذ دارد.