در مجمع عمومی سالانه‌ای که این هفته در دوحه برگزار شد، سازمان شرکت‌های هواپیمایی عرب نسبت به مقررات کربن اتحادیه اروپا ابراز نگرانی کرد، زیرا شرکت‌های هواپیمایی در پی تقویت ارتباط با اروپا در بحبوحه تداوم نااطمینانی منطقه‌ای هستند.
پس از سالی پرتلاطم، پیش‌بینی می‌شود شرکت‌های هواپیمایی عرب متحمل زیانی چند میلیارد دلاری شوند؛ بنا بر گزارشی که توسط سازمان شرکت‌های هواپیمایی عرب (Arab Air Carriers' Organization (AACO)) منتشر شده است.
آگهی
آگهی
این هفته در دوحه، مجمع عمومی سالانه این سازمان برگزار شد. سازمان شرکت‌های هواپیمایی عرب که به اختصار آاکو شناخته می‌شود، انجمنی متشکل از ۳۹ شرکت هواپیمایی عرب مستقر در خاورمیانه و شمال آفریقا است؛ از جمله هواپیمایی قطر، هواپیمایی امارات، هواپیمایی الاتحاد و گلف ایر.
این سازمان چارچوب مشترکی برای همکاری میان شرکت‌های عضو در حوزه‌هایی مانند مسائل هواسیاسی، تحول دیجیتال و سوخت هوانوردی پایدار فراهم می‌کند.
آاکو در گزارش سالانه خود برای سال ۲۰۲۶ میلادی تاکید کرد که فشارهای عملیاتی ناشی از «نااطمینانی‌های ژئوپلیتیک» و «شرایط مالی متغیر» بر ترازنامه شرکت‌های هواپیمایی منطقه‌ای اثر گذاشته است.
بر اساس یافته‌ها، پیش‌بینی می‌شود اعضای آاکو در سال ۲۰۲۶ میلادی زیان خالصی معادل ۴.۳ میلیارد دلار (۳.۸۲ میلیارد یورو) ثبت کنند و با کاهش ۵.۲ درصدی در ترافیک بار هوایی روبه‌رو شوند. در سطح جهانی نیز انتظار می‌رود سود خالص این صنعت به حدود ۲۳ میلیارد دلار (۲۰.۵ میلیارد یورو) برسد؛ سطحی که به گفته گزارش «پایین‌ترین میزان در ۱۲ سال گذشته، به جز دوره همه‌گیری کووید-۱۹ و پیامدهای آن» است.
گزارش اضافه کرده است که عملکرد شرکت‌های عضو «احتمالا بسته به موقعیت فرودگاه‌های مبدا و میزان مواجهه با بازارهای متاثر از درگیری‌ها به طور قابل توجهی متفاوت خواهد بود».
با وجود این فشارها، آاکو اعلام کرد که انتظار می‌رود صنعت هواپیمایی در سال ۲۰۲۶ میلادی «همچنان سودآور باقی بماند»، «هرچند با سرعت کمتر، زیرا هزینه‌های بالاتر انرژی و اختلالات مستمر عملیاتی فشار بیشتری بر حاشیه سود وارد می‌کنند».
انتظار می‌رود سوخت ۳۱.۴ درصد از هزینه‌های عملیاتی این صنعت را به خود اختصاص دهد و برای اعضای آاکو این سهم به ۳۷.۳ درصد برسد، «افزایشی نسبت به ۲۵.۴ درصد و ۲۷.۹ درصد ثبت‌شده به ترتیب در سال ۲۰۲۵ میلادی».
فشارهای مقرراتی اتحادیه اروپا
در دوحه نگرانی‌هایی درباره سامانه پیشنهادی اتحادیه اروپا برای دادوستد انتشار، موسوم به «سامانه دادوستد انتشار» (Emissions Trading System (ETS)) مطرح شد؛ نگرانی از اینکه این سامانه می‌تواند به حریم هوایی منطقه‌ای تعرض کند و هزینه‌های اضافی ناعادلانه‌ای بر شرکت‌های هواپیمایی عرب تحمیل کند.
عبدالوهاب تفاحه، دبیرکل آاکو، به یورونیوز تراول گفت که سامانه ای‌تی‌اس پرسش‌هایی را برانگیخته است درباره «حاکمیت».
او گفت: «اتحادیه اروپا تصمیم گرفته است که "می‌خواهیم اهدافی داشته باشیم که فراتر از اهداف مورد توافق در سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی باشد" و ما با این موضوع مشکلی نداریم، زیرا آن‌ها در حال اعمال حقوق حاکمیتی خود هستند.»
اتحادیه اروپا در سال ۲۰۰۵ میلادی پیشنهادهای مربوط به سامانه ای‌تی‌اس را مطرح کرد تا آلاینده‌ها را ملزم کند برای انتشار گازهای گلخانه‌ای خود هزینه بپردازند. بخش هوانوردی در روز اول ژانویه ۲۰۱۲ میلادی وارد این سامانه شد، اما اعمال مقررات برای پروازهای رفت و برگشت به کشورهای غیراروپایی در همان سال به حالت تعلیق درآمد.
در جریان مجمع عمومی، قطعنامه «هوانوردی و محیط زیست» تصویب شد که با گسترش سامانه ای‌تی‌اس به پروازهایی که از منطقه اقتصادی اروپا خارج می‌شوند و تا سال ۲۰۲۹ میلادی در کشورهای ثالثی در شعاع ۵ هزار کیلومتری فرودگاه فرانکفورت فرود می‌آیند، مخالفت می‌کند.
تفاحه گفت: «این فراتر رفتن از قلمرو و تجاوز به حاکمیت دیگران است» و افزود که این اقدام کنوانسیون شیکاگو را تضعیف خواهد کرد. او ادامه داد: «و این برای همه کشورهایی در شعاع ۵ هزار کیلومتری صدق می‌کند؛ اساسا از ترکیه شروع می‌کنیم، از طریق عراق، تا دوبی، سپس سودان و مصر، تا مراکش.»
کنوانسیون شیکاگو که با نام «کنوانسیون هوانوردی غیرنظامی بین‌المللی» نیز شناخته می‌شود، در ماده یک خود تصریح می‌کند که همه کشورهای امضاکننده می‌پذیرند هر کشور «بر حریم هوایی بالای قلمرو خود حاکمیت کامل و انحصاری دارد».
تفاحه علاوه بر موضوع حاکمیت به یورونیوز گفت که اگر سامانه ای‌تی‌اس به قانون تبدیل شود، شرکت‌های هواپیمایی عرب ممکن است به‌طور ناعادلانه با هزینه‌های دوگانه برای کاهش انتشار خود مواجه شوند، زیرا چارچوب موجود «طرح جبران و کاهش کربن در هوانوردی بین‌المللی» (Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation (CORSIA)) پیشاپیش شرکت‌های هواپیمایی را ملزم می‌کند بخشی از انتشار پروازهای بین‌المللی خود را جبران کنند.
به این ترتیب، اگر این دو چارچوب هزینه‌های یکدیگر را به رسمیت نشناسند، شرکت‌های هواپیمایی عرب ممکن است در نهایت دوبار پرداخت انجام دهند.
رهبران هوانوردی عرب در دوحه گرد هم می‌آیند
این رویداد سه روزه به میزبانی هواپیمایی قطر برگزار شد و حمد الخاطر، مدیرعامل گروه هواپیمایی قطر، ریاست نشست را بر عهده داشت. در این گردهمایی بیش از ۲۰۰ مدیر و ذی‌نفع صنعتی حضور داشتند؛ از جمله شرکت‌های عضو آاکو، شرکت‌های شریک و همچنین نمایندگانی از آمادئوس و سیتا.
الخاطر گفت: «این گردهمایی آاکو شرکت‌های هواپیمایی جهان عرب را کنار هم می‌آورد؛ شرکت‌هایی که در مجموع نقشی حیاتی در اتصال مردم، کسب‌وکارها و اقتصادها در شش قاره ایفا می‌کنند.»
او افزود: «در حالی که صنعت ما با دوره‌ای بسیار دشوار روبه‌رو است و تحولات ژئوپلیتیک همچنان اتصال جهانی را مختل می‌کند، همکاری منطقه‌ای به بزرگ‌ترین نقطه قوت ما تبدیل شده است.»
رئیس هواپیمایی قطر اضافه کرد که این بخش تا حدود ۴ میلیون شغل را در سراسر خاورمیانه پشتیبانی می‌کند و ۲۹۰ میلیارد دلار (۲۵۸ میلیارد یورو) به اقتصاد منطقه تزریق می‌کند. این رقم قرار است تا سال ۲۰۴۳ میلادی به ۷۳۰ میلیارد دلار (۶۴۹.۹ میلیارد یورو) برسد.
در جریان این رویداد، آاکو و سیتا یک یادداشت تفاهم امضا کردند که بر اساس آن سامانه «ورلدتریسر بگ میت» سیتا، طرح این شرکت برای چمدان‌های بد جا‌به‌جا‌شده، در اختیار شرکت‌های عضو آاکو قرار می‌گیرد.
اروپا همچنان بازاری کلیدی برای شرکت‌های هواپیمایی عرب است
با وجود فعالیت در محیط عملیاتی دشوار و افزایش عدم‌قطعیت مقرراتی، اروپا همچنان نقشی مهم برای شرکت‌های هواپیمایی عرب ایفا می‌کند و این شرکت‌ها به تقویت اتصال میان این مناطق ادامه می‌دهند.
شیخ جاسم فهد آل‌ثانی، معاون امور هواسیاسی و امور شرکتی در هواپیمایی قطر، مجمع عمومی دوحه را فرصتی مهم برای تقویت همکاری‌های منطقه‌ای توصیف کرد و افزود که «اروپا همچنان بازاری کلیدی برای هواپیمایی قطر است».
آل‌ثانی به یورونیوز گفت که افزایش پروازها به شهرهای اروپایی، از جمله لندن هیترو و فرانکفورت، «به مسافران انعطاف‌پذیری بیشتر و ارتباطات بهتر از طریق دوحه به شبکه جهانی ما خواهد داد».
او افزود: «ما همچنین در حال افزایش پروازها به مقاصد مختلف در آسیا، آفریقا و استرالیا هستیم و این کار سفر و کشف جهان از طریق دوحه را برای مسافران آسان‌تر می‌کند.»
در همین حال، در ماه اکتبر، شرکت هواپیمایی امارات مستقر در دوبی برای نخستین بار در هلسینکی فرود آمد. این مسیر روزانه جدید به پایتخت فنلاند شبکه شمال اروپا این شرکت را که شامل کپنهاگ، اسلو و استکهلم نیز می‌شود، تقویت می‌کند.
عدنان کاظم، معاون رئیس و مدیر ارشد بازرگانی هواپیمایی امارات، به یورونیوز گفت: «برای ما مسیر پیش رو رشد بیشتر است.»
او افزود: «بازارهای بسیار زیادی هستند که هنوز به آن‌ها ورود نکرده‌ایم. هم‌زمان در حال کار روی تقویت همکاری‌ها با بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی اروپایی برای ایجاد ارزش بیشتر هستیم، اما برای ما اروپا بدون شک همچنان بخش اصلی راهبرد امارات است.»
با وجود دوران نامطمئن و نوسان قیمت سوخت، کاظم همچنین گفت که این وضعیت برنامه‌های شرکت برای رشد را متزلزل نکرده و اضافه کرد که امارات همچنان در حال نوسازی ناوگان خود است؛ اقدامی که با سرمایه‌گذاری به ارزش ۷ میلیارد دلار (۶.۲ میلیارد یورو) پشتیبانی می‌شود.
او گفت: «دوبی هیچ پروژه‌ای را متوقف نکرده است. ما ادامه می‌دهیم و این دی‌اِن‌اِی ما در نگاه رو به جلو است.»
با این حال، بنا بر گفته هانی بکر، معاون ارشد امنیت هوانوردی و دریایی در مدایر، نا‌ثباتی منطقه‌ای فشار زیادی بر برنامه‌ریزی عملیاتی شرکت‌های هواپیمایی وارد کرده و ارزیابی‌های امنیتی و اطلاعات لحظه‌ای بیش از پیش اهمیت یافته‌اند.
بکر که سازمانش با بیش از ۲۵۰ شرکت هواپیمایی و اپراتور بار هوایی برای ارائه مدیریت ریسک‌های بهداشتی و امنیتی همکاری می‌کند، به یورونیوز گفت که وضعیت کنونی منطقه دوره‌ای «بسیار پرنوسان» را پشت سر می‌گذارد و «تهدیدهای مستقیم» بر این صنعت اثر گذاشته است. تحلیلگران مدایر در حال کار هستند تا اطلاعات لازم را در اختیار شرکت‌ها قرار دهند و به تصمیم‌گیری‌های عملیاتی آن‌ها کمک کنند.
بکر به مسافران توصیه کرد آگاهی نسبت به وضعیت پیرامون خود را حفظ کنند و به چارچوب‌های مدیریت ریسک شرکت‌های هواپیمایی اعتماد داشته باشند.
او گفت: «بخش زیادی از رویدادهای امروز خارج از کنترل شرکت‌های هواپیمایی است و ناشی از تحولات منطقه‌ای است. شرکت‌های هواپیمایی در حال ایجاد سطح بالایی از تاب‌آوری هستند تا بتوانند به پرواز ادامه دهند و مردم را با ایمنی از نقطه الف به نقطه ب منتقل کنند.»