در جشنواره جهانی هوانوردی در لیسبون، مدیرعامل هیتیت، نورا اونورسال کارااغاچ، و مسئول طرح‌های تحول دیجیتال شرکت، اراس کوبیلای، بر نوسازی تدریجی سامانه‌های شرکت‌های هواپیمایی تاکید کردند و درباره خطرهای استفاده از هوش مصنوعی بدون راهبرد روشن هشدار دادند.
هوش مصنوعی و تحول دیجیتال در حال باز کردن افق‌های تازه برای هوانوردی تجاری هستند؛ از شخصی‌سازی تجربه مسافران گرفته تا پیش‌بینی اختلال‌های عملیاتی. اما دو نفر از مسئولان شرکت هیتیت، شرکت ترکِ ارائه‌دهنده راه‌حل‌های فناوری برای صنعت هوانوردی، در گفت‌وگو با Euronews در حاشیه جشنواره جهانی هوانوردی (منبع به زبان پرتغالی) در لیسبون تاکید می‌کنند که نوسازی بخشی به‌شدت مقررات‌گذاری‌شده نیازمند تغییراتی است که بسیار فراتر از خود فناوری می‌رود.
آگهی
آگهی
آراس کوبیلای، مسئول ارتباط با صنعت و توسعه کسب‌وکار در هیتیت (منبع به زبان پرتغالی)، معتقد است بخش هوانوردی با تغییری ساختاری در شیوه مدیریت سامانه‌های دیجیتال خود روبه‌رو است. چالش اصلی، نوسازی زیرساخت‌هایی است که عملیات روزمره را پشتیبانی می‌کنند، آن‌هم بدون لطمه زدن به تداوم پروازها و رضایت مسافران.
او توضیح داد: «شرکت‌های هواپیمایی بنگاه‌هایی فوق‌العاده پیچیده هستند و بی‌وقفه، ۲۴ ساعت شبانه‌روز و هفت روز هفته کار می‌کنند.» به همین دلیل، آنها نمی‌توانند به‌سادگی برای چند روز فعالیت خود را متوقف کنند تا سامانه‌های نرم‌افزاریِ حیاتی را جایگزین کنند.
به گفته کوبیلای، با سرعت فعلی تحول دیجیتال، ابعاد این چالش حتی آشکارتر می‌شود. او می‌گوید شرکت‌های هواپیمایی به ضرورت تغییر آگاه‌اند، اما بسیاری هنوز برای برداشتن نخستین گام‌ها با مشکل روبه‌رو هستند.
او با اشاره به نتایج نظرسنجی‌هایی که سال گذشته از مدیران این صنعت انجام شده بود گفت: «۷۲ درصد آنها تحول دیجیتال را حیاتی می‌دانستند.» به گفته او، امسال در جریان WAF شنیده است که این نسبت از ۹۰ درصد هم گذشته، هرچند تاکید می‌کند رقم رسمیِ به‌روز در دست ندارد. با این حال، تنها ۲۷ درصد شرکت‌های هواپیمایی دست به اقدامات ملموس زده‌اند.
کوبیلای هشدار داد: «اگر در دو تا سه سال آینده در این مسیر پیش نرویم، ممکن است با مشکلاتی روبه‌رو شویم.»
او به‌جای تلاش برای جایگزینیِ یک‌بارهِ کل زیرساخت، از رویکردی مرحله‌ای دفاع می‌کند که به شرکت‌های هواپیمایی امکان می‌دهد مشکلات مشخص را شناسایی و به‌تدریج اصلاحاتی را اجرا کنند.
او توضیح داد: «نباید از یک تغییر بزرگ و یک‌باره شروع کرد. بخش‌هایی را در صورت نیاز عوض می‌کنید و اگر نتیجه مثبت بود در همان مسیر ادامه می‌دهید.»
هوش مصنوعی در کدام بخش‌های هوانوردی ارزش‌افزوده ایجاد می‌کند؟
هوش مصنوعی نقشی محوری در این تحول دارد، اما استفاده از آن باید با اهداف مشخص گره بخورد. از نظر کوبیلای، شرکت‌های هواپیمایی پیش از آغاز پروژه‌های تازه باید تعیین کنند آیا می‌خواهند درآمد را افزایش دهند، هزینه‌ها را کاهش دهند یا تجربه مشتری را بهبود ببخشند.
او هشدار داد: «اگر بگویند قرار است همه این کارها را هم‌زمان و فقط با چسباندن برچسب هوش مصنوعی انجام دهند، پول خرج می‌کنند بدون آنکه نتیجه‌ای ببینند».
هیتیت می‌گوید هم‌اکنون ابزارهای هوش مصنوعی را در بخش‌های مختلف راه‌حل‌های خود ادغام کرده است؛ از جمله در حسابداریِ هزینه، گزارش‌دهی و مدیریتِ اختلال‌های عملیاتی.
نورا اونورسال کارااغاچ، مدیرعامل شرکت، توضیح داد که این کاربردها می‌تواند کار کاربران را ساده‌تر کند؛ مثلاً امکان می‌دهد تنها با یک درخواستِ نوشتاری گزارش بگیرند، بدون آنکه لازم باشد دستی چندین پارامتر را وارد کنند.
فناوری همچنین می‌تواند به پیش‌بینی مشکلات جویِ تاثیرگذار بر پروازها کمک کند. کوبیلای مدلی را توصیف کرد که ویژگی‌های فیزیکیِ باندها، جهت‌گیری آنها نسبت به باد و الگوهای آب‌وهوایی را ترکیب می‌کند تا وضعیت‌هایی را پیش‌بینی کند که در آنها ممکن است یک پرواز نیاز به تغییر زمان داشته باشد.
با اتکا به این اطلاعات، شرکت‌های هواپیمایی می‌توانند تاخیرهای احتمالی یا تغییر مسیرها را از پیش مدیریت کنند و تنها زمانی واکنش نشان ندهند که اختلال رخ داده است.
با وجود این ظرفیت‌ها، او نسبت به خطرهای اعتماد کورکورانه به سامانه‌های هوش مصنوعی به‌ویژه در حوزه خدمات مشتری هشدار داد. بدون نام بردن از شرکت، به موردی اشاره کرد که در آن یک سامانه هوش مصنوعی امکان بازپرداخت‌هایی بیش از مبلغ پرداخت‌شده و تغییرهایی در پرواز را فراهم کرده بود که اصولاً نباید مجاز می‌بود.
او هشدار داد: «در بخشی به این حساسیت و پیچیدگی، یعنی حمل‌ونقل هوایی، شاید لازم باشد دوبار فکر کنیم.»
او تاکید کرد که در حوزه ایمنی نباید به‌خاطر سهولت کار مصالحه کرد. سامانه‌ها باید با قواعد روشن و حدود عملکرد مشخص تنظیم شوند و سازوکارهای کنترل کافی همچنان برقرار بماند.
کارااغاچ همچنین یادآور شد که توسعه فناوری برای هوانوردی تنها به مهارت‌های برنامه‌نویسی خلاصه نمی‌شود. او گفت: «باید خودِ دنیای هوانوردی را بشناسید» و از همکاری میان مشاوران این صنعت، تحلیل‌گران کسب‌وکار و تیم‌های توسعه نرم‌افزار دفاع کرد.
گسترش هوش مصنوعی شیوه جست‌وجو و خرید بلیت پرواز از سوی مسافران را نیز دگرگون کرده است. از نظر کوبیلای، این تغییر می‌تواند به شرکت‌های هواپیمایی فرصت دهد تا کنترل رابطه با مشتریان را دوباره در دست بگیرند؛ در بازاری که موتورهای مقایسه قیمت و واسطه‌های دیجیتال معمولاً قیمت و زمان‌بندی را در مرکز تصمیم‌گیریِ مسافران قرار می‌دهند.
با رشد دستیارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، ممکن است مسافران به‌جای جست‌وجوی سنتی، سفرهای خود را از طریق درخواست‌های مکالمه‌ای تعریف کنند و علاوه بر مقصد، دلیل سفر و ترجیحاتشان را نیز بیان کنند.
این اطلاعات و زمینه می‌تواند به شرکت‌های هواپیمایی کمک کند پیشنهادهایی مرتبط‌تر ارائه دهند، به‌جای آنکه صرفاً فهرستی بلند از گزینه‌های شبیه‌به‌هم نمایش دهند.
او استدلال کرد: «اگر تعامل با مشتری را خودشان کنترل نکنند، جایگزین کردن یک شرکت هواپیمایی با شرکت دیگر بسیار آسان می‌شود.»
به باور کوبیلای، شخصی‌سازی هم به نفع مسافران است که زمان کمتری برای یافتن گزینه مطلوب صرف خواهند کرد و هم به نفع شرکت‌های هواپیمایی که می‌توانند محصولات متناسب‌تری با نیازهای هر فرد ارائه کنند.
با این همه، او معتقد است این تحول باید آشنابودنِ این پلتفرم‌های دیجیتال را حفظ کند. هدف از نوسازی سامانه‌ها نباید این باشد که مسافران مجبور شوند کار با برنامه‌ها و پلتفرم‌ها را از نو یاد بگیرند.
او توضیح داد: «در حالت ایده‌آل، مردم نباید اصلاً متوجه شوند چیزی عوض شده است؛ تنها چیزی که باید ببینند این است که همه‌چیز بهتر و ساده‌تر شده.»
آینده‌ای بدون چک‌این؟
یکی از تغییرهایی که کوبیلای در سال‌های پیش رو محتمل می‌داند حذف مرحله چک‌این از فرآیند سفر هوایی است. او یادآور شد که این روند ریشه در دوران بلیت‌های کاغذی دارد؛ زمانی که لازم بود بخشی از بلیت جدا شود تا استفاده از آن تایید شود. با وجود دیجیتالی‌شدن، بخشی از آن رویه‌ها هنوز در سامانه‌های امروز باقی مانده است.
او توضیح داد: «می‌خواهیم چک‌این را کاملاً از میان برداریم. بلیت را می‌خری، مستقیم به هواپیما می‌روی و تمام.»
با این حال تحقق این چشم‌انداز به همکاری همه صنعت وابسته است. تایید هویت مسافران، کنترل‌های مرزی و الزامات ایمنی پای نهادهای مختلفی را وسط می‌کشد و هیچ شرکت واحدی نمی‌تواند به‌تنهایی همه آنها را حل کند.
کوبیلای به ابتکاری اشاره کرد که بر اساس استانداردهای سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی (ICAO) طراحی شده و انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (IATA) آن را پیش می‌برد؛ طرحی به نام گواهی سفر دیجیتال (Digital Travel Credentials / DTC) که به‌دنبال تسهیل استفاده از اعتبارنامه‌های دیجیتال هویت است. هدف این طرح کاهشِ نیاز مسافران به ارائه و تایید تکراریِ یک اطلاعات واحد در طول سفر است.
به گفته او، مطالعه‌ای از سوی IATA نشان داده که در یک سفر، به‌طور میانگین مسافران باید یک اطلاعات واحد را هفت بار اعلام کنند.
او پرسید: «باید هنگام رزرو، هنگام تحویل بار، هنگام سوار شدن به هواپیما، هنگام عبور از گمرک و بعد هم هنگام فرود، مدرک شناسایی‌مان را ارائه کنیم. چرا نتوانیم این کار را فقط یک بار انجام دهیم تا بقیه کار را خودِ نهادهای مسئول با یکدیگر هماهنگ کنند؟»
با این حال، کاهش این مراحل باید با الزامات ایمنی سازگار باشد. کوبیلای توضیح داد که اعتبارنامه‌های دیجیتال را می‌توان از طریق امضاهای دیجیتال و تایید اصالت آنها نزد نهاد صادرکننده بررسی کرد.
هدف این است که سفر ساده‌تر شود بدون آنکه امنیت مسافران و عملیات خدشه‌دار شود.
هیتیت می‌خواهد گسترش بین‌المللی خود را تثبیت کند
هیتیت که در سال ۱۹۹۴ توسط دو زن تاسیس شد، ابتدا راه‌حل‌هایی برای وفادارسازیِ مسافران توسعه داد و سپس به‌تدریج فعالیت خود را گسترش داد تا سامانه‌های مرکزیِ رزرو، صدور بلیت، چک‌این و سایر عملیات شرکت‌های هواپیمایی را پوشش دهد.
این شرکت امروز راه‌حل‌هایی ارائه می‌کند که طیفی از نیازهای عملیاتی را در بر می‌گیرد؛ از برنامه‌ریزیِ زمان‌بندی پروازها و کنترل عملیات گرفته تا حسابداری، بخش بار و سامانه‌های آژانس‌های مسافرتی.
به گفته کارااغاچ، هیتیت در سال ۲۰۱۸ با ۱۷ شرکت هواپیمایی کار می‌کرد و در سال ۲۰۲۶ به نزدیک ۷۰ شرکت خدمات می‌دهد. تازه‌ترین آمار عمومی که مدیرعامل این شرکت ترک ارائه کرده، از همکاری با ۶۸ شرکت هواپیمایی در ۴۷ کشور خبر می‌دهد؛ راه‌حل‌هایی که در بیش از ۹۰۰ فرودگاه استفاده می‌شود.
کارااغاچ تاکید کرد: «با آنکه ریشه‌های ما در ترکیه است و شرکت در ترکیه تاسیس شده، امروز دیگر یک شرکت جهانی هستیم.»
هیتیت از سال ۲۰۲۲ به‌عنوان شرکت سهامیِ پذیرفته‌شده در بورس استانبول معامله می‌شود. به باور کارااغاچ، گسترش بین‌المللی این شرکت همچنان بر نزدیکی با شرکت‌های هواپیمایی و تواناییِ سازگار شدن با نیازهای آنها استوار خواهد بود.
کوبیلای در مقابل معتقد است آینده فناوری در صنعت هوانوردی به سامانه‌هایی وابسته است که قابلیت تعامل بیشتری داشته باشند و به شرکت‌های هواپیمایی امکان دهند راه‌حل‌های تامین‌کنندگان مختلف را با هم ترکیب کنند، بی‌آنکه به یک شریک واحد وابسته شوند.
او می‌گوید شرکت‌ها باید از موقعیت‌هایی اجتناب کنند که در آنها کنترل داده‌های خود را از دست می‌دهند یا عملاً امکان تغییر تامین‌کننده را ندارند. او با تاکید بر اینکه «فناوری باید با آینده سازگار باشد» توضیح داد شرکت‌ها به انعطاف‌پذیری نیاز دارند تا بتوانند خود را با تغییرهایی وفق دهند که امروز هنوز نمی‌توانند پیش‌بینی کنند.
کوبیلای امیدوار است در افق پنج سال آینده، تحول دیجیتال، نوسازی سامانه‌های تجاری و پذیرش هوش مصنوعی به سطحی آن‌قدر گسترده برسد که به هنجار این صنعت تبدیل شود؛ در حالی که ایمنی، تداوم عملیاتی و اعتماد مسافران حفظ می‌شود، حتی اگر بلندپروازانه‌ترین اهداف صنعت در ضرب‌الاجل‌های اولیه محقق نشود.