نمایندگان ۱۸۶ کشور با ایجاد صندوق تسهیلات جهانی محیط زیست موافقت کردند؛ صندوقی که از پروژهها در ۱۴۴ کشور حمایت خواهد کرد.
تسهیلات جهانی محیطزیست (منبع به زبان انگلیسی) (GEF)، صندوقی چندجانبه که پروژههای محیطزیستی را در سراسر جهان تامین مالی میکند، با یک بسته اولیه ۳.۹ میلیارد دلاری (۳.۴ میلیارد یورو) برای حمایت از سازگاری با تغییرات اقلیمی، حفاظت از تنوع زیستی و تامین امنیت آب در چهار سال آینده موافقت کرده است.
آگهی
آگهی
این تصمیم در مجمع تسهیلات جهانی محیطزیست در شهر سمرقند ازبکستان اتخاذ شد؛ جایی که نمایندگان ۱۸۶ کشور گرد هم آمدند تا درباره اولویتهای نهمین دوره تجدید منابع این صندوق در بازه زمانی ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ به توافق برسند.
این تامین مالی در زمانی صورت میگیرد که دولتها در سراسر جهان با فشار فزاینده برای مقابله با خشکسالیها، سیلها، از دست رفتن تنوع زیستی و دیگر چالشهای محیطزیستی مرتبط با تغییرات اقلیمی روبهرو هستند.
صندوق پشتوانه توافقهای جهانی محیطزیست
«تسهیلات جهانی محیطزیست» که در سال ۱۹۹۱ تاسیس شد، منابع مالی دولتهای اهداکننده را به پروژههای محیطزیستی در سراسر جهان هدایت میکند و به عنوان سازوکار مالی چند توافقنامه بینالمللی از جمله توافق پاریس در حوزه اقلیم و «چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ–مونترال» عمل میکند.
تسهیلات جهانی محیطزیست در حال حاضر از بیش از ۲۳۰۰ پروژه و برنامه فعال حمایت میکند. حجم تامین مالی در دست اجرا به ۱۲.۶ میلیارد دلار (۱۱ میلیارد یورو) میرسد و انتظار میرود از طریق همسرمایهگذاری، ۸۰.۵ میلیارد دلار (۷۰ میلیارد یورو) دیگر نیز بسیج شود. این نهاد میگوید از زمان تاسیس تاکنون بیش از ۲۷ میلیارد دلار (۲۳.۵ میلیارد یورو) کمک بلاعوض ارائه کرده و به جذب حدود ۱۵۵ میلیارد دلار (۱۳۵ میلیارد یورو) سرمایه تکمیلی در سراسر جهان کمک کرده است.
یکی از نمونههای استفاده از این منابع، برنامه «شهرهای پایدار» تسهیلات جهانی محیطزیست است. به گفته بانک جهانی، این ابتکار تاکنون با بیش از ۱۰۰ شهر در ۴۰ کشور همکاری کرده و از منابع GEF برای بهبود برنامهریزی شهری، تابآوری و مدیریت محیطزیست بهره گرفته است.
مینگ ژانگ، مدیرکل حوزه شهری، تامین مالی زیرملی، گردشگری و مدیریت بلایا در بانک جهانی، گفت: «منابع بلاعوض میتواند به جذب سرمایهگذاریهای بزرگتر از سوی بانکهای توسعهای و بخش خصوصی کمک کند.»
او افزود: «رویکرد مبتنی بر عملکرد میتواند مفید باشد و مشوقهای درستی برای دستیابی به نتایج مورد نظر فراهم کند.»
اولویتهای تامین مالی در چهار سال آینده
این بسته از پروژهها در ۱۴۴ کشور دریافتکننده حمایت خواهد کرد و جهتگیری تامین مالی GEF را تا سال ۲۰۳۰ مشخص میکند.
فرد بولتز، رئیس برنامهریزی در دبیرخانه تسهیلات جهانی محیطزیست، گفت: «این ۳.۹ میلیارد دلاری است که اهداکنندگان اروپایی و دیگر اهداکنندگان در سطح جهان تعهد کردهاند در اختیار ۱۴۴ کشور دریافتکننده GEF قرار دهند تا اهداف محیطزیستی با اهمیت جهانی را دنبال کنند؛ از حفاظت از تنوع زیستی و مدیریت اقلیم گرفته تا احیای مناطق تخریبشده و مدیریت مشترک سامانههای آب شیرین و اقیانوسها.»
حداقل ۳۵ درصد از منابع صندوق امانی GEF به کشورهای کمتوسعه و کشورهای جزیرهای کوچک در حال توسعه اختصاص مییابد که اغلب در برابر خطرهای محیطزیستی آسیبپذیرترند. ۲۰ درصد دیگر نیز صرف ابتکارهایی خواهد شد که توسط جوامع بومی و محلی هدایت میشود.
دسترسی سریعتر به تامین مالی محیطزیستی
همزمان با تعهدهای مالی جدید، تازهترین دوره تامین مالی شامل اصلاحاتی برای کاهش بروکراسی و تسریع دسترسی به منابع است.
بولتز گفت: «دوره نهم GEF بر سادهسازی تمرکز دارد تا نهادها و کشورها بتوانند بسیار سریعتر به منابع دسترسی پیدا کنند و پیچیدگی بروکراتیک دریافت منابع GEF به طور چشمگیری کاهش یابد.»
این تغییرات با هدف کوتاه کردن زمان لازم برای تایید پروژهها و امکان حرکت سریعتر آنها از مرحله طراحی به اجرا انجام میشود.
دوره جدید همچنین تاکید بیشتری بر برنامههای یکپارچهای دارد که تغییرات اقلیمی، تنوع زیستی، تخریب سرزمین، نظامهای غذایی و مدیریت آب را به هم پیوند میدهد؛ رویکردی که بازتابدهنده این درک رو به رشد است که چالشهای محیطزیستی را نمیتوان به صورت جزیرهای حل کرد.
چرخه تامین مالی GEF-9 از ژوئیه ۲۰۲۶ آغاز میشود و تا سال ۲۰۳۰ ادامه خواهد داشت؛ سالی که مهلت مهمی برای تعهدهای جهانی در حوزه اقلیم، تنوع زیستی و احیای سرزمین به شمار میرود.
انتظار میرود نخستین پروژهها در ماههای آینده شروع به دریافت حمایت کنند.
چالشهای مشترک محیطزیستی
دولتهای اروپایی همچنان از بزرگترین تامینکنندگان این صندوق به شمار میروند، در حالی که بسیاری از مسائلی که منابع GEF متوجه آنهاست، در خود اروپا نیز هر روز ملموستر میشود.
افزایش فراوانی خشکسالیها و سیلها، از دست رفتن تنوع زیستی و رشد هزینههای سازگاری، فشار فزایندهای بر بودجه عمومی و زیرساختهای سراسر قاره وارد میکند.
ریچل کیت، نماینده ویژه بریتانیا در امور اقلیم، گفت مناطقی که هماکنون با تنشهای شدید محیطزیستی روبهرو هستند میتوانند برای سیاستگذاران در دیگر نقاط جهان آموزنده باشند.
او گفت: «آسیای مرکزی نقطه صفر اثراتی است که از تغییرات اقلیمی میبینیم. آنچه بتوانیم اینجا انجام دهیم، به درسهایی برای دیگر نقاط جهان تبدیل میشود.»
بسیاری از این فشارها هماکنون در سراسر منطقه به چشم میخورد.
بر اساس دادههای بانک جهانی که در جریان این نشست ارائه شد، حدود ۳۷ میلیون نفر در این منطقه در نواحیای زندگی میکنند که با کمآبی شدید روبهرو است. این رقم میتواند تا سال ۲۰۵۰ همزمان با عقبنشینی یخچالها و کاهش جریان رودخانهها به ۷۵ میلیون نفر برسد.
از دریافتکننده تا کمککننده
این مجمع برای نخستین بار در آسیای مرکزی برگزار شد.
شوکت میرضیویف، رئیسجمهوری ازبکستان، در پیامی به نمایندگان گفت که کشورش تحول اکولوژیک را «الگوی جدید توسعه» میداند.
ازبکستان در سال ۱۹۹۵ به عنوان یک کشور دریافتکننده به GEF پیوست. این کشور در جریان مجمع اعلام کرد قصد دارد در دورههای تامین مالی آینده به جمع تامینکنندگان بپیوندد.
مارکوس آتیاس نتو، معاون دبیرکل سازمان ملل و معاون مدیر برنامه توسعه ملل متحد، گفت: «آنچه در این مجمع میبینید این است که ازبکستان نقش رهبری بر عهده گرفته، به یکی از اهداکنندگان GEF تبدیل میشود و در سطح منطقهای آسیای مرکزی نیز نقشی پیشرو ایفا میکند.»
اکو اکسپو راهحلهای محیطزیستی را به نمایش گذاشت
همزمان با برگزاری مجمع، «اکو اکسپو آسیای مرکزی» حدود ۱۰ هزار شرکتکننده از بیش از ۱۰۰ کشور را گرد هم آورد و ۶۸ پاویون در آن به نمایش فناوریهای محیطزیستی، ابتکارهای اقتصاد سبز و طرحهای استارتآپی اختصاص داشت.
این نمایشگاه نمونهای عینی از آن بود که چگونه تامین مالی بینالمللی در حوزه محیطزیست میتواند به پروژههای ملموس در میدان عمل تبدیل شود؛ از مدیریت آب و تابآوری شهری گرفته تا انرژیهای تجدیدپذیر و پایش محیطزیست.