چهل سال پس از فاجعه چرنوبیل که به جاهطلبی هستهای ایتالیا پایان داد، دولت جورجا ملونی میخواهد راکتورهای کوچک ماژولار را دوباره روی میز بگذارد، اما هزینهها و شکاف نسلی میتواند بازگشت هستهای را پیچیده کند.
دهه ها پس از فاجعه چرنوبیل که پرتوی رادیواکتیو را در سراسر اروپا پخش کرد و باعث شد ایتالیا از انرژی هستهای فاصله بگیرد، دولت جورجا ملونی در حالی که این کشور به دنبال بهبود امنيت انرژی خود است، در حال فراهم کردن زمینه بازگشت دوباره انرژی هستهای است.
آگهی
آگهی
دولت روی نسل جدیدی از ایتالیایی ها حساب میکند که انرژی هستهای را منبعی برای تولید برق کم کربن، ابزاری برای مقابله با تغییرات اقلیمی و راهی برای تقویت عرضه پایدار انرژی در برابر شوکهای ناشی از جنگهای اوکراين و ايران میبينند.
به گفته کارشناسان، دولت اميد دارد این حمایت بتواند نظر ایتالیایی هایی را که فاجعه هستهای ۱۹۸۶ را به چشم دیده اند، همچنان انرژی هستهای را فقط از منظر خطر و فاجعه میبينند و دو بار در همه پرسی های ملی انرژی هستهای را رد کرده اند، خنثی کند.
قرار است هفته آینده پارلمان قانون پیشنهادی دولت را که چارچوب حقوقی فناوری های هستهای نسل جدید را تعیین میکند، تصویب کند.
پس از آن دولت ۱۲ ماه فرصت خواهد داشت تا احکام اجرایی مربوط به صدور مجوز رآکتورها، استانداردهای ایمنی، مدیریت پسماند و مکان یابی را تدوین کند.
پیچتو فراتین، وزیر محيط زيست و امنيت انرژی، در مصاحبه ای با آسوشيتدپرس پیش از رأی گیری گفت: «وظیفه دولت در این مقطع این است که شرایطی ایجاد کند تا کسانی که در نهایت درباره احداث تاسیسات تصمیم خواهند گرفت، بتوانند این کار را انجام دهند.»
چرخش مواضع پس از اوکراين
بحث در ایتالیا در حالی جریان دارد که چند کشور اروپایی از جمله فرانسه و لهستان در حال توسعه یا پیگیری انرژی هستهای در سایه نگرانی ها درباره امنيت انرژی و اهداف اقلیمی هستند.
با این حال، برخلاف آنها، ایتالیا میکوشد صنعتی را دوباره بسازد که رأی دهندگان دهه ها پیش برچیده بودند.
ایتالیا زمانی از پیشگامان هستهای اروپا به شمار میرفت. چهار رآکتور این کشور تا زمان همه پرسی ۱۹۸۷ فعال بودند؛ همه پرسی ای که در پی چرنوبیل عملا به برنامه هستهای ایتالیا پایان داد.
تلاش دیگر برای احیای انرژی هستهای پس از فاجعه فوکوشیمای ژاپن در سال ۲۰۱۱ فروپاشید، زمانی که حدود ۹۴ درصد رأی دهندگان با برنامه ساخت رآکتورهای جدید مخالفت کردند.
در نتیجه، چرخش کنونی ایتالیا یکی از بلندپروازانه ترین بازگشت ها در سیاست انرژی اروپا به شمار خواهد رفت.
دولت ملونی استدلال میکند افزایش تقاضا برای برق، اهداف اقلیمی و نگرانی های مربوط به امنيت انرژی پس از تهاجم روسیه به اوکراين، بازگرداندن انرژی هستهای به ترکیب انرژی ایتالیا را توجیه میکند.
پیچتو فراتین گفت تقاضا برای برق میتواند طی حدود یک دهه دست کم ۳۰ درصد افزایش یابد و این به ترکیب گسترده تری از منابع انرژی نسبت به صرفا تجدیدپذیرها نیاز دارد.
دولت به جای احیای نیروگاه های بزرگ گذشته، تمرکز خود را بر رآکتورهای کوچک مدولار یا اس ام آر و دیگر فناوری های پیشرفته گذاشته است؛ فناوری هایی که حامیان میگویند میتوانند ایمن تر، انعطاف پذیرتر و سریع تر برای ساخت باشند.
پیچتو فراتین گفت: «حرف ما درباره نسل سوم پیشرفته انرژی هستهای است که بسیار متناسب تر با نیازهای کنونی است و به دلیل کوچک بودن ابعاد و کوتاه بودن زمان ساخت، به مراتب ایمن تر است.»
او درباره زمان بندی افزود: «وقتی از من میپرسند زمان بندی چیست، میگویم ۲۰۳۳، ۲۰۳۴، ۲۰۳۵»؛ اشاره ای به زمانی که به گفته او واقع بینانه میتوان انتظار داشت نخستین رآکتورهای نسل جدید وارد مدار شوند.
انرژی هستهای حدود ۱۰ درصد برق جهان را تولید میکند؛ رقمی معادل تقریبا یک چهارم کل برق کم کربن.
هدف ایتالیا برای بازگشت به انرژی هستهای بخشی از روند جهانی کشورهایی است که گزینه های هستهای خود را دوباره فعال میکنند؛ روندی که به پیشرفت های پیوسته فناوری، از جمله افزایش ویژگی های ایمنی و کاهش هزینه ساخت و بهره برداری رآکتورها، متکی است.
کشوری دوپاره ميان نسلها
در نیروگاه گسترده هستهای لاتینا در جنوب رم، کارگران با لباس ها و ماسک های حفاظتی هنوز در حال برچیدن بقایای نخستین دوره هستهای ایتالیا هستند، در حالی که سیاستمداران درباره چگونگی ساخت دوره دوم بحث میکنند.
این تضاد از نگاه ویویانا کروچانی، که بر فرایند از رده خارج کردن تاسیسات هستهای در این سایت متعلق به شرکت دولتی سوگین نظارت میکند، پنهان نمانده است.
کروچانی به آسوشيتدپرس گفت: «نسلی وجود دارد که درست بعد از چرنوبیل به دنیا آمده و هنوز انرژی هستهای را فقط از زاویه حادثه چرنوبیل میبیند.»
او افزود: «اما نسل دیگری هست، بسیار جوان تر، که نسبت به انرژی هستهای هیجان دارد و حتی متاسف است که کشور هنوز هیچ پیشرفتی به سمت بازگشت به این فناوری نداشته است.»
بر اساس نظرسنجی شرکت تحقیقاتی اونلی نامبرز در ژوئن ۲۰۲۶، حدود ۵۵ درصد ایتالیایی ها از نیروگاه های هستهای نسل جدید حمایت میکنند.
میکله گوورنواتوری، مشاور ارشد انرژی در اندیشکده اقلیم و انرژی اکو، میگوید حمایت از انرژی هستهای در میان جوان ترها پررنگ تر است.
او گفت: «به ویژه در میان نسل های جوان، گشایش بیشتری وجود دارد» و توضیح داد که بسیاری انرژی هستهای را با پیشرفت فناوری پیوند میدهند نه با حوادثی که در دهه های گذشته افکار عمومی را شکل داده است.
کروچانی گفت جوان ترهای ایتالیایی بیشتر تمایل دارند انرژی هستهای را از دریچه نیازهای آینده انرژی و اهداف اقلیمی ببینند تا از دریچه خاطره فجایع دوران جنگ سرد.
کریستیان جانتی، گردشگر ۲۰ ساله اهل شهر ساحلی فورته دی مارمی در توسکان، که به رم آمده بود، گفت: «فکر میکنم انرژی هستهای میتواند به محیط زیست هم کمک کند. پایدارتر است.»
او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال وقوع دوباره حادثه ای مانند چرنوبیل گفت پیشرفت های فناورانه خطرها را کاهش داده است.
او افزود: «با تخصصی که داریم و منابعی که امروز در دسترس است، فکر میکنم احتمال چنین حادثه ای واقعا ناچیز است.»
برخی دیگر نیز به دلایل عملی از بازگشت انرژی هستهای حمایت میکنند.
پائولا جووانینی پاستی، رئیس بخش زنان اتحادیه اصلی کشاورزی ایتالیا موسوم به کونف اگری کولتورادونا، گفت: «ما مشکل انرژی داریم، بنابراین خیلی مهم است که انرژی هستهای در ایتالیا هم چراغ سبز بگیرد.»
منتقدان صرفه اقتصادی را زير سوال میبرند
با این حال همه متقاعد نشده اند.
گوورنواتوری گفت: «اگر از انرژی هستهای به عنوان پشتیبان استفاده کنیم، میانگین هزینه انرژی ویرانگر میشود. بنابراین متاسفانه مکمل خوبی برای تجدیدپذیرها نیست و ارزان هم نیست.»
پیچتو فراتین اذعان کرد که انرژی هستهای راه حلی کوتاه مدت برای قیمت بالای برق نیست.
او گفت: «انرژی هستهای امروز قبض های مصرف کنندگان را کاهش نمیدهد. انرژی هستهای فردا میتواند به کاهش آنها کمک کند.»
برآوردهای صنعتی نشان میدهد ساخت یک رآکتور کوچک مدولار ۳۰۰ مگاواتی میتواند بین ۳ تا ۶ میلیارد یورو هزینه داشته باشد؛ رقمی که شامل هزینه های زیرساخت و اتصال به شبکه نمیشود. پیچتو فراتین گفت دولت امیدوار است بخش زیادی از این سرمایه از منابع خصوصی تامین شود.
به گفته گوورنواتوری، هزینه همچنان ضعیف ترین بخش استدلال دولت است.
او گفت: «نیروگاه های هستهای ای که امروز در اروپا در دست ساخت است، هزینه های سرسام آوری دارد. از یک سو هزینه ها فوق العاده بالاست و از سوی دیگر سرمایه گذاران خصوصی در حال فرار هستند.»
او همچنین تردید دارد که رآکتورهای کوچک مدولار بتوانند به طور چشمگیری این معادله اقتصادی را بهبود دهند، زیرا این فناوری هنوز در مقیاس تجاری به اثبات نرسیده است.
با این همه، بعضی منتقدان از ایجاد چارچوب مقرراتی حمایت میکنند که بتواند در آینده امکان ارزیابی پروژه ها بر اساس مزایا و معایبشان را فراهم کند.
آزمون سياسی پيش رو
بزرگ ترین مانع سياسی شاید یافتن مکان هایی برای ساخت رآکتورها و ذخیره پسماند باشد.
ایتالیا هنوز مخزن ملی برای پسماند هستهای موجود ندارد و بخش زیادی از این پسماندها در تاسیسات موقت در نقاط مختلف کشور نگهداری میشود. هر محل احتمالی برای احداث رآکتور یا مرکز ذخیره پسماند در آینده احتمالا با مخالفت شدید محلی روبه رو خواهد شد.
حتی اگر پارلمان این قانون را تصویب کند، مخالفان از جمله گروه های محیط زیستی و احزاب چپ میتوانند پس از مشخص شدن مکان های رآکتورها و طرح های ذخیره پسماند، خواستار همه پرسی جدیدی شوند.
نظرسنجی ها نشان میدهد میزان حمایت از انرژی هستهای زمانی که از مردم پرسیده میشود آیا حاضرند رآکتوری در نزدیکی محل سکونتشان ساخته شود، به شدت کاهش مییابد. به گفته کارشناسان، نظرسنجی ها نشان میدهد حدود ۶ نفر از هر ۱۰ ایتالیایی با ساخت رآکتور در استان محل زندگی خود مخالفند.
گوورنواتوری گفت: «وقتی لازم شود جدی بپرسیم که نیروگاه دقیقا کجا ساخته میشود و چقدر هزینه خواهد داشت، احتمال دارد افکار عمومی دوباره منفی شود.»