یک گزارش تازه هشدار میدهد که اطلاعات نادرست و گمراهکننده از طریق رسانههای دولتی ایران به سرعت در حال گسترش است.
رسانههای دولتی ایران به شکل چشمگیری تلاشهای خود برای انتشار اطلاعات نادرست را افزایش دادهاند؛ از جمله ادعاهای پیروزی در میدان نبرد که با تصاویر قدیمی یا دستکاریشده پشتیبانی میشود، بر اساس گزارشی.
آگهی
آگهی
سازمان ارزیابی خبر نیوگارد میگوید از زمان آغاز حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، ۱۸ ادعای مرتبط با جنگ که از سوی ایران مطرح شده بود نادرست از آب درآمده است.
در مقابل، در دو هفته پیش از حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران تنها پنج ادعای نادرست منتشر شده از منابع ایرانی شناسایی شده بود.
نیوگارد همچنین دریافته که رسانههای ایرانی هر چه بیشتر برای انتشار ادعاهای کذب به تصاویر دستکاریشده با هوش مصنوعی متوسل میشوند و در بسیاری از موارد این تصاویر در خارج از ایران تولید میشود.
ادعاهای جعلی و تصاویر دستکاریشده با هوش مصنوعی
روزنامه انگلیسیزبان تهران تایمز وابسته به دولت ایران در پستی در شبکه اجتماعی ایکس در ۲۸ فوریه تصویری ماهوارهای منتشر کرد که ادعا میشد نابودی یک رادار آمریکا در پایگاه هوایی العدید قطر را نشان میدهد. این تصویر، محل مورد نظر را پیش و پس از حمله ادعایی به تصویر میکشید.
در این پست آمده بود: «امروز یک رادار آمریکایی در قطر در حمله پهپادی ایران به طور کامل نابود شد.»
اما تال هاگین، تحلیلگر جنگ اطلاعاتی، بعدا با اشاره به این که تصویر در اصل عکسی از گوگل ارث در تاریخ ۲ فوریه ۲۰۲۵ بوده که با هوش مصنوعی دستکاری شده، این ادعا را رد کرد.
هاگین در پست خود در ایکس نوشت: «یکی از راههای تشخیص این موضوع این است که همه خودروها دقیقا در همان جای قبلی باقی ماندهاند.»
منابع وابسته به دولت ایران همچنین ویدیویی را منتشر کردند که ادعا میکرد یک جنگنده در ۴ مارس بر فراز تهران سرنگون شده است. این ویدیو در ابتدا باعث شد کانالهای تلگرامی نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آن را به عنوان مدرکی از سرنگونی یک جنگنده اف-۱۵ آمریکا توسط ایران جشن بگیرند.
با این حال، نیروی هوایی اسرائیل بعدا اعلام کرد این ویدیو در واقع لحظهای را نشان میدهد که در آن یک جنگنده اف-۳۵ یک هواپیمای یاک-۱۳۰ ایرانی را بر فراز تهران سرنگون میکند.
خبرگزاری نیمهرسمی مهر نیز با استناد به بیانیهای منتسب به سپاه گزارش داد که چهار موشک بالستیک ایرانی به ناو هواپیمابر آمریکایی «آبراهام لینکلن» اصابت کرده است.
اما ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در اول مارس توضیح داد که نه تنها لینکلن هدف قرار نگرفته، بلکه موشکها حتی به آن نزدیک هم نشدهاند.
به همین ترتیب، به گزارش خبرگزاری تسنیم که به نهادهای نظامی نزدیک است، سخنگوی سپاه مدعی شد در دو روز نخست درگیری ۶۵۰ نیروی آمریکایی کشته یا زخمی شدهاند. با این حال سنتکام این ادعاها را رد کرد و گفت در جنگ با ایران شش نظامی آمریکایی کشته شدهاند.
به گفته وبسایت راستیآزمایی فارسی «فکتنامه»، در برخی موارد هم تصاویر جنگی از بازیهای ویدیویی مانند «آرما ۳» استخراج شده است.
اطلاعات نادرست در شبکههای اجتماعی
در همین حال، یک تحقیق مجله وایرد (منبع به زبان انگلیسی) اخیر صدها پست در پلتفرم ایکس متعلق به ایلان ماسک را شناسایی کرده که محتوای گمراهکننده یا نادرست درباره این درگیری منتشر میکردند؛ از جمله تصاویر دستکاریشده با هوش مصنوعی و ادعاهای اغراقآمیز درباره ابعاد حمله که بسیاری از آنها تنها چند دقیقه پس از شلیک موشکها منتشر شده بودند.
یکی از این پستها که بیش از ۴ میلیون بار دیده شد مدعی بود موشکهای بالستیک را بر فراز دبی نشان میدهد اما در واقع تصاویر مربوط به حمله ایران به تلآویو در اکتبر ۲۰۲۴ بود. پست دیگری با بیش از ۳۷۵ هزار بازدید، تصویر ساختگی قبل و بعد از حمله به مجموعه اقامتگاه رهبر فقید جمهوری اسلامی ایران، آیتالله علی حسینی خامنهای را منتشر کرده بود.
ایران چگونه اطلاعات نادرست منتشر میکند؟
یکی از دلایل اصلی این که رسانههای دولتی و منابع وابسته در ایران میتوانند چنین حجم بزرگی از اطلاعات نادرست را منتشر کنند، مسدود شدن تقریبا کامل دسترسی شهروندان به اینترنت از سوی حکومت ایران است.
شرکت زیرساخت اینترنتی کلادفلر در ۲۸ فوریه این وضعیت را «قطع تقریبا کامل» توصیف کرد، چرا که ترافیک اینترنتی نسبت به هفته قبل ۹۸ درصد کاهش یافته بود.
در شرایط دسترسی بسیار محدود به رسانههای خارجی، ایرانیها ناچارند اخبار را از رادیو و تلویزیون دولتی دنبال کنند. گزینههای دیگر، شبکه ملی اطلاعات است که شبکه اینترنت داخلی تحت کنترل دولت به شمار میرود یا پیامرسان تحت حمایت حکومت، «بله».
با این حال، به گفته نیوگارد این منابع همچنان حجم زیادی از ادعاهای نادرست درباره پیروزیهای ادعایی نظامی ایران را منتشر میکنند.
نیوگارد همچنین گزارش داده که روسیه برای تضعیف اوکراین و متحدانش از ادعاهای جعلی ایران بهره میبرد و مدعی است موشکهای ایرانی پایگاههای نظامی اوکراین در دبی را نابود کردهاند.