اروپا برای دستیابی به استقلال انرژی روی فناوریهای سبز حسابی ریسک کرده است. اما آیا این قاره از پس هزینه یک نورتولت دیگر برمیاید؟
غول سوئدی باتری نورتولت سالها امید بزرگ فناوری سبز اروپا بود؛ «تسلای سوئدی»ای که در فقط هفت سال بیش از ۱۳ میلیارد دلار (۱۱ میلیارد یورو) سرمایه جذب کرد و در اوج رشد خود هر هفته ۱۵۰ نفر را استخدام میکرد.
آگهی
آگهی
این همه پیش از آن بود که این شرکت در مارس ۲۰۲۵ اعلام ورشکستگی کند.
همبنیانگذاران آن، پیتر کارلسون و پائولو چروتی، هر دو پیشتر در تسلا در کنار ایلان ماسک کار کرده بودند و وقتی این دو سوئدی ادعا کردند میتوانند در اروپا یک قطب پیشروی باتریهای لیتیوم-یون بسازند، سرمایهگذاران، از جمله فولکسواگن و گلدمن ساکس، حرفشان را باور کردند.
نورتولت بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ دو کارخانه در سوئد ساخت؛ یکی در شلفتیو و دیگری در وسترواس. کارلسون در سال ۲۰۱۹ به فایننشال تایمز گفت: «در ده سال آینده شاهد شکلگیری چشمانداز صنعتی این بخش خواهیم بود. به نظر ما دستیابی به ۱۵۰ گیگاواتساعت، یا ۲۵ درصد سهم بازار، اصلا غیرواقعبینانه نیست.»
اما این طور نبود.
نخست در سپتامبر ۲۰۲۲ گزارشهایی از تاخیر در تولید در کارخانه نورتولت منتشر شد و برنامه تولید ۱۶ گیگاواتساعت از ۲۰۲۳ به ۲۰۲۴ عقب افتاد. سپس در اواخر ۲۰۲۳ خبر رسید که نتایج «محرمانه» سهماهه سوم نورتولت فقط معادل ۰٫۵ درصد از ظرفیت برنامهریزیشده این شرکت برای ۲۰۲۴ بوده است. نورتولت در ۹ ماه نخست ۲۰۲۳ نزدیک به یک میلیارد دلار (۸۴۷ میلیون یورو) نقد سوزاند. این شرکت در ۲۰۲۴ نتوانست سرمایه جذب کند، در ژوئن همان سال قراردادش با بامو را از دست داد و ۱۵۰۰ نفر از کارکنانش را اخراج کرد.
سپس اعلام ورشکستگی و خروج کارلسون فرا رسید. در اوت ۲۰۲۵، شرکت آمریکایی لایتن که در حوزه باتریهای لیتیوم-سولفور فعالیت میکند داراییهای باقیمانده نورتولت در سوئد، لهستان و آلمان را، از جمله سایتهای تولیدی آن در شلفتیو و مراکز تحقیق و توسعه در وسترواس و همچنین همه داراییهای معنوی آن را خرید.
تام جانستون، رئیس موقت هیاتمدیره نورتولت، گفت: «برای من شخصا هنوز هم حیاتی است که اروپا یک صنعت بومی باتری داشته باشد، اما ساختن چنین صنعتی ماراتنی طولانی است. این کار به صبر و تعهد بلندمدت همه ذینفعان نیاز دارد.»
در یک بیانیه مطبوعاتی همچنین بیثباتی ژئوپلیتیک و وضعیت تقاضای بازار مقصر دانسته شد.
دوره دوم حضور دونالد ترامپ در کاخ سفید و تردید نسبت به تغییرات اقلیمی که همراه آن بازگشته است بدون تردید در این بیثباتی نقش داشته، اما در مجموع سرمایهگذاری در فناوری سبز و گذار انرژی همچنان رو به رشد است. حجم سرمایهگذاری در فناوری سبز در ۲۰۲۵ به ۲٫۳ تریلیون دلار رسید و چین، هند و ژاپن پیشتاز این موج بودند، به گزارش دادههای بلومبرگ (منبع به زبان انگلیسی).
اگر سقوط نورتولت نشانه یک روند جهانی نبوده، تکلیف سوئد چیست؟ آیا اروپا ذاتا از ساختن یک شرکت میلیارددلاری در حوزه فناوری سبز ناتوان است؟
یان لارسون، که ریاست شرکت مشاوره بیزنس سویدن را بر عهده دارد، گفت: «فکر نمیکنم باید آن را بیش از اندازه بزرگ کنیم.»
او گفت: «طبیعتا برای جامعه شلفتیو ضربه سختی بود [...] اما ما همچنان باور داریم در سوئد بهویژه وقتی با فنلاند و نروژ همکاری میکنیم – که این همکاری بسیار نزدیک است – یک اکوسیستم پرجنبوجوش باتری داریم. اینجا هنوز بسیار جذاب است. ما دانش و پژوهش فراوانی داریم.»
دیگر شرکتهای فناوری سبز سوئد در دهه گذشته سفر صعود و سقوط ایکاروسگونه نورتولت را از نزدیک دیده و از آن درس گرفتهاند. نورتولت هم سرمایهگذار و هم مشتری آلترتیس، استارتاپ سوئدی فعال در باتریهای سدیمی، بود. کریستر برگکویست، مدیرعامل این شرکت، در حاشیه رویداد تکآرنا در استکهلم گفت: «این ما و شرکتهای دیگر را واداشت به این فکر کنیم که رشد تدریجی یعنی چه. چطور گامبهگام به سمت داشتن یک محصول حرکت کنیم؟ چطور کنار مشتریانمان بمانیم؟»
برگکویست به یورونیوز نکست گفت: «به نظر من دوران این که فقط با امضای یک قرارداد فروش بلندمدت، تامین مالی بگیریم و بعد نیرو جذب کنیم و مقیاس را بالا ببریم، دیگر به آن شکل گذشته در دسترس و فوری نیست.»
او افزود: «آنچه یاد گرفتیم این است که ما در توسعه فناوری خودمان تا یک سطح مشخص بسیار خوب عمل میکنیم. گام بعدی تولید در مقیاس صنعتی است و این ذهنیت کاملا متفاوتی میخواهد.»
به گفته برگکویست، آلترتیس به این نتیجه رسیده که رسیدن به مقیاس پایدار بدون شریک ممکن نیست. این شرکت در ژانویه ۲۰۲۶ با شرکت چکی دراسلوفکا برای تولید ماده فعال کاتدی (CAM) باتریهای سدیم-یون خود، که قلب عملکرد باتریهایش است، وارد شراکت شد؛ رویکردی کاملا متفاوت با نورتولت که میخواست همه باتریهایش را در داخل شرکت تولید کند.
او گفت: «نورتولت سعی داشت یکپارچگی عمودی ایجاد کند و از این راه به سود مالی بسیار بیشتری برسد [...] اگر موفق میشدند فوقالعاده بود [...] اما نتوانستند خط تولید را راه بیندازند.»
بیرون از بخش باتری هم درسهایی آموخته شده است. یونیس سیلوا، مدیر پروژه فنی در شرکت کورپاور اوشن، میگوید نمونه نورتولت پرسشهای مهمی درباره شیوه جذب سرمایه و اهمیت «برداشتن گامهای کوچکتر به جای یک جهش بزرگ [...] و اثبات این که شرکت گامبهگام همه کارها را به شکلی سالم و ساختاریافته انجام میدهد» پیش کشیده است.
کورپاور که در سال ۲۰۱۲ تاسیس شده، تازه حالا مشغول ساخت یک پروژه ۱۰ مگاواتی انرژی موج در سواحل شمالی پرتغال است که از محل کمک ۴۰ میلیون یورویی صندوق نوآوری اتحادیه اروپا تامین مالی میشود.
به گفته سیلوا، با وجود سختتر شدن فضا برای پروژههای انرژی پاک در آن سوی اقیانوس اطلس، جایی که دولت ترامپ صدها پروژه بزرگ فناوری سبز را لغو کرده است، رویکرد اروپا نسبت به گذار سبز همچنان محکم و استوار به نظر میرسد.
انرژی سبز به اروپا کمک خواهد کرد وابستگی خود به نفت و گاز را کم کند و از این رو، این گذار به همان اندازه که به امنیت انرژی مربوط است به حاکمیت نیز پیوند میخورد. به همین خاطر، استارتاپهای اروپایی در حوزه فناوری پاک و سبز خواستار آن هستند که در راهروهای قدرت تمرکز بیشتری بر تسهیل راهاندازی کسبوکارهای انرژی سبز و کاهش انبوه مقررات موجود صورت گیرد.
سیلوا گفت: «ایرلند، پرتغال و اسکاتلند هر کدام مقررات صدور مجوز و نهادهای متفاوتی دارند و در خود هر کشور نیز باید با انبوهی از نهادهایی طرف شوید که دیدگاهها و مطالبات متفاوتی دارند و گاهی حتی با هم صحبت هم نمیکنند. این کار روند کار را بسیار بوروکراتیک و طولانی میکند.»
هنوز مشخص نیست خریدار آمریکایی، لایتن، در شلفتیو چه خواهد کرد؛ این که مانند نورتولت باتری تولید کند یا بر تحقیق و توسعه متمرکز شود. لارسون افزود اگر سناریوی دوم رخ دهد، اکوسیستم سوئد «دوباره بازآرایی خواهد شد» و تمرکز آن از تولید – که به نیروی کار فراوان و سرمایهگذاری سنگین نیاز دارد – به سمت نوآوری و پژوهش بیشتر میرود. او گفت: «سیستم برق ما هنوز هم تقریبا صد درصد عاری از سوخت فسیلی است.»
در مورد خود نورتولت، او گفت: «طبیعتا میتوان درسهای زیادی درباره مقیاسدهی و این که چقدر سرمایه را میتوان به یک پروژه واحد جذب کرد از این تجربه گرفت.» این اتفاق همچنین پرسشهایی را درباره میزان امکانپذیری ایجاد از صفر یک صنعت کامل تولید باتری، نه فقط در سوئد که در کل اروپا، مطرح کرده است.
از نظر لارسون، تحلیل پس از مسابقه درباره صعود و سقوط نورتولت، چه در حوزه فناوری سبز و چه در عرصههای دیگر، مدتی ذهن اروپاییها را به خود مشغول خواهد کرد و برای دانشجویان رشته مدیریت بازرگانی، امروز و در آینده، موضوعهای جالب توجه فراوانی فراهم میکند.
او گفت: «باید درباره این موضوع رسالههای دکترا نوشته شود.»