به گفته فعالان صحنه استارتاپی سوئد، عملکرد قدرتمند این کشور در حوزه استارتاپ خطر مقرراتگذاری بیش از حد را به همراه دارد.
بخش فناوری سوئد در حال رونق است، اما با یک پارادوکس روبهروست: در حالی که مقامهای دولتی از استارتاپها میپرسند به چه حمایتی نیاز دارند، بسیاری از بنیانگذاران از آنها میخواهند عقب بایستند و مقررات را کاهش دهند.
آگهی
آگهی
این کشمکش در رویداد «تکارنا» در استکهلم برجسته شد؛ جایی که ابا بوش، معاون نخستوزیر، از استارتاپهای این کشور شمال اروپا خواست: «به ما بگویید چه میخواهید.»
توبیاس بنگتسدهال، شریک عمومی در شرکت سرمایهگذاری خطرپذیر «انتلر»، در گفتوگو با یورونیوز نکست در جایگاههای «استراوبری آرنا» پاسخ مستقیم و صریحی داشت و گفت: «از سر راه کنار بروید.»
بنگتسدهال گفت: «یکی از کارهایی که دولت در حال حاضر درست انجام میدهد این است که کارهای زیادی انجام نمیدهد.»
او افزود: «مدتهاست صریح گفتهام که دولت سوئد و کمیسیون اروپا در حوزه استارتاپها و فناوری باید چه کار کنند: لطفا هیچ کاری نکنید. لطفا مقرراتزدایی کنید.»
از ژانویه ۲۰۲۶، سوئد بار دیگر خود را در میانه یک رونق فناوری یافته است؛ رونقی که از موج نخست فناوری سوئد در دهه ۲۰۱۰، که به زایش اسپاتیفای و کلارنا انجامید، هم بزرگتر است. در سال ۲۰۲۵ استارتاپهای هوش مصنوعی در سوئد نزدیک به ۱ میلیارد دلار (۸۴۳ میلیون یورو) جذب سرمایه کردند و شرکتهایی که بیش از دو سال از عمرشان نمیگذشت، مانند استارتاپ کدگذاری احساسی هوش مصنوعی «لاویبل»، به نامهایی آشنا در میان مردم تبدیل شدند.
از بسیاری جهات، نسل جدید بنیانگذاران سوئدی برای ایفای این نقش پررنگ در رونق جهانی هوش مصنوعی متولد شدهاند. در دهه ۱۹۹۰، دولت سوئد مشوقهای مالیاتی برای شرکتها در نظر گرفت تا به کارکنان خود رایانه شخصی بدهند و میلیونها یورو در اینترنت پرسرعت سرمایهگذاری کرد.
نیکلاس زنستروم، کارآفرین سوئدی، بود که در سال ۲۰۰۳ همراه با همبنیانگذار دانمارکیاش، یانوس فریس، اسکایپ را راهاندازی کرد.
پر-یورگن پرسون، شریک در شرکت سرمایهگذاری خطرپذیر «نورتزون»، گفت: «اسکایپ سرمایه زیادی جذب کرد و نشان داد لازم نیست یک شرکت کوچک خردهپا در کشوری کوچک و عقبمانده مثل سوئد باشید؛ میتوانید چیزی بسازید که معنا و تاثیر داشته باشد.»
موج نخست فناوری
موج نخست فناوری سوئد معمولا به سالهای بلافاصله پس از بحران مالی نسبت داده میشود؛ زمانی که سه شرکت سوئدی، اسپاتیفای، کلارنا و غول بازیسازی «کینگ»، به اوج شکوفایی رسیدند. نیروی متخصص فناوری به استکهلم سرازیر شد و شرکتهایی مثل اسپاتیفای که در سال ۲۰۱۸ وارد بورس شد، نمیتوانستند به اندازه کافی سریع نیرو جذب کنند. اما پرسون میگوید این روند شمشیری دولبه بود.
او گفت: «شرکتهای بزرگی مثل کلارنا و اسپاتیفای عملا تمام استعدادها را به خود جذب کردند و برای مدتی یک نوع رکود پیش آمد. اما بعد از کووید-۱۹ و زمانی که هوش مصنوعی زایشی وارد بازار شد، اوضاع واقعا تغییر کرد. نسل جدیدی از بنیانگذاران ظاهر شدند؛ بسیاری از آنها در همین شرکتهای بزرگ کار کرده بودند، رموز کار را یاد گرفته بودند و دیده بودند که فرآیندهای قوی چه شکلی است.»
به همین دلیل است که از نگاه کسانی مثل بنگتسدهال، بهترین کاری که دولت سوئد میتواند برای استارتاپهای این کشور انجام دهد این است که آنها را به حال خود بگذارد. نسل تازهای از بنیانگذاران که از دل اسکایپ، اسپاتیفای، کلارنا و اخیرا شرکت هوش مصنوعی «سانا لابا» بیرون آمدهاند، شرکتی که سال گذشته در معاملهای ۱.۱ میلیارد دلاری توسط غول منابع انسانی آمریکایی «ورکدی» خریداری شد و بزرگترین خرید یک شرکت هوش مصنوعی در اروپا تا امروز به شمار میرود، اکنون خود به نیرویی تعیینکننده بدل شدهاند.
با این حال، خواسته اصلی بسیاری از آنها مقرراتزدایی بیشتر است. بسیاری از بنیانگذاران گلایه دارند که نمیتوانند به اندازه کافی سریع نیروهای مورد نیاز خود را جذب کنند: سوئد کشوری کوچک با ذخیره محدود نیروی انسانی متخصص است و وقتی استارتاپهایی مانند شرکت حقوقی هوش مصنوعی «لگورا» که اکنون ۱.۸ میلیارد دلار ارزشگذاری شده، عملا هر هفته دو برابر میشوند، نظام مهاجرتی کشور به یکی از موانع اصلی تبدیل میشود.
امید اخلسی، بنیانگذار تکارنا، گفت: «کار را برایمان آسان نکردهاند. کمی بهتر شده، اما هنوز آسان نیست. همچنان باید همه مراحل را طی کنید تا ثابت کنید هیچکس دیگری در سوئد نمیتواند این کار را انجام دهد و وقتی هم که فرد به اینجا میآید، آنقدر قانون و مقررات وجود دارد که کار را سخت میکند.»
او از نمونههایی یاد میکند که کارکنانی با حقوقهای بسیار بالا، پس از دو سال کار در شرکتهای سوئدی به دلیل پرداخت نکردن برخی بیمهها و ایرادهای فنی دیگر، از دریافت ویزا محروم شده و به کشور خود بازگردانده شدهاند؛ مسائلی که استقرار مهاجران جدید را دشوار میکند. سوئد به تازگی مدت اقامت لازم برای دریافت تابعیت را از پنج سال به هشت سال افزایش داده است.
او گفت: «این یک مشکل بزرگ برای سوئد است. ما نباید کشوری بسته باشیم. در بلندمدت برایمان خوب نخواهد بود.»
دولت سوئد به رهبری حزب دموکرات مسیحی، حزب ابا بوش، اداره میشود و با حزب دموکراتهای سوئد، یک حزب راست افراطی ضد مهاجرت که پس از موج پناهجویان سال ۲۰۱۵ نفوذ بیشتری یافته، همپیمان است. خود بوش پیشتر چندفرهنگی بودن در سوئد را مورد انتقاد قرار داده است. او به پرسشهایی که از طریق ایمیل برایش فرستادیم پاسخ نداد.
چالش بوروکراسی
البته سوئد در وضع مقررات سختگیرانه ویزا که از سوی فعالان اقتصادی مورد انتقاد است، تنها نیست. انتظار میرود سرکوب بحثبرانگیز ویزاهای اچـ۱بی در دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ در آمریکا، علیرغم چالشها، بخشی از استعدادها را به سوی کشورهای اروپایی از جمله سوئد سوق دهد. همچنین میتوان گفت آستانههای حداقل حقوق که اخیرا از سوی دولت سوئد افزایش یافته، تاثیری بر مهاجران ماهر شاغل در بخش فناوری نخواهد گذاشت.
بوروکراسی سراسری در اروپا نیز چالشی است که سریعترین استارتاپهای در حال رشد سوئد ناچار به مواجهه با آن هستند. لوکاس ساری، بنیانگذار «تندم هلث»، به یورونیوز نکست گفت گسترش فعالیت به چندین بازار اروپایی، به ویژه در زمینه طرحهای تشویقی و سهام کارکنان که بخش مهمی از بسته جبران خدمات در صنعت فناوری است، فوقالعاده پیچیده بوده است.
ساری گفت: «شش ماه تمام با گروهی از وکلای شرکتهای مختلف کار کردهایم فقط برای اینکه بفهمیم چگونه میتوانیم در کشورهای گوناگون اختیار خرید سهام بدهیم و این واقعا اتلاف وقت است. معمولا در نهایت به این نتیجه میرسید که هیچ گزینه خوبی برای انجام این کار وجود ندارد.»
او گفت طرح بسیار مطرح «EU Inc» که برای آسانتر کردن فعالیت فرامرزی استارتاپها طراحی شده، نقطهای امیدوارکننده در افق است.
ساری گفت: «به نظرم این ابتکار برای ساختن برندگان پاناروپایی و پایان دادن به واکنش خودکار همه شرکتها که فکر میکنند: در سوئد شروع میکنم و بعد به آمریکا میروم، فوقالعاده مهم است.»
اسکار هوگلوند، همبنیانگذار استارتاپ سوئدی «اپیدمیک ساوند» که در سال ۲۰۲۱ به ارزش بیش از یک میلیارد دلار رسید و در سال ۲۰۲۵ استارتاپ تشخیص موسیقی با هوش مصنوعی «سانگ اسلوث» را خرید، گفت: «فقط تصور کنید اگر راهاندازی شرکت، ثبت کسبوکار، استخدام و اخراج نیرو و جذب سرمایه در سراسر اروپا، به جای اینکه شدیدا به مرزهای ملی گره خورده باشد، خیلی آسانتر بود، چه میشد.»
هوگلوند به یورونیوز نکست گفت مطمئن است این تغییرات در راه است و افزود: «شاید خوشبینانه به نظر برسد، اما فکر میکنم بخش مهمی از روحیه کارآفرینی همین خوشبینی است.»
اما بنگتسدهال میگوید اتحادیه اروپا هم باید مقرراتزدایی کند. او معتقد است قانون هوش مصنوعی اروپا خیلی زود وضع شده و استارتاپهای اروپایی را عقب نگه میدارد. او همچنین میگوید مقررات داده در اروپا، یعنی GDPR، هم اکنون همین اثر را دارد.
او گفت: «اروپا باید با خودش فکر کند که حد تعادل معقول کجاست. دوست دارم اروپا به جایگاهی برسد که آمریکا اکنون در آن قرار دارد: استقلال، تابآوری، حاکمیت.»
او با اشاره به شرکت فرانسوی هوش مصنوعی «میسترال» که مدلهای زبانی بزرگ تولید میکند، گفت: «به جای اینکه جلوی نوآوری را بگیریم، نباید درباره این صحبت کنیم که چطور میتوانیم میسترال را ده برابر بهتر کنیم؟» او افزود همین سخن درباره مراکز دادهای هم صدق میکند که «واقعا مالکیتشان دست خود ماست، نه دیگری.»