قوانین سختگیرانهتر، گسترش ادغام هوش مصنوعی و تمایل به اصالت بیشتر، همچنان معنای شبکههای اجتماعی را در جهانی روزبهروز گسستهتر دگرگون خواهد کرد.
شبکههای اجتماعی که زمانی برای ارتباط با دوستان نزدیک طراحی شده بود، مدتهاست به تودهای بیشکل از تبلیغات، محتوای بیکیفیت تولیدشده با هوش مصنوعی و روندهای زودگذر تبدیل شدهاند؛ همه تحت سیطره الگوریتمهای بهشدت اعتیادآور.
کوری داکترو، روزنامهنگار، برای این وضعیت یک نام گذاشته است: «انشیتیفیکیشن». منظور روندی است که طی آن پلتفرمهای دیجیتال هر روز استفادهناپذیرتر میشوند، چون مالکانشان سود را بر مردم اولویت میدهند.
این را در افزایش سخنان نفرتپراکن در ایکس دیدهایم؛ پس از تصمیم مالک آن، ایلان ماسک، برای سستکردن سیاستهای نظارت، و در سوی دیگر، تمرکز تجاری متا باعث رشد تبلیغات هدفمند شده و ارتباط گرفتن با دیگران را سختتر کرده است.
مجموعه اینها نشان میدهد به نقطه عطف نزدیک میشویم؛ بسیاری از کاربران و تولیدکنندگان محتوا برای یافتن تعامل معنادارتر به گزینههایی مانند ردیت و اپلیکیشنهای پیامرسان رو آوردهاند، یا در تلاشند به طور کلی از فناوری کنارهگیری کنند.
در عین حال، میتوان انتظار داشت هوش مصنوعی (AI) شخصیسازی و تسهیل وظایفی مانند مدیریت محتوا را افزایش دهد، اما تعادل میان سودمندی و آسیبهای آن همچنان مسئلهای سنگین است.
با آغاز ۲۰۲۶ و در حالی که موج تازهای از لحظههای وایرال در راه است، نگاهی نزدیکتر داریم به برخی روندها و موضوعات کلیدی که به باور ما شبکههای اجتماعی را در سال پیشرو بازتعریف خواهند کرد.
محدودیتهای سنی و تنظیمگری هوش مصنوعی
سال ۲۰۲۵ برای تنظیمگری شبکههای اجتماعی نقطه عطف بود؛ رشد سریع هوش مصنوعی و نگرانیهای فزاینده درباره محتوای مضر به مطالبه شفافیت بیشتر و ایمنی آنلاین دامن زد.
به دنبال ممنوعیت استفاده از شبکههای اجتماعی برای زیر شانزدهسالهها در استرالیا که نخستین نمونه در جهان بود، حفاظت از کودکان و نوجوانان همچنان یکی از اولویتهای اساسی قانونگذاری خواهد بود؛ به گفته پاولو کاروتزا، عضو و رئیس مشترک هیات نظارت داخلی متا.
کاروتزا به یورونیوز نکست گفت: «درک بهتر اینکه چگونه هم باید از جوانان محافظت کنیم و هم آزادیشان را برای دریافت و انتقال اطلاعات حفظ کنیم، تنشی واقعاً دشوار است.»
او ادامه داد: «این پلتفرمها راههای مهمی هستند که مردم از طریق آنها ارتباط میگیرند و اطلاعات پایه درباره جهان، زندگیشان، آموزش و ارتباطات اجتماعی را کسب میکنند. آشتی دادن اینها، بهویژه این تنشها در حوزه جوانان، در همین لحظه یکی از اولویتهای بالای هیات نظارت و بسیاری از محیطهای حقوقی و تنظیمگری در سراسر جهان است.»
مدیریت ادغام هوش مصنوعی نیز کانون توجه دیگری است. هیات نظارت بر نیاز متا به شناسایی و شفافیت از طریق روشهایی مانند برچسبگذاری تاکید میکند؛ روشی که سال گذشته «ناسازگار» ارزیابی شد.
کاروتزا گفت: «مردم باید بتوانند قضاوت کنند. با چه کسی حرف میزنند؟ اطلاعات از کجا میآید؟»
به گفته کاروتزا، ارائه اطلاعات و زمینه بیشتر به کاربران به آنها امکان میدهد درباره اینکه چه محتوایی را مصرف و بهاشتراک بگذارند، قضاوتهای شخصی بهتری داشته باشند.
او گفت: «به این ترتیب، صرفاً یک مرجع دولتی یا شرکت به تنهایی نوعی قضاوت ماهوی اعمال نمیکند.»
کاروتزا توضیح داد: «با توجه به حجم عظیم محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی در شبکههای اجتماعی، برچسبگذاری بهتنهایی کافی نخواهد بود و ابزارهای هوش مصنوعی پیش از رسیدن به دیگر پلتفرمها به نظارت سختگیرانهتری نیاز دارند.»
او گفت: «باید به اکوسیستم مدیریت محتوا بهگونهای فکر کنیم که اکنون فراتر از پلتفرمهای سنتی شبکههای اجتماعی به خود شرکتهای هوش مصنوعی نیز گسترش یافته است. هیات نظارت در سال پیشرو تلاش خواهد کرد اصول و بهترین رویهها را برای چگونگی ادغام آنها تدوین کند.»
پیشبرد ادغام هوش مصنوعی
از تحلیل داده تا تولید محتوا و سئو، هوش مصنوعی اکنون بخش جداییناپذیر نحوه کار پلتفرمهای شبکههای اجتماعی و کاربران آنهاست. با این حال، تواناییها و مقیاس آن در حال دگرگونی چشمگیر است، زیرا شرکتها برای جلوتر ماندن مبالغ هرچه بیشتری سرمایهگذاری میکنند.
در آغاز سال، متا اعلام کرد شرکت سنگاپوری شرکت هوش مصنوعی Manus را خریداری کرده است؛ شرکتی که قرار است برای تقویت «عاملهای عمومی» در محصولات مصرفی و تجاری به کار گرفته شود؛ دستیاران مصنوعی که در انجام کارهای پیچیده کمک میکنند.
همزمان، چتبات جنجالی گروکمتعلق به ماسک در ایکس بهزودی با انتشار Grok 5، قدرتمندترین مدل xAI تا امروز، ارتقا مییابد. گفته میشود این مدل با ۶ تریلیون پارامتر، توانایی استدلال بهتر و پاسخهای ظریفتری ارائه میکند.
با این حال، بزرگکردن مقیاس فناوری هوش مصنوعی برای بهبود کارایی همچنان در تضاد با حفاظت از ایمنی عمومی برای پلتفرمهای شبکههای اجتماعی خواهد بود، بهویژه در کارهایی مانند مدیریت محتوا.
همانطور که رسوایی اخیر درباره تولید هزاران تصویر جعلی جنسیسازیشده از زنان و کودکان توسط گروک نشان داد، ایجاد سازوکارهای حفاظتی در برابر خطرات اجتنابناپذیر هوش مصنوعی در ۲۰۲۶ همچنان موضوعی داغ برای بحث خواهد بود.
پلتفرمهای جایگزین شبکههای اجتماعی
بر اساس نظرسنجی پالس ۲۰۲۵ اسپراوت سوشال، حدود نیمی از کاربران شبکههای اجتماعی در جهان میخواهند زمان بیشتری را در پلتفرمهای جایگزین مبتنی بر جامعه صرف کنند.
این تغییر از زمان بهدستگرفتن کنترل ایکس (توئیتر سابق) توسط ماسک در سال ۲۰۲۲ قابل مشاهده بوده است؛ پس از آن کاربران به پلتفرمهای جایگزینی چون ماستودون، تردز و بلوسکای هجوم آوردند. از آن زمان، خدمات مبتنی بر جامعه مانند ردیت، دیسکورد و اپهای پیامرسان، همراه با پلتفرمهای خالقمحور مانند ساباستک و پتریون، افزایش چشمگیری در تعداد کاربران داشتهاند.
این فضاها که با میل مردم به اصالت، موضوعات تخصصی و ارتباط انسانی تغذیه میشوند، به آنها امکان میدهند هدفمندتر از شبکههای اجتماعی استفاده کنند و هم فرصتی برای فاصله گرفتن از آگهیهای تبلیغاتی بیش از حد و آشفتگی مسموم فید در اینستاگرام، فیسبوک و ایکس فراهم میکنند.
اسکات موریس، مدیر ارشد بازاریابی اسپراوت سوشال، به یورونیوز نکست گفت: «در ۲۰۲۶، شبکههای اجتماعی قاطعانه به سمت عمق بهجای مقیاس حرکت خواهند کرد.»
او افزود: «با سیل محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی در فیدها، مردم بسیار گزینشیتر شدهاند نسبت به اینکه به چه چیزی اعتماد کنند. مخاطبان بهجای مصرف منفعلانه، فعالانه در پی گفتوگوی آگاهانه، ظرافت و فهم مشترک هستند؛ به همین دلیل پلتفرمهای گفتوگومحور مثل ردیت همچنان در حال رشدند.»
به گفته موریس، تغییر مشابهی در میان تولیدکنندگان محتوا نیز در جریان است؛ کسانی که برای فرار از درخواستهای بیپایان الگوریتم برای چرخه بیوقفه تولید، به پلتفرمهایی رو میآورند که ریتم کندتری دارند و با تخصصشان دقیقتر همخوانی دارند.
موریس گفت: «موفقیت در این عصر شبکههای اجتماعی حاصل برقراری تعادل میان دیدهشدن و تعامل معنادار و درک دقیق اینکه مردم کجا و چگونه میخواهند مشارکت کنند است.»