هرآنچه باید درباره همهپرسی روز شنبه ایسلند در مورد این که آیا کشور باید دوباره برای پیوستن به اتحادیه اروپا مذاکره کند یا نه بدانید.
«آیا ایسلند باید مذاکرات عضویت در اتحادیه اروپا را از سر بگیرد؟»
آگهی
آگهی
این همان پرسشی است که روز شنبه ۲۹ اوت از ۲۷۰ هزار شهروند ایسلندی پرسیده میشود. از ساعت ۹ صبح به وقت محلی، واجدان شرایط رایدهی پای صندوقهای رای میروند تا مسیر کشورشان را به اتحادیه اروپا نزدیکتر کنند یا از آن دورتر.
نتیجه این همهپرسی تعیین میکند که آیا جزیرهای با جمعیت ۴۰۰ هزار نفر باید مذاکرات برای پیوستن به بلوک ۲۷ عضوی اتحادیه اروپا را دوباره آغاز کند یا این طرح احیاشده را برای آینده قابل پیشبینی کنار بگذارد.
نظرسنجیهای اولیه نشان میدهد که نتیجه احتمالا بسیار نزدیک خواهد بود. یک نظرسنجی در ماه اوت که موسسه ماسکینا (منبع به زبان انگلیسی) انجام داد، از برتری اندک حامیان ازسرگیری مذاکرات خبر میداد؛ ۵۱.۳ درصد موافق در برابر ۴۸.۷ درصد مخالف.
این شکاف از تنشهای پیرامون همهپرسی پیش رو حکایت دارد؛ همهپرسیای که شکافهای سیاسی در ایسلند را، از حوزه امنیت تا مسائل دریایی، آشکار کرده است.
موضوع دفاع همچنان نقطه حساس اصلی است. ایسلند از یک سو نسبت به گرفتار شدن در تیررس علاقه روزافزون اقتصادی و راهبردی روسیه به این منطقه نگران است و از سوی دیگر نسبت به اظهارات دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا، که بارها با تهدید الحاق گرینلند خبرساز شده، احساس خطر میکند.
اما بسیاری از ساکنان به مسائل کاملا داخلی اشاره میکنند که میتواند نتیجه این رقابت شانهبهشانه را رقم بزند؛ از جهش هزینههای زندگی گرفته تا ماهیگیری و کشاورزی.
کریسترون فروستادوتیر نخستوزیر ایسلند در گفتوگو با یورونیوز در ماه آوریل گفت باید درباره این همهپرسی «بحثی متعادل» صورت بگیرد.
پس چه موضوعهایی مطرح است، نقاط مناقشه اصلی کدام است و چرا اینها اهمیت دارد؟ یورونیوز پیش از برگزاری رایگیری به مهمترین پرسشهای شما پاسخ میدهد.
ایسلند درباره چه چیزی رای میدهد؟
پرسش همهپرسی روز شنبه این خواهد بود: «آیا ایسلند باید مذاکرات عضویت در اتحادیه اروپا را از سر بگیرد؟» گزینهها تنها «بله» یا «خیر» خواهند بود.
نکته مهم این است که این همهپرسی فقط مشخص میکند آیا دولت ایسلند باید مذاکرات عضویت با اتحادیه اروپا را دوباره آغاز کند یا نه؛ رایگیری درباره خود پیوستن کشور به اتحادیه اروپا نیست. تصمیم درباره عضویت باید در یک همهپرسی دوم به رای گذاشته شود و سپس ۲۷ کشور عضو اتحادیه نیز آن را تصویب کنند.
حوزههای رایگیری در ریکیاویک روز شنبه از ساعت ۹ صبح باز و در ساعت ۱۰ شب بسته میشود. انتظار میرود نتایج در ساعات پس از آن اعلام شود.
پیشینه ماجرا چیست؟
ایسلند نخستین بار در سال ۲۰۰۹، یک سال پس از آنکه خود و شماری دیگر از کشورها زیر ضربه بحران مالی ۲۰۰۸ رفتند، برای پیوستن به اتحادیه اروپا درخواست داد. مذاکرات رسمی در ۲۰۱۰ آغاز شد و دولت ایسلند عضویت را راهی احتمالی برای تقویت کرونای ایسلند میدید.
با این حال پس از دو سال لابیگری دولتی بدبین به اتحادیه اروپا، این درخواست در سال ۲۰۱۳ متوقف شد.
در سالهای پس از آن، اولویتهای امنیتی دگرگون شده است؛ تجاوز تمامعیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ نقاط آسیبپذیر سراسر شمالگان را دوباره تعریف کرده است.
محاسبات مالی نیز تغییر کرده است و بسیاری از مقامها از جمله دادی مار کریستوفرسون وزیر دارایی ایسلند به خبرگزاری رویترز گفتهاند (منبع به زبان انگلیسی) امید دارند پیوستن ایسلند به اتحادیه اروپا بتواند اقتصادی را که زیر فشار تورم بالا لرزان شده تقویت کند.
انتخاب دوباره ترامپ نیز در ائتلاف دو سوی آتلانتیک شکاف انداخته و پرسشهایی را درباره توافق دفاعی ۱۹۵۱ آمریکا و ایسلند مطرح کرده است؛ پیمانی که آمریکا را متعهد میکند به نمایندگی از سازمان پیمان آتلانتیک شمالی ناتو از دفاع ایسلند حمایت کند و در مقابل، ایسلند پایگاهها و نیروهای آمریکا را در خاک خود میپذیرد.
چرخش دوباره ایسلند به سوی مسیر اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۴ و پس از پیروزی دولت میانهچپ فروستادوتیر رخ داد. پس از این پیروزی، دستگاه اجرایی اتحادیه اروپا تایید کرد که درخواست عضویت ایسلند در اتحادیه، که بیش از یک دهه پیش ارائه شده بود، همچنان معتبر است.
نخستوزیر این کشور در اوایل ۲۰۲۶ به وعده خود عمل کرد. او اعلام کرد همهپرسیای برگزار خواهد شد تا مشخص شود آیا مذاکرات با اتحادیه اروپا باید از سر گرفته شود یا نه و تاریخ رایگیری را ۲۹ اوت ۲۰۲۶ تعیین کرد.
کارزارها چه میگویند؟
ایسلند اگرچه عضو اتحادیه اروپا نیست، اما در منطقه اقتصادی اروپا (EEA) حضور دارد. مانند نروژ، این عضویت به معنای دسترسی ایسلند به بازار واحد اتحادیه اروپا است.
عضویت در EEA یعنی ایسلند تا امروز بخش عمدهای از مقررات اتحادیه اروپا، معادل حدود ۹ هزار سند حقوقی (منبع به زبان انگلیسی)، را پذیرفته است. حامیان رای «بله» استدلال میکنند که آغاز دوباره مذاکرات با هدف پیوستن در نهایت به این بلوک، به ایسلند حق حضور پشت میز و مشارکت در مذاکره درباره همین مقررات را میدهد.
طرفداران رای «خیر» معتقدند عضویت ایسلند در EEA و دسترسی به بازار واحد کافی است و نیازی به عضویت کامل نیست.
هارالدور اولافسون، رئیس پلتفرم بدبین به اتحادیه اروپا «هیمسین»، پیشتر در گفتوگو با یورونیوز گفته بود از آنجا که ایسلند هماکنون به ۷۵ درصد مقررات اتحادیه اروپا پایبند است «دیگر نیازی به بیشتر از این نیست».
توگرادور کاترین گونارسدوتیر وزیر خارجه گفته است مسئله شیلات دیگر محور اصلی نگرانی رایدهندگان «خیر» است. نهاد صنفی صنعت ماهیگیری ایسلند با نام «فیشریز ایسلند» نسبت به مجموعهای از مقررات شیلاتی اتحادیه اروپا ابراز نگرانی کرده و میگوید عضویت در اتحادیه، ایسلند را از «قدرت عمل به عنوان یک کشور ساحلی مستقل» محروم میکند.
سیاست مشترک شیلات اتحادیه اروپا برای همه کشورهای عضو سقف صید و سهمیه تعیین میکند؛ سیاستی که سالهاست روابط میان ریکیاویک و بروکسل را تحت فشار گذاشته است.
ماجرای پرآوازه موسوم به «جنگهای ماهی خالمخالی» از آنجا آغاز شد که ایسلند درباره سهمیه صید این ماهی موضعی یکجانبه اتخاذ کرد؛ موضعی که اتحادیه اروپا آن را زیادهروانه میدانست و همین امر فشار زیادی بر تلاش قبلی ایسلند برای پیوستن به اتحادیه وارد کرد.
انتظار میرود این برش از تاریخ ایسلند در ذهن بسیاری از رایدهندگان سنگینی کند، زیرا صنایع مرتبط با ماهی حدود ۶.۵ درصد (منبع به زبان انگلیسی) تولید ناخالص داخلی کشور را تشکیل میدهد و برای هزاران نفر شغل فراهم کرده است.
اتحادیه اروپا چه میگوید؟
اورسولا فون در لاین رئیس کمیسیون اروپا هنگام سفر خود به ایسلند در ژوئیه ۲۰۲۵ گفت: «ما ارزشهای مشترک داریم، یکدیگر را به خوبی میشناسیم و همفکر هستیم، بنابراین شریکان نزدیکی هستیم».
او در این سفر به جزیره شمال اروپا از مزیتهای ایسلند نیز سخن گفت؛ این کشور ارزشهایی مشابه اتحادیه اروپا دارد، عضو بازار واحد است و با وجود آنکه عمدتا کشوری صلحطلب به شمار میرود، از توان دفاعی قابل توجهی برخوردار است.
با این حال این کمیسیر گسترش اتحادیه اروپا، مارتا کوس، دستیار فون در لاین است که چشمانداز عضویت ایسلند را به شکلی ملموستر تشریح کرده است. به گزارش نخستینبار نشریه Politico (منبع به زبان انگلیسی)، کوس گفته است ایسلند میتواند تا سال ۲۰۲۷ مذاکرات الحاق خود را رسمی کند، زیرا درخواست پیشین این کشور همچنان معتبر است.
زمانی که ایسلند در سال ۲۰۱۳ درخواست خود را متوقف کرد، ۲۷ فصل مذاکراتی گشوده شده بود. ۱۱ فصل از اینها به طور موقت بسته شده بود، اما بخش مربوط به شیلات همچنان خار اصلی در پای گفتوگوهای این کشور باقی مانده بود.
کوس به تازگی در پلتفرم شبکه اجتماعی «بلوسکای» اشاره کرده که بروکسل شاید آماده باشد درباره این موضوع حساس به تفاهم برسد. او نوشت: «مذاکرات الحاق همیشه واقعیتهای خاص هر کشور نامزد را منعکس میکند».
تهدیدهای خارجی تا چه حد بر این رایگیری سایه انداختهاند؟
مگنوس مگنوسون که ریاست پلتفرمی حامی نزدیکی بیشتر به اتحادیه اروپا را بر عهده دارد، پیشتر در گفتوگو با یورونیوز گفته بود زیرساختهای حیاتی کشور «به طور دائمی» هدف حملات بازیگران روس است و باید ایمن شود. او افزود: «اتحادیه اروپا در این زمینه میتواند در خیلی چیزها کمک کند».
ناتو نیز اشتهای رو به گسترش روسیه و چین (منبع به زبان انگلیسی) برای نفوذ در شمالگان را تایید کرده است. این ائتلاف در واکنش، فعالیت خود را در منطقه افزایش داده؛ از جمله گشتهای هوایی و پایش گستردهتر زیردریاییها.
انگیزه دیگر برای این تحرکات، تلاش برای راضی نگه داشتن ترامپ است؛ او استدلال کرده آمریکا به دلایل امنیت ملی به قلمرو خودگردان گرینلند نیاز دارد و به افزایش فعالیت روسیه و چین در این منطقه اشاره کرده است.
ترامپ هنگام تکرار این تهدیدها بارها ایسلند را با گرینلند اشتباه گرفته است؛ کارشناسان به یورونیوز گفتهاند این مسئله در ریکیاویک زنگ خطر را به صدا درآورده است. همچنین پنهان نیست که واشنگتن میخواهد ناتو را بیشتر به اروپاییها متکی کند و حضور امنیتی خود را در سراسر قاره بازنگری کند؛ اقدامی که به برآورد کمیسر دفاع اتحادیه اروپا، آندریوس کوبیلیوس، میتواند برای اروپا ۵۰۰ میلیارد یورو هزینه داشته باشد.
کایا کالاس مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز تایید کرده که وضعیتهای امنیتی اتحادیه اروپا و ایسلند در میانه توجه فزاینده از کرملین تا پکن به هم گره خورده است.
کایا کالاس در یک نشست خبری مشترک در ماه مارس به مناسبت امضای «مشارکت امنیتی و دفاعی» (منبع به زبان انگلیسی) میان ایسلند و اتحادیه اروپا گفت: «از تهدیدهای روسیه علیه زیرساختهای بستر دریا گرفته تا علاقه فزاینده چین به قطب شمال، رسیدگی مشترک به این چالشها به ما قدرت چانهزنی بیشتری میدهد».
توگرادور کاترین گونارسدوتیر وزیر خارجه ایسلند در این نشست که با هدف تقویت همکاریهای دفاعی برگزار شد، بنا بر گزارشها (منبع به زبان انگلیسی) گفته است توافق EEA پایههای مستحکمی برای این رابطه فراهم کرده اما جهان در حال تغییر است. او اضافه کرده است: «باید با این تغییرها روبهرو شویم».
توبیاس اتزولد مشاور ارشد مرکز سیاست اروپا بر این نظر است (منبع به زبان انگلیسی) که تردید فزاینده نسبت به میزان اتکاپذیری آمریکا در منطقه، همراه با روسیهای هرچه خصمانهتر، همان عواملی است که بحث همهپرسی اتحادیه اروپا را در ایسلند دوباره زنده کرده است.
به گفته او، همین صحنه ژئوپلیتیک است که «تحرک تازهای» به بحثی تزریق کرده که بیش از یک دهه در سکوت بود.