ادغام بازار سرمایه از اولویتهای رهبران اتحادیه اروپاست، اما کشورهای عضو از تعمیق آن پرهیز میکنند و اتحادیهای کامل شبیه آمریکا، برای رقابت در حوزههای راهبردی مثل هوش مصنوعی و دفاع، هنوز دستنیافتنی است.
وقتی کلارنا برای عرضه سهام خود در بورس به جای اروپا نیویورک را انتخاب کرد، بار دیگر چالشی را برجسته کرد که بروکسل سالهاست در پی حل آن است: بسیاری از سریعترین شرکتهای در حال رشد اروپا برای دسترسی به منابع عمیقتر سرمایه، نگاه خود را به آن سوی اقیانوس اطلس میدوزند.
آگهی
آگهی
در حالی که اتحادیه اروپا در تلاش است قهرمانان بومی در حوزه هوش مصنوعی بسازد، صنعت دفاعی خود را تقویت کند و شرکتهای با رشد بالا را به جمعآوری سرمایه در داخل قاره ترغیب کند، یک پرسش همچنان بیپاسخ مانده است: چرا بلوکی که ۳۷ هزار میلیارد یورو پسانداز خانوار در اختیار دارد، هنوز برای تامین مالی سریعترین کسبوکارهای خود دچار مشکل است؟
اکنون اتحادیه اروپا تلاشها برای اصلاح بازارهای سرمایه خود را شدت بخشیده تا جریان سرمایه در سراسر این بلوک آزادانهتر حرکت کند.
سیاستگذاران به دنبال اصلاحات تدریجی، از جمله همسوسازی بیشتر نظامهای نظارتی هستند، اما رسیدن به بازاری سرمایهای کاملا یکپارچه احتمالا سالها طول میکشد، زیرا کشورهای عضو بر سر جزئیات فنی کلیدی به دشواری به توافق میرسند و این موضوع روند را کند میکند.
چالش رقابتپذیری
سرعت کنونی مذاکرات با فوریتی که رهبران سیاسی اتحادیه اروپا از آن سخن میگویند همخوانی ندارد؛ اروپا برای رقابت در سطح جهانی با قدرتهای بزرگی مانند آمریکا و چین به بازارهای سرمایهای یکپارچهتر نیاز دارد.
برای تحقق این هدف، باید هر ساله میلیاردها یورو در بخشهای راهبردی مانند هوش مصنوعی و دفاعی سرمایهگذاری شود، آن هم در شرایط نااطمینانی شدید ژئوپولیتیک، از جمله جنگها و تنشهای تجاری.
فقدان رهبری صنعتی و فناورانه در سطح راهبردی به معنای چشمپوشی از قدرت ژئوپولیتیک و تابآوری اقتصادی است، بهویژه در جهانی که سلطه یا حتی بقا به میزان زیادی به کنترل منابع و دانش فنی وابسته است.
این روایت را بسیاری از سیاستمداران برجسته اتحادیه اروپا، از جمله اورسولا فون در لاین رئیس کمیسیون اروپا، پیش بردهاند؛ هدف او برای رقابتیتر کردن اروپا در صحنه جهانی به ستاره راهنمای دوره سیاسیاش تبدیل شده است.
به همین دلیل، فون در لاین از ماریو دراگی، رئیس پیشین بانک مرکزی اروپا و نخستوزیر سابق ایتالیا خواست گزارشی درباره رقابتپذیری اتحادیه اروپا تهیه کند؛ گزارشی که اصلاح بازارهای سرمایه را در کانون توصیههای خود قرار داده است.
این گزارش که در پاییز ۲۰۲۴ ارائه شد، برآورد میکند اروپا هر سال به ۷۵۰ تا ۸۰۰ میلیارد یورو سرمایهگذاری، معادل حداکثر ۵ درصد تولید ناخالص داخلی، نیاز دارد تا به اهداف رقابتپذیری خود رسیده و در سطح جهانی رقابتی بماند.
دراگی در یکی از شناختهشدهترین هشدارهای خود گفت: «یا این کار را انجام میدهیم، یا گرفتار رنجی آهسته و فرساینده میشویم.» او این «رنج» را فرسایش تدریجی و تجمیعی جایگاه اقتصادی اروپا توصیف میکند؛ فرسایشی که ناشی از ضعفهای ساختاری مانند هزینه بالای انرژی و بازار واحد تکهتکه است و در مجموع قاره را برای سرمایهگذاری و نوآوری کمتر جذاب میکند.
اتحادیه اروپا برای آزاد کردن ظرفیت بازارهای سرمایه خود روی دو اولویت تمرکز کرده است.
اول، متقاعد کردن خانوارها به سرمایهگذاری و به حرکت درآوردن حتی بخش کوچکی از حدود ۳۷ هزار میلیارد یورو پسانداز آنهاست. دوم، ادغام بیشتر بازارهای مالی ملی در سراسر اتحادیه اروپا برای کاهش موانع در بازار واحد، تا تامین مالی برای شرکتها و سرمایهگذاری برای پساندازکنندگان آسانتر شود.
برای این کار، خانوارها باید دسترسی بهتری به بازارهای سرمایه و درک روشنتری از شیوه سرمایهگذاری و منافع بالقوه آن داشته باشند. مثلا مشارکت بیشتر در بازارهای مالی میتواند به افراد کمک کند اندوخته بازنشستگی خود را تقویت کنند.
همزمان، بروکسل باید چارچوب قانونگذاری موسوم به «اتحاد پسانداز و سرمایهگذاری» (SIU) را پیش ببرد تا امکان اجرای این اصلاحات فراهم شود.
چرا برای شرکتها تامین مالی در آمریکا آسانتر است؟
بازارهای سرمایه، بازارهایی هستند که در آنها افراد، نهادها و دولتها ابزارهای مالی بلندمدت مانند سهام یا اوراق بدهی را خرید و فروش میکنند.
این بازارها به شرکتها امکان میدهند سرمایه جذب کرده و رشد کنند. با این حال، توسعه و گسترش فعالیت در اروپا همچنان دشوار است. عملیات فرامرزی میتواند پرهزینه، زمانبر و همراه با بار اداری سنگین باشد. دلیلش این است که قواعد در کشورهای عضو متفاوت است و حتی جایی که قواعد مشابهاند، نحوه اجرای آنها میتواند فرق داشته باشد.
اینها از جمله دلایلی است که شرکتها در اروپا عمده تامین مالی خود را از طریق وام بانکی انجام میدهند.
ورنا راس، رئیس نهاد اروپایی اوراق بهادار و بازارها (اسما)، در گفتوگوی اختصاصی با آنجلا بارنز، سردبیر بخش کسبوکار یورونیوز، به یورونیوز گفت: «آنچه باید توسعه دهیم، تنوعبخشی بیشتر به منابع تامین مالی است.»
بدون تنوع کافی، شرکتها به دنبال بازارهایی دیگر میروند که تامین مالی در آنها آسانتر است؛ مانند آمریکا.
ربکا کریستی، پژوهشگر ارشد اندیشکده بروگل مستقر در بروکسل، به یورونیوز گفت: «بازار سرمایه آمریکا از رویکرد نظارتی یکپارچهتر سود میبرد. لایههای کمتری از بوروکراسی و کاغذبازی وجود دارد، چون آمریکا از یک ارز واحد استفاده میکند.»
کریستی همچنین گفت آمریکا از نظام فدرال دیرپای خود و از جایگاه دلار بهعنوان ارز ذخیره غالب جهان سود میبرد؛ عواملی که موانع را کاهش میدهند و بر جذابیت آن میافزایند.
او گفت: «هر کسی که به تامین مالی نیاز داشته باشد، انگیزه دارد به بازارهای آمریکا برود، چون پول آنجاست.»
بازاری سرمایهای کمتر تکهتکه در اروپا پیامدهای بسیار گستردهای خواهد داشت؛ از جمله افزایش دسترسی به سرمایه برای سرمایهگذاریهای راهبردی و تقویت نقش بینالمللی یورو بهعنوان یک ارز جهانی؛ هدف مهم دیگری برای رهبری کنونی اتحادیه اروپا در بحبوحه کاهش نقش دلار.
راس به یورونیوز گفت: «ما در جهانی بههمپیوسته زندگی میکنیم و بهویژه بازارهای سرمایه ذاتا جهانی هستند. ما همچنین باید برای سرمایهگذاران فرامرزی جذاب باشیم؛ چه آمریکایی باشند، چه آسیایی یا از هر جای دیگر، و مطمئن شویم اروپا مقصدی برای این سرمایههاست.»
چرا ایجاد اتحاد بازارهای سرمایه تا این حد دشوار است؟
با وجود توافق کلی بر سر این که بازارهای سرمایه به ادغام بیشتری نیاز دارند، همچنان اختلاف نظر جدی بر سر چگونگی تحقق این هدف وجود دارد.
قوانین مربوط به اتحاد بازارهای سرمایه بخشی از بسته قانونگذاری «اتحاد پسانداز و سرمایهگذاری» (SIU) است که اکنون در حال مذاکره است.
یکی از مهمترین لوایحی که با هدف همسانسازی بازارهای سرمایه تدوین شده، «بسته ادغام و نظارت بر بازارها» موسوم به MISP است.
با وجود شدت گرفتن مذاکرات درباره MISP در ماههای اخیر، کشورهای عضو هنوز به موضع مشترکی نرسیدهاند، بهویژه درباره چگونگی همسانسازی نظارت بر بازارهای سرمایه.
بهار گذشته، شش اقتصاد بزرگ اروپا ـ آلمان، فرانسه، اسپانیا، ایتالیا، لهستان و هلند ـ پیشنهادی ارائه کردند که در آن شیوه متمرکز کردن اختیارات نظارتی تشریح شده بود.
آنها بهطور مشخص پیشنهاد کردهاند بخشی از اختیارات نظارتی به اسما منتقل شود، اما یک دیپلمات اتحادیه اروپا که نخواست نامش فاش شود به یورونیوز گفت هنوز اجماعی بر سر این که آیا باید در این مسیر پیش رفت یا نه وجود ندارد. حتی در میان موافقان نیز دیدگاههای متفاوتی درباره چگونگی و زمانبندی اجرای این تغییرات مطرح است.
آورور لالوک، رئیس کمیته امور اقتصادی و پولی پارلمان اروپا که در تدوین این قوانین نقش مهمی داشته، به یورونیوز گفت: «مشکل ادغام بازارهای سرمایه حتی سیاسی هم نیست، بیشتر مسالهای ملی است.»
او با اشاره به این که کشورهای عضو فرهنگهای بسیار متفاوتی در حوزه بازار سرمایه دارند، افزود: «فکر میکنم در زمینه نظارت پیشرفتهایی حاصل شود، اما جزئیات زیادی وجود دارد که به دلیل تفاوت دیدگاهها مذاکره بر سر آنها دشوار خواهد بود.»
تصمیم کلارنا برای نگاه کردن به آن سوی اقیانوس اطلس و استفاده از بازارهای سرمایه عمیقتر، چالشی را که اروپا با آن روبهروست به خوبی نشان میدهد. هرچند بر سر این که این بلوک باید سرمایهگذاری خصوصی بیشتری را به حرکت درآورد توافق گستردهای وجود دارد، منافع ملی همچنان روند حرکت به سوی بازاری سرمایهای واقعا یکپارچه را کند میکند.