تنها در سال ۲۰۲۵، پنجاه مخدر جدید در سراسر اروپا شناسایی شد که بسیاری از آنها شبهافیونیهای صنعتی بسیار قوی هستند. آیا استراتژی مواد مخدر اتحادیه اروپا میتواند همگام با چشمانداز به شدت خطرناک و سریع مواد مخدر پیش برود؟
یک ماده روانگردان جدید نزدیک به هفتهای یکبار در بازار مواد مخدر اروپا ظاهر میشود. مقامهای اتحادیه اروپا میگویند شبهافیونیهای صنعتی چنان خطر حادی ایجاد میکنند که یک گرم از آنها میتواند حاوی چندین هزار دوز مرگبار باشد. این هشدار از سوی آژانس مواد مخدر اتحادیه اروپا صادر شده که گزارش مواد مخدر اروپای خود را در نهم ماه ژوئن منتشر کرده است.
آگهی
آگهی
شناسایی ۵۰ ماده مخدر جدید در یک سال
گزارش آژانس مواد مخدر اتحادیه اروپا نشان میدهد که تنها در سال ۲۰۲۵، تعداد ۵۰ ماده مخدر جدید برای نخستینبار در سراسر اروپا شناسایی شده است که بسیاری از آنها شبهافیونیهای صنعتی و مواد محرک روانگردان هستند. این آژانس در حال حاضر بیش از ۱۰۰۰ ماده روانگردان جدید را از طریق سیستم هشدار سریع خود نظارت میکند که شامل بیش از ۱۰۰ شبهافیونی صنعتی میشود؛ دستهای که یک دهه پیش به ندرت وجود داشت.
در میان جدیدترین تهدیدها، شبهافیونیهای موسوم به «اورفین» قرار دارند؛ یک گروه نیمهصنعتی که از سال ۲۰۲۴ به سرعت گسترش یافته است. ۹ ماده جدید از خانواده اورفین شناسایی شدهاند که با بیش از ۳۰ مورد مرگ در سراسر این قاره مرتبط هستند. دو مورد از آنها یعنی سیکلورفین و اسپیروکلورفین، تاکنون در دوازده کشور یا بیشتر مشاهده شدهاند و به مسیر ارزیابی شتابزده ریسک در سطح اتحادیه اروپا فرستاده شدهاند.
اروپا؛ مرکز تولید مخدرهای صنعتی
لورین نولان، مدیر اجرایی آژانس مواد مخدر اتحادیه اروپا در مصاحبهای با اشاره به اینکه بازار به مسائل متعددی پاسخ میدهد، گفت خلاصه کردن این وضعیت در یک عامل دشوار است. او از جرایم سازمانیافته، فشارهای مهاجرتی و تحولات ژئوپلیتیک به عنوان نیروهای تغییردهنده عرضه نام برد.
او افزود که اروپا به یک مرکز اصلی برای تولید مواد مخدر تبدیل شده است؛ چرا که این قاره سابقهای طولانی در ساخت مخدرهایی مانند آمفتامین دارد، اکنون به تجهیزات بسیار پیشرفتهتری مجهز شده است و صدها آزمایشگاه مخفی هر سال در آن فعالیت میکنند.
نولان با اشاره به اینکه هر ترکیب جدید با خطرات بهداشتی همراه است که هنوز به طور کامل شناخته نشدهاند، گفت وضعیت به دلیل سرعت پیشرفت و ظهور بسیار سریع مواد جدید چالشبرانگیز است.
ابزارهای تقابلی جدید و مقایسه آمار با آمریکا با این حال، اروپا عقب نمانده است. اختیارات قانونی آژانس مواد مخدر اتحادیه اروپا در ژوئیه ۲۰۲۴ تقویت شد و این آژانس از آن زمان ابزارهایی را برای پر کردن شکاف میان شناسایی و کنترل معرفی کرده؛ سیستم هشدار مواد مخدر اروپا برای هشدارهای سریع در خط مقدم، یک واحد ارزیابی تهدید برای پیشبینی رفتار مواد جدید و شبکه جدیدی از آزمایشگاههای جرمشناسی و سمشناسی.
این آژانس در زمینه شبهافیونیهای صنعتی، به طور فعال در حال ارزیابی ریسک چندین ماده است که احتمال زیاد به سمت کنترل سراسری در اتحادیه اروپا پیش میروند. آمارهای این گزارش نشان میدهد که اتحادیه اروپا نسبت به برخی مناطق دیگر مقاومت بهتری نشان داده است. اتحادیه اروپا حدود ۷۶۰۰ مرگ مرتبط با مواد مخدر را در سال ۲۰۲۴ ثبت کرده که بخشی کوچک از بیش از ۱۰۰ هزار مرگ گزارششده هر سال در ایالات متحده (کشوری با جمعیت کمتر) است.
رویکرد متوازن و استراتژی پنجساله اتحادیه اروپا
نولان این شکاف آماری را تا حدی ناشی از رویکرد متوازن اروپا میداند که اجرای قانون را با سرمایهگذاری مستمر در درمان و کاهش آسیب همراه کرده است. در حال حاضر بیش از ۶۰ درصد (بالاتر از ۵۰۰ هزار نفر) از حدود ۸۰۰ هزار مصرفکننده پرخطر مواد افیونی در اتحادیه اروپا، درمان آگونیست افیونی دریافت میکنند و نالوکسان (داروی ضداوردوز قابل مصرف در خانه) در ۱۹ کشور عضو در دسترس است.
درمان آگونیست افیونی یک روش درمان پزشکی برای افرادی است که به مواد مخدر مثل هروئین، تریاک یا شبهافیونیهای صنعتی اعتیاد شدید دارند. در این روش، پزشکان به جای مخدرهای غیرقانونی و خطرناک، داروهای پزشکیِ تاییدشدهای مثل «متادون» یا «بوپرنورفین» را به صورت روزانه و تحت نظارت به فرد میدهند.
اتاقهای مصرف مواد به صورت تدریجی در حال گسترش هستند
با این حال، شکافهایی باقی مانده است؛ برنامههای توزیع سرنگ و سوزن در سراسر این بلوک اجرا میشوند اما چند کشور عضو هنوز با اهداف پوشش بینالمللی فاصله دارند. اتاقهای مصرف مواد نیز که ابزاری چالشبرانگیزتر در کاهش آسیب هستند، تنها به صورت تدریجی در حال گسترش هستند. نولان روند کلی را «وضعیتی رو به بهبودِ جدی» خواند که بر پایه سیستمهای ملی متعهد اما با منابع ناهمگون بنا شده است.
تاکید بر آموزش و برگزاری وبینارها
این ناهمگونی هسته اصلی استراتژی جدید مواد مخدر اتحادیه اروپا برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ است که در ژوئن توسط شورا تصویب شد و یکی از فراگیرترین چارچوبهای اروپا به شمار میرود. این استراتژی بر پنج پایه استوار است؛ سلامت عمومی، امنیت، کاهش آسیب، مشارکتها و آمادگی.
هدف آن، شکستن میراث معیوب سیاستهای گذشته است که عرضه و تقاضا را به عنوان دو مشکل مجزا درمان میکرد. نولان گفت این استراتژی در واقع تعامل پیچیده میان این دو عامل را به دقت مدنظر قرار میدهد. نقش خود آژانس مواد مخدر تحت این استراتژی، فنی است و جنبه اجرایی و الزامی ندارد؛ در عوض این آژانس شواهد، آموزش و نظارت را فراهم میکند و به جای هدایت مستقیم دولتها، به آنها در شکلدهی به پاسخهایشان کمک میکند. سال گذشته این آژانس هزاران نیروی خط مقدم را آموزش داد و بیش از ۱۲۰۰ وبینار برای مقامهای ملی برگزار کرد.
توسعه همکاریهای امنیتی و تکیه بر شناسایی سریع
نولان گفت همکاری با یوروپل و فرانتکس نیز با پیچیدهتر شدن شبکههای قاچاق و گره خوردن فزاینده آنها با خشونتهای سازمانیافته در حال عمیقتر شدن است. بروکسل شرط بسته است که شناسایی سریعتر، ارزیابی کوتاهمدت ریسک و هزینههای مستمر برای کاهش آسیب میتواند مانع از آن شود که مشکل شبهافیونیهای اروپا به مسیر طیشده در جاهای دیگر تبدیل شود، حتی در شرایطی که ماهیت شیمیایی این تهدید مدام در حال تغییر است.