اغلب انسانها دستکم یک بار «آشناپنداری» یا پدیده «دژاوو» را تجربه کردهاند.
این پدیده به حالت و موقعیتی اطلاق میشود که در جریان آن ذهن فرد پس از مشاهده صحنهای از زندگی احساس میکند که آن را قبلا دیده و تجربه کرده است. این در حالی است که انسان برای نخستین بار است که در مقابل آن صحنه یا در آن موقعیت قرار گرفته است.
آگهی
آگهی
«آشناپنداری» از فعالیت مغز انسان ناشی میشود. ژان مارک سنه، پزشک فرانسوی در مورد این پدیده میگوید: «این اتفاق در قسمت داخلی لوب تمپورال مغز رخ میدهد.» او میافزاید که دو ناحیه از این بخش در این فرایند نقش دارند: قشر رینال (cortex rhinal) و هیپوکامپ (hippocampus). به گفته او، «این دو ناحیه مسئول مدیریت حافظه هستند.»
وقتی صحنهای را میبینیم، قشر رینال آن را ثبت میکند. ژان مارک سنه در توضیح این موضوع مثال میزند: «فرض کنیم با همسایه جدیدتان در ساختمان روبهرو میشوید، این قشر رینال است که چهره او را به خاطر میسپارد، در حالی که هیپوکامپ اطلاعات را دریافت کرده و زمینه و شرایط آن موقعیت را ثبت میکند.»
به بیان ساده، قشر رینال مانند یک دروازه عمل میکند، در حالی که هیپوکامپ میان تمام اطلاعات دریافتشده از آن صحنه ارتباط برقرار میکند. ژان مارک سنه توضیح میدهد: «اگر چند هفته بعد همان همسایه را در نانوایی ببینید، قشر رینال میگوید: "این چهره را میشناسم" و این پیام را به هیپوکامپ میفرستد، هیپوکامپ نیز زمینه و جزئیات صحنهای را که قبلا او را در آن دیدهاید به یاد میآورد.»
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
هنگام تجربه «آشناپنداری» در مغز چه اتفاقی میافتد؟
در حالت «آشناپنداری» یا «دژاوو»، ابتدا قشر رینال فعال میشود. برای مثال، ممکن است مغز تشخیص دهد که «این چهره را قبلا دیدهام» و این اطلاعات را به هیپوکامپ ارسال کند، اما هیپوکامپ هیچ زمینهای برای آن پیدا نمیکند. ژان مارک سنه توضیح میدهد: «در این حالت شما دچار یک پارامنزی (اختلال تکرارپنداری حافظه) میشوید.» یعنی ممکن است فرد احساس کند فردی را میشناسد یا صحنهای را قبلا تجربه کرده است بدون اینکه بتواند زمان و موقعیت واقعی آن را به یاد بیاورد.
ژان مارک سنه میگوید: «نوعی اختلال در عملکرد حافظه وجود دارد.» او البته اضافه میکند که علت این اتفاق میتواند در افراد مختلف متفاوت باشد. ممکن است قشر رینال به این دلیل فعال شود که چهرهای که میبینید شباهت زیادی به فردی دارد که او را میشناسید، یا اینکه این فعال شدن بدون علت مشخصی رخ دهد. همین مساله توضیح میدهد که چرا هیپوکامپ در چنین شرایطی نمیتواند پاسخ مشخصی ارائه کند.
آیا برای «آشناپنداری» باید به پزشک مراجعه کرد؟
دانشمندان هنوز دقیقا نمیدانند چرا قشر رینال گاهی بهطور خودبهخودی فعال میشود. با این حال، مشخص شده است که پدیده «آشناپنداری» در افراد جوان شایعتر است. عواملی مانند استرس و خستگی نیز میتوانند در بروز آن نقش داشته باشند.
ژان-مارک سنه برای اطمینان خاطر میگوید: «در بیشتر مواقع، این پدیده بیضرر است.» با این حال، اگر «دژاوو» به شکل مکرر اتفاق بیفتد یا همراه با علائم دیگری باشد، بهتر است فرد به پزشک مراجعه کند زیرا در برخی موارد میتواند نشانهای از یک بیماری عصبی باشد.