سامانههای تقویتشده انرژی زمینگرمایی میتوانند اتحادیه اروپا را حتی در کشورهایی که فعالیت آتشفشانی ندارند از وابستگی به سوختهای فسیلی رها کنند.
فناوریهای نو در حال گشودن راه تولید برق زمینگرمایی در بخشهای بسیار گستردهتری از اروپا هستند و این روند میتواند به کاهش وابستگی اتحادیه اروپا به سوختهای فسیلی آلاینده کمک کند.
آگهی
آگهی
یک گزارش تازه از اندیشکده انرژی امبر نشان میدهد که ۴۳ گیگاوات ظرفیت زمینگرمایی تقویتشده در اتحادیه اروپا را میتوان با هزینهای کمتر از ۱۰۰ یورو به ازای هر مگاواتساعت توسعه داد؛ رقمی که از نظر قیمت با برق تولیدشده از زغالسنگ و گاز قابل مقایسه است.
هرچند این رقم تنها بخش کوچکی از کل ظرفیت بالقوه زمینگرمایی اروپا را پوشش میدهد، پژوهشگران برآورد کردهاند که بهرهبرداری در مقیاس اتحادیه اروپا میتواند سالانه حدود ۳۰۱ تراواتساعت برق تولید کند. این میزان تقریبا معادل نیمی، یعنی ۴۲ درصد، از برق تولیدشده از نیروگاههای زغالسنگی و گازی در اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ است.
این گزارش میگوید در سطح جهان، انرژی زمینگرمایی میتواند تا سال ۲۰۵۰ حداکثر ۱۵ درصد رشد تقاضا برای برق را تامین کند؛ اما هشدار میدهد اگر روند توسعه همچنان «کند و نامتوازن» بماند، اتحادیه اروپا در معرض از دست دادن جایگاه پیشتازی خود در این منبع انرژی تجدیدپذیر قرار میگیرد.
کدام کشورهای اتحادیه اروپا بیشترین پتانسیل زمینگرمایی را دارند؟
پژوهشگران میگویند پیشرفت در حوزه حفاری و مهندسی مخزن راه را برای سامانههای زمینگرمایی تقویتشده (EGS) هموار کرده است تا بتوانند در بخش بزرگی از قاره برق پاک و قابل گسترش تامین کنند.
برخلاف نیروگاههای زمینگرمایی متعارف که به مناطق آتشفشانی و مرزهای صفحات تکتونیکی، مانند ایسلند، محدود هستند، در سامانههای EGS تا عمق حداکثر هشت کیلومتری در سنگهای داغ و جامد حفاری میشود، سیال به درون شکافها تزریق میشود و سپس این سیال گرمشده دوباره به سطح پمپاژ میشود تا برق تولید شود.
این فناوری نوین امکان میدهد برق زمینگرمایی حتی بیرون از مناطقی که به طور سنتی دمای بالایی دارند نیز با هزینهای رقابتی تولید شود.
امبر میگوید «پتانسیل فناورانهـاقتصادی» برق زمینگرمایی در اروپای قارهای میتواند به حدود ۵۰ گیگاوات برسد؛ ظرفیتی که برای تامین برق حدود ۳۰ خانه کافی است.
بر پایه این برآورد، مجارستان با حدود ۲۸ گیگاوات انرژی زمینگرمایی استفادهنشده، بزرگترین سهم را به خود اختصاص میدهد. پس از آن ترکیه (۶ گیگاوات) قرار دارد و لهستان، آلمان و فرانسه نیز هر کدام حدود ۴ گیگاوات ظرفیت دارند.
این گزارش میگوید: «ظرفیت تولید برق زمینگرمایی نه تنها میتواند با قیمتهای پایین توسعه یابد، بلکه به عنوان فناوریای بدون هزینه سوخت، مزیت اضافی مصون بودن از نوسان قیمت سوخت و افزایش هزینه کربن را نیز به همراه دارد و در نتیجه در طول زمان نقش آن را به عنوان منبعی پایدار برای تامین برق مطمئن و کمکربن تقویت میکند.»
«عمقهای تازه» برای گذار انرژی اروپا
تاتیانا میندکووا، مشاور سیاستگذاری در امبر (منبع به زبان انگلیسی)، میگوید فناوریهای نوین زمینگرمایی «گذار انرژی را به عمقهای تازهای میبرد» و منابع برق پاکی را میگشاید که مدتهای طولانی «دور از دسترس و بیش از حد گران» تلقی میشدند.
او میگوید: «اما امروز برق زمینگرمایی میتواند ارزانتر از گاز باشد. این برق همچنین پاکتر است و وابستگی اروپا به واردات سوختهای فسیلی را کاهش میدهد.»
میندکووا اضافه میکند چالش اروپا دیگر این نیست که آیا منابع لازم برای انرژی زمینگرمایی وجود دارد یا نه، بلکه این است که آیا «پیشرفتهای فنی با سیاستهایی همراه میشود که امکان مقیاسپذیری را فراهم کند و ریسکهای مراحل اولیه را کاهش دهد» یا خیر.
آیا اتحادیه اروپا در زمینه برق زمینگرمایی عقب میماند؟
هرچند پروژههای EGS از دهه ۲۰۰۰ در کشورهایی مانند فرانسه، آلمان و سوئیس آغاز شدهاند، کارشناسان هشدار میدهند فرایندهای طولانی صدور مجوز و «حمایتهای ملی ناپیوسته» سرعت استقرار تجاری را کاهش داده است.
در مقابل، پروژهها در ایالات متحده و کانادا بسیاری از روشهایی را که نخست در اروپا آزمایش شده بود، در حال گسترش هستند. اکنون خط لوله پروژههای برنامهریزیشده زمینگرمایی در آمریکای شمالی در آستانه پیشی گرفتن از اروپا است.
این گزارش میگوید: «تاخیر در استقرار همچنین این خطر را به همراه دارد که پیامدهای یادگیری، توسعه زنجیره تامین و کاهش هزینهها به دیگر مناطق منتقل شود و در نتیجه حتی در جاهایی که منابع در دسترس است، هزینههای آینده پروژههای اروپایی افزایش یابد.»
این گزارش هشدار میدهد: «بدون تمرکز قویتر بر تامین مالی در مقیاس بازار، اروپا ممکن است از مزایای اقتصادی و صنعتی فناوریهایی که خود در پیشگامی آنها نقش داشته است محروم بماند.»