نابودی زیستگاهها، جنگلزدایی، تجارت غیرقانونی حیاتوحش و تغییرات اقلیمی این گونههای شگفتانگیز را بهسوی انقراض میکشانند.
حامیان حفاظت از طبیعت هشدار میدهند جهان دیگر توان به تعویق انداختن اقدامهای اقلیمی برای محافظت و احیای شگفتیهای طبیعی سیارهمان را ندارد.
امروز (۷ ژانویه)، موسسه بینالمللی حفاظت از طبیعت فاونا و فلورا فهرست «گونههای زیر نظر در ۲۰۲۶» را منتشر کرد؛ فهرستی که برخی از جانوران «عجیب و شگفتانگیز» در معرض ناپدیدشدن در آیندهای نهچندان دور را برجسته میکند.
کریستیان تلکی، رئیس فاونا و فلورا، میگوید: این فهرست تصویری از «چالشهای کلیدی» پیشروی برخی از آسیبپذیرترین گونههای جهان ارائه میدهد، از جمله از دست رفتن زیستگاهها، جنگلزدایی، تجارت غیرقانونی حیاتوحش و بحران اقلیمی.
تلکی میافزاید: «این فهرست همچنین نورافکن را بر گیاهان و جانوران عجیب و شگفتانگیزی که برای حفاظت از آنها کار میکنیم میاندازد، و بر انسانها و شریکان الهامبخشی که فاونا و فلورا در سراسر جهان با آنها همکاری میکند تا اقدامهای موثر حفاظتی را به نتیجه برساند. در زمانهای دشوار، چون چراغی از امید میدرخشد.»
با نزدیکتر شدن به ۲۰۳۰ که برای بسیاری از اهداف طبیعت و اقلیم «ستاره راهنما»ست، این ۱۰ گونه در آستانه انقراض وارد سال نو میشوند.
مارماهی اروپایی
مارماهی اروپایی که زمانی در سراسر قاره رایج بود، در سراشیبی انقراض است. در ۲۵ سال گذشته فقط جمعیت آن در بریتانیا به شکلی تکاندهنده ۹۵ درصد کاهش یافته است.
کارشناسان علت را صید بیرویه میدانند که با محبوبیت گذشته غذای «مارماهی ژلهای» تقویت شد؛ همچنین آلودگی، تکهتکه شدن زیستگاهها و تجارت غیرقانونی.
شاید ظاهر بامزهای نداشته باشند، اما کارشناسان هشدار میدهند این موجودات مارمانند نقشی «حیاتی» در اکوسیستمهای آب شیرین و ساحلی دارند و منبع غذایی پرانرژی برای سمورها، بوتیمارها و دیگر جانوران ماهیخوار فراهم میکنند.
فاونا و فلورا هشدار میدهد: «نابودی آنها پیامدهای وخیمی خواهد داشت.» این نهاد میگوید: «با کشف اخیر مارماهی اروپایی در پایش آبهای شیرین گرجستان که مدتی بود ثبت نشده بود، در سال ۲۰۲۶ پژوهشهای بیشتری درباره این ماهی رازآلود و بهشدت در معرض خطر انجام خواهیم داد.»
گیبون کائو-ویت
گیبون کائو-ویت که نامش از آوای خاصش گرفته شده، دومین نخستی کمیاب جهان است. دانشمندان بیم آن داشتند که این گونه منقرض شده باشد تا اینکه در سال ۲۰۰۲ دوباره کشف شد.
امروز حدود ۷۴ فرد باقی ماندهاند. فاونا و فلورا میگوید این گیبون که بهشدت در معرض خطر است با «خطر بسیار بالا» ناشی از کاهش تنوع ژنتیکی، همخونی و فجایع پیشبینینشده روبهروست.
سرشماری ۲۰۲۶ امید دارد مشخص کند که آیا تلاشهای حفاظتی این سازمان به احیای زیستگاهها و افزایش جمعیت کمک کرده است یا نه.
ببر زمینی سایکدلیک (رتیل رنگینکمان هندی)
این عنکبوت چشمگیر تنها در جنگلهای استوایی رشتهکوه گاتهای غربی در کرالا، هند یافت میشود و سرشار از رنگ با درخششی فلزی و رنگینتاب است.
با این حال، همین ظاهر چشمگیر به نابودیاش دامن میزند، زیرا تقاضای تجارت غیرقانونی حیوانات خانگی همچنان به جمعیت آن آسیب میزند. از دست رفتن و تخریب زیستگاه نیز رتیل رنگینکمان هندی را به سوی انقراض رانده است.
برنامه رهبری حفاظت (CLP) که تیمی زنمحور از متخصصان عنکبوت است، اکنون با پایشهای میدانی، مشارکت جامعه و برنامههای آگاهیرسانی برای تضمین آینده این گونه کار میکند.
ماهی گیتار سیاهچانه
این ماهی گیتار «عجیب و شگفتانگیز» شبیه ترکیبی از کوسه و سفرهماهی است. بینی تخت، بالههای سینهای پهن و دم بلندِ بالهدارش آن را بهسرعت قابل شناسایی میکند.
این گونه که بومی دریای مدیترانه و اقیانوس اطلس شرقی است، بهدلیل صید بیرویه، تخریب زیستگاه و نرخ پایین زادآوری بهشدت در معرض خطر قرار گرفته است.
فاونا و فلورا اکنون در آبهای کابو ورد کار میکنند تا با تقویت شبکههای مناطق حفاظتشده دریایی و کاهش تلفات کوسهها و سفرهماهیان ناشی از صید، روند کاهش این گونه را متوقف کنند.
پنگولین تمینک
این جانور زمینی تنها گونه از چهار گونه پنگولین آفریقاست که در مناطق نسبتاً خشک شرق و جنوب آفریقا یافت میشود و گزارش مشاهده آن تا شمالِ چاد و سودان هم رسیده است.
پنگولین تمینک «بسیار آهسته و سنجیده» به جستوجوی خوراک میپردازد، اغلب روی پاهای عقبی راه میرود و از دم کوتاهش بهعنوان وزنه تعادل استفاده میکند. این نمایش چشمگیر از سازگاری است، اما مانند همه پنگولینها این گونه نیز بهدلیل بازار غیرقانونی گوشت و پولکهایش تهدید میشود.
فاونا و فلورا از راهاندازی یک کلینیک اضطراری در موزامبیک برای کمک به توانبخشی و رهاسازی دوباره پنگولینهای نجاتیافته و آسیبدیده حمایت میکند.
طرلان
طرلان تندوتیز و قدرتمند است و هزاران سال است که بهویژه در خاورمیانه نزد بازداران بسیار ارزشمند بوده است.
اما همین محبوبیتِ فزاینده باعث سقوط جمعیت آن شده است. دانشمندان برآورد میکنند اکنون کمتر از ۳۰ هزار فرد در طبیعت باقی مانده باشد.
فاونا و فلورا امسال با پایش جمعیتها و گردآوری دادهها درباره زنجیرههای تجارت بینالمللی، تاثیر تجارت بر این گونه در آسیای مرکزی را ارزیابی خواهد کرد. این شواهد برای تدوین راهبردهای حفاظتی، مشارکت جامعه و اقدامات اجرایی به کار خواهد رفت.
پلنگ ابری
پلنگ ابری بهخاطر نقشونگار چشمگیرش هدف قاچاق قرار میگیرد و تجارت غیرقانونی حیاتوحش آن را تا مرز انقراض رانده است. آنها بهصورت زنده قاچاق میشوند بهعنوان حیوانات خانگی عجیبوغریب و پوستشان در بازار سیاه برای تزیینات و پوشاک لوکس فروخته میشود.
گمان میرود حتی دندانها، چنگالها و استخوانهای پلنگ ابری نیز هدف قرار گیرند و بهجای اعضای بدن ببر جا زده شوند.
فاونا و فلورا امسال از گشتهای جامعهمحور برای حفاظت از این گربهسانِ در معرض تهدید در پارک ملی ویراچهیِ کامبوج حمایت میکند.
ایگوانای دمتیغی اوتیلا
این ایگوانا که نامش از جزیرهای کوچک در هندوراس گرفته شده و محلیها آن را wishiwilly del suampo مینامند، تنها در جنگلهای مانگرو زندگی میکند.
اگرچه این خزنده همچنان بهشدت در معرض خطر است، یک پایش اخیر نشان میدهد جمعیت آن از حدود ۳ تا ۶ هزار به ۷ تا ۱۴ هزار افزایش یافته است.
فاونا و فلورا از شرکای خود در داخل کشور حمایت میکند تا به حفاظت و احیای درختان مانگرویی که این ایگواناها به آنها وابستهاند ادامه دهند.
افعی فر دو لانس سنت لوسیا
این افعیِ بهشدت زهرآگین با نیشی بالقوه مرگبار میتواند تا دو متر رشد کند. همانطور که از نامش پیداست، این گونه در معرض خطر از خانواده افعیهای گودآشیانه، بومی جزیره سنت لوسیا در آنتیل کوچک است.
با وجود ترس گسترده از آن، این خزنده تهاجمی نیست و فقط وقتی تهدید شود میگزد. با این حال، مردم محلی اغلب افعی فر دو لانس سنت لوسیا را به محض دیدن میکشند.
فاونا و فلورا اکنون میکوشد نگاهها به این مار را تغییر دهد و آن را از «دشمن درجه یک» به «گنجینهای نادر و ملی» بدل کند.
لالههای وحشی
فقط جانوران نیستند که با جمعیتهای رو به کاهش وارد سال ۲۰۲۶ میشوند. لالهها قرنهاست که بهطور گسترده کشت شدهاند، اما نیاکان وحشی آنها بومی مناطق کوهستانی آسیای مرکزی هستند.
قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان و تاجیکستان رویهم رفته میزبان ۶۳ گونه منحصربهفرد لالهاند که بیش از نیمی از گونههای جهان را در بر میگیرند.
با این حال، چرای بیرویه، برداشت بیرویه، شهرنشینی و تغییرات اقلیمی همگی شکوفههای وحشی را تهدید میکنند. همین امر باعث شده فاونا و فلورا با جوامع محلی همکاری کند تا ضمن حفاظت از زیستگاه «شکننده» این گل، به حفظ سنتهای بومی کمک شود.