در سال ۱۹۹۵، بقایای یک کشتی غرقشده در اعماق آبهای خلیج «سالکوم» در سواحل جنوبی انگلستان کشف شد. در میان محموله این کشتی، گنجینهای شامل بیش از ۴۰۰ سکه طلا به چشم میخورد. یافتهای شگفتانگیز که آغازگر یک ماموریت ۳۰ ساله برای شناسایی هویت این لاشه دریایی بود.
افتخار حل این معمای تاریخی به «یان فریل» مورخ مستقل، میرسد. او با بررسی دقیق اسناد تاریخی موفق شد نام یک کشتی تجاری هلندی به نام «دوم فان کولن» را بیابد.
آگهی
آگهی
این کشتی در سال ۱۶۳۳ میلادی، در حالی که از مراکش به سمت آمستردام در هلند در حرکت بود، در سواحل انگلستان در هم شکست و به زیر آب رفت.
همه شواهد به دست آمده با این اسناد همخوانی داشتند: تاریخ غرق شدن، موقعیت مکانی، گنجینه سکههای طلا، که اصالتی مراکشی داشتند، و ریشه هلندی بسیاری از اقلام دیگری که از این سایت باستانی استخراج شده بودند.
جرمی هیل، مدیر بخش تحقیقات موزه بریتانیا، در این باره میگوید: «کشف طلای آفریقایی در اعماق دریا در سواحل دوون کشفی حیرتانگیز بود که پرسشهای بیشماری را درباره چگونگی رسیدن این محموله به آنجا مطرح کرد. پاسخ به این پرسشها نیازمند کار تیمی و همکاری مشترک گروهی از متخصصان بود.»
محمولهای فراتر از طلا؛ راز قرصهای باستانی باقیمانده در اعماق آب
از خود بدنه کشتی بخش بسیار کوچکی به جای مانده است؛ مسئلهای که تعیین نام و مسیر آن را به چالشی بزرگ تبدیل کرده بود. در واقع، تنها سرنخ پژوهشگران همان محموله کشتی بود که شامل سکههای طلا، جواهرات، ظروف سفالی، پوست بز و یک مهر تجاری میشد.
یکی از شگفتانگیزترین یافتههای این لاشه، قرصهای صمغ بود که در یک کوزه سفالی قرمز رنگ، قرنها سالم باقی مانده بودند.
این قرصها به احتمال زیاد بخشی از تجهیزات پزشکی و دارویی کشتی بودهاند، هرچند هنوز مشخص نیست دقیقا برای درمان چه بیماریهایی استفاده میشدهاند.
با این حال، سکههای طلا کلیدیترین نقطه شروع برای باستانشناسان بودند. روی این سکهها سال ضرب آنها حک شده بود و جدیدترین سکهای که قابلیت تاریخگذاری داشت، متعلق به سال ۱۶۳۲ بود.
این بدان معناست که غرق شدن کشتی نمیتوانسته پیش از این تاریخ رخ داده باشد. پژوهشگران در کتاب خود نوشتهاند: «این سکه نقش کلیدی در تعیین تاریخ غرق شدن کشتی ایفا کرد و به ما اجازه داد تا این گنجینه را با اطمینان کامل به کشتی 'دوم فان کولن' مرتبط کنیم.»
ردپای بازرگانان آمستردام در اسناد دادگاه عالی
پس از سه دهه جستجو، یان فریل کشف نهایی خود را در کتابخانه «آرشیو ملی» در بریتانیا انجام داد. اسناد مربوط به «دادگاه عالی دریاسالاری انگلستان» نشان میداد که در سال ۱۶۳۳، دو بازرگان اهل آمستردام به نامهای «ژوائو ده پاس» و «آندرهآ ده آزودو» ادعایی حقوقی درباره یک محموله غرقشده ثبت کردهاند.
بر اساس اظهارات این بازرگانان و دو تن از خدمه کشتی که به عنوان شاهد احضار شده بودند، این شناور در نزدیکی سواحل انگلستان گرفتار «آبوهوای بسیار طوفانی و سهمگین» میشود و سرنشینان آن مجبور میشوند شناور را ترک کرده و محموله ارزشمند آن را به حال خود رها کنند.
جرمی هیل میافزاید: «اکنون میتوان داستان غرق شدن یک کشتی هلندی حامل طلای شمال آفریقا در سواحل انگلستان را روایت کرد؛ روایتی که این کشف را به رویدادی با اهمیت بینالمللی تبدیل میکند. این موضوع به ما یادآوری میکند که هنوز چه رازهای بیشماری در اعماق دریاهای ما نهفته است.»
پنجرهای به سوی تجارت دریایی قرن هفدهم
اگرچه اکنون هویت این کشتی مشخص شده، اما اطلاعات محدودی درباره خودِ «دوم فان کولن» وجود دارد و هیچ نقاشی یا طرحی از آن در دست نیست.
با این وجود، این کشف درک ما را از پیوندهای تجاری قرن هفدهم میان هلند و مراکش، فناوریهای دریانوردی آن دوران، و نفوذ دودمان «سعدیان» که در آن زمان بر مراکش حکومت میکردند و این سکهها را ضرب کردهاند، به شدت ارتقا میبخشد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
این گنجینه اکنون بزرگترین مجموعه شناختهشده از سکههای طلای حکومت سعدیان در جهان به شمار میرود.
دیو پرهام، باستانشناس دریایی از دانشگاه بورنموث، در پایان تاکید میکند: «این یافته، بستر تاریخی مهمی را برای درک ثروت و معماری حاکمان سعدی و تجارت طلای آفریقا فراهم میکند. این گنجینه، شواهدی ملموس از شکوفایی تجارت دریایی در قرن هفدهم است که مراکش، کشورهای سفلی (هلند امروزی) و بریتانیا را به یکدیگر پیوند میداد.»