تجسم کد: آلیدا سان و وجه فیزیکی هنر کد
آلیدا سان، هنرمند ساکن برلین، تقریبا هر روز آثار تازهای از هنر دیجیتال کد میزند. او پس از یک نمایشگاه اخیر به یورونیوز کالچر توضیح میدهد چگونه این آثار ناملموس را به تابلوهای پارچهای ملموس تبدیل و آیینهای فیزیکی پشت کدنویسی را جستوجو کرده است.
هر بار که الیدا سان حرکت میکند، ردیفهایی از اشکال تکنیکالور رنگارنگ همراه او جابهجا میشوند و در حین جابهجایی صدای ظریف و زنگمانندی ایجاد میکنند. الگوهای هندسی و جیرجیرهای الکترونیک لرزشدار، مشخصه آثار دیجیتال درخشان این هنرمند و فناور ساکن برلین است.
آگهی
آگهی
این آثار با سیستمی که خود او طراحی کرده و سان آن را یک ساز صوتیتصویری مینامد خلق میشوند. این سیستم نور را تشخیص میدهد و حرکات او را به تصویر و صدا تبدیل میکند. این هنرمند چندرشتهای با استفاده از این سیستم به مدت ۲۵۰۰ روز، هر روز یک اثر تازه خلق کردهاست؛ یعنی نزدیک به هفت سال کدنویسی روزانه.
سان در گفتوگو با یورونیوز کالچر میگوید: «وقتی این سفر کدنویسی روزانه را شروع کردم، میدانستم باید این روند را برای خودم ترمیمکننده و سرگرمکننده کنم، چون کدنویسی و چسبیدن مدام به صفحهنمایش چندان سالم نیست».
برای همین نرمافزاری ساخت که ذاتا بر پایه حرکت فیزیکی کار میکند. او میگوید: «در واقع نوعی آیین روزانه برای آگاه بودن از خود، از بدن، و بازی کردن است».
برای سان، کدنویسی و هنرآفرینی به فرایندی جسمانی تبدیل شدهاست. در نمایشگاهش در گالری متد دهلی با عنوان RITES سان به آیینهای فیزیکی و تاریخ هنرهای دستی ملموسی پرداخت که پشت خطوط کدهای جدا از بدن قرار دارد.
این ماه سان در آکادمی هنرهای زیبای وین درباره RITES و تجسم کد سخنرانی خواهد کرد و در کنفرانس Women In Tech Sweden در استکهلم نیز درباره روند خلق روزانه آثارش صحبت میکند.
تجربههای استودیویی الیدا سانتجربههای استودیویی الیدا سان
سان از همان نخستین تجربههایش در هنر تعاملی و نور، زمانی که دانشآموخته رشتههای علمی بود، تحت تاثیر این قرار گرفت که هنر مبتنی بر فناوری چگونه میتواند فضاهای فیزیکی، از اتاق تا محله، را دگرگون کند. امروز سان تلاش میکند هنر کد را صمیمیتر و ملموستر کند.
او میگوید: «برای من بینهایت جذاب است که آدمها چطور میتوانند از طریق صفحه موبایلشان با یک اثر هنری ارتباط برقرار کنند و این اثر چطور میتواند در سطح جسمانی روی آنها تاثیر بگذارد، چون من خود جسمم را برای خلق این آثار کدی به کار میگیرم». او ادامه میدهد: «کد معمولا بهعنوان یک رسانه بسیار ذهنی دیده میشود و اغلب آن را جدا از خود فیزیکی انسان میدانند، اما من این تصور را زیر سوال میبرم و به چالش میکشم».
RITES یک گام فراتر میرود و آثار کدی سان را به تابلوهای پارچهای دستباف و گلدوزیشده تبدیل میکند. این آثار در همکاری با زنان هنرمند بافنده موسسه هنرها و صنایعدستی یادبود سوامی سیواناندا (SSMI)، یک نهاد غیرانتفاعی مستقر در دهلی، بافته شدهاند.
«RITES» الیدا سان، نمایشگاه انفرادی در متد دهلی، ۲۰۲۶.«RITES» الیدا سان، نمایشگاه انفرادی در متد دهلی، ۲۰۲۶.
به گفته سان، این نمایشگاه راهی بدیل برای نگاه کردن به فناوری پیش میگذارد و بر «تاریخی بیرون از این الیگارشی مردانه بیگتک» تمرکز دارد. در قلب این پروژه، بازپسگیری نقش محوری و اغلب حذفشده زنان در توسعه برنامهنویسی محاسباتی مدرن قرار دارد.
تابلوهای درخشان و ظریف که رشتهرشته بافته شدهاند، ظرفهای مناسبی برای ثبت این تاریخ به حساب میآیند: برنامهنویسی مدرن ریشه در بافندگی دارد؛ هنری که سنتا با کار زنان پیوند خوردهاست.
سان درباره زنانی در نیو انگلند آمریکا که کدهای نرمافزاری ماموریتهای آپولو (منبع به زبان انگلیسی) را در «طناب»های مسی دستباف ذخیره میکردند میگوید: «زنان عملا حافظهای را بافتند که انسان را به ماه رساند». این فناوری که «حافظه طناب هستهای» نام داشت، از نظر شیوه کار بسیار شبیه بافتن بود و بسیاری از زنانی که اطلاعات را رمزگذاری میکردند پیشتر در کارخانجات نساجی کار میکردند.
میراث محاسباتی زنان و خویشاوندی میان منسوجات و کد، محرک همکاری سان با زنان هنرمند SSMI نیز بود.
سان میگوید: «تاریخ منسوجات در هند چیزی است که هنوز دارم دربارهاش یاد میگیرم، اما هر بار واقعا شگفتزده میشوم».
این هنرمند هنگام کار روی RITES مشتاق بود این میراث هنری را در کار بگنجاند و از نزدیک با هنرمندان همکاری کند. سان توضیح میدهد: «آنها، یعنی همین هنرمندان، شروع کردند به گلدوزی گلها و نقشهای خودشان و این بخش بسیار مهمی از نمایشگاه بود؛ این که فرهنگ محیطی را که این آثار واقعا با دست گلدوزی شدهاند پررنگ کنیم». او ادامه میدهد: «این یک گفتوگوی دوستداشتنی بود که روی برنامهنویسی من هم تاثیر گذاشت؛ من تا آن زمان هرگز در کارهایم گل برنامهنویسی نکرده بودم، اما وقتی دیدم هنرمندان چه میکنند، شروع کردم به افزودن گلها به محیطهای دیجیتال».
«از بازیگوشی خیالپرداز خود به هر قیمتی محافظت کن» اثر الیدا سان، بخشی از RITES.«از بازیگوشی خیالپرداز خود به هر قیمتی محافظت کن» اثر الیدا سان، بخشی از RITES.
تمرکز بر بافندگی و کار ظریف و فنی این هنرمندان برای بزرگداشت هنر زنان حیاتی بود.
او توضیح میدهد: «همه این قالبهای هنری که عمدتا با زنان پیوند خوردهاند یا توسط زنان خلق شدهاند به حیطه صنایعدستی فروکاسته میشوند، نه هنر یا هنرهای زیبا. سلسلهمراتب میان این دو، یعنی هنر در برابر صنعتدستی، عمیقا در مردسالاری و استعمار ریشه دارد».
نامگذاری هنرهایی که بدن یا خانه را میآرایند بهعنوان «کاربردی» یا «تزئینی» در طول تاریخ پروژههای هنری زنان را به حاشیه راندهاست. همان طور که دو مورخ تاثیرگذار هنر، گریزلدا پولاک و روزیشکا پارکر، در مقاله سال ۱۹۹۸ خود با عنوان «زنان زیرک و سلسلهمراتب هنرها» نوشتند: «جنسیت هنرمند مهم است؛ جنسیت تعیین میکند که هنر چگونه دیده و دربارهاش چگونه بحث میشود».
«تصور کن فناوری از امپریالیسم آزاد باشد» اثر الیدا سان، بخشی از RITES.«تصور کن فناوری از امپریالیسم آزاد باشد» اثر الیدا سان، بخشی از RITES.
در RITES، سان و هنرمندان SSMI مدام در گفتوگو بودند. آنها با وجود مانع زبانی و تفاوت زمینههای فرهنگی، توانستند بر سر تجربههایشان از مردسالاری، اهداف نمایشگاه و لذت فرایند هنر مولد با هم ارتباط برقرار کنند. سان با یک اصل راهنما وارد این فرایند دو ساله شد: «فقط از آن لذت ببر».
نتیجه کار سرشار از شادی است. در اثر «از بازیگوشی خیالپرداز خود به هر قیمتی محافظت کن» مربعهایی در اندازهها و رنگهای گوناگون روی زمینه صورتی درخشانی دوخته شدهاند. گلهای کوچک گلدوزیشده و خطوط دوخت برجسته به نظر میرسند و به اثر «زنان پیشگام هنر صدای الکترونیک بودند» حجم میدهند.
«زنان پیشگام هنر صدای الکترونیک بودند» اثر الیدا سان، بخشی از RITES.«زنان پیشگام هنر صدای الکترونیک بودند» اثر الیدا سان، بخشی از RITES.
این حس بازیگوشی به سان امکان میدهد بیرون از «سطل زباله قفلشده در حال سوختن»، تعبیری که خودش برای اکوسیستم کنونی فناوری به کار میبرد، کار کند. او زمانی که بهعنوان یک هنرمند تازهکار توان خرید نرمافزار را نداشت، سیستم خود را ساخت. ابتدا بیشتر آثارش را سیاه و سفید خلق میکرد و میگوید: «برای پروجکشن خوب است»، اما خیلی زود شروع به کار با رنگ کرد.
آثار او بازیگوشانه است و همین بیپروایی و کیفیتهای زنانه آنها را به شکلی زیرکانه هنجارشکن میکند.
او میگوید: «این دخترانگی و ویژگیهای زنانه است که به نظرم بیش از همه هنجارشکن به نظر میرسد. جنبش هیجانانگیزی در جریان است که در آن آدمهای بیشتری، بهویژه زنان و دختران، روایتهای بیگتک را که همیشه مردانهمحور و در نتیجه بهشدت خستهکننده است زیر سوال میبرند و به چالش میکشند».
سان خود با آثارش و نیز در اینستاگرام (منبع به زبان انگلیسی)، که ۱۷۷ هزار دنبالکننده دارد، بهطور فعال سیستمهای طردکننده در دنیای فناوری و فراتر از آن را نقد میکند.
«Stellaraum» الیدا سان در کرافتورک برلین، آلمان، ۲۰۲۲.«Stellaraum» الیدا سان در کرافتورک برلین، آلمان، ۲۰۲۲.
در حالی که سان به مسیر خلق روزانه آثارش ادامه میدهد، محکم به این حس بازی و حرکت چنگ میزند. او میگوید: «این کار فرایند کدنویسی را بسیار سرگرمکنندهتر و ترمیمکنندهتر میکند. برای من در کد چیزی بهطرز عجیبی درمانگر وجود دارد».
پس از پایان نمایشگاه سان در متد دهلی در ماه گذشته، اکنون میتوان RITES را آنلاین (منبع به زبان انگلیسی) تماشا کرد. منتظر نمایشگاههای بعدی او باشید.
