تجسم کد: آلیدا سان و هنر فیزیکی کدنویسی
آلیدا سان، هنرمند مقیم برلین، تقریبا هر روز آثار تازه هنر دیجیتال را کدنویسی میکند. او به یورونیوز کالچر میگوید چگونه این آثار ناملموس را به تابلوی پارچه ای تبدیل کرده و آیینهای جسمانی پشت کدنویسی را میکاود.
هر بار که الیدا سان حرکت میکند ردیفهایی از اشکال رنگارنگ تکنیکالور همراه او به صدا در میآیند و با جابهجا شدن جیرجیر ظریفی تولید میکنند. الگوهای هندسی و صداهای الکترونیکی لرزان مشخصه آثار دیجیتال درخشان این هنرمند و فناور ساکن برلین است.
آگهی
آگهی
این آثار که بخشی از نمایشگاه او با عنوان RITES هستند با یک سامانه خودطراحیشده خلق شدهاند که سان آن را یک ساز صوتیتصویری مینامد. این سامانه نور را تشخیص میدهد و حرکتهای او را به تصویر و صدا تبدیل میکند.
این هنرمند چندرشتهای در ۲۵۰۰ روز گذشته هر روز یک اثر تازه خلق کرده است؛ یعنی نزدیک به هفت سال کدنویسی روزانه.
سان در گفتوگو با یورونیوز کالچر میگوید: «وقتی این مسیر کدنویسی روزانه را شروع کردم میدانستم باید این فرایند را برای خودم شفابخش و مفرح کنم چون کدنویسی و چسبیدن به صفحهنمایش چندان سالم نیست.»
به همین خاطر نرمافزاری طراحی کرد که به طور ذاتی با حرکت فیزیکی کار میکند. او میگوید: «به یک معنا این یک آیین روزانه برای آگاهی از خود از بدن و بازی کردن است.»
برای سان کدنویسی و هنرآفرینی به فرایندی جسمانی تبدیل شده است. او در نمایشگاه خود در گالری متد دهلی با عنوان RITES سراغ آیینهای بدنی و تاریخ صنایع دستی ملموسی رفت که پشت سطرهای کد بیبدن پنهان شدهاند.
این ماه سان یک سخنرانی درباره RITES و جسمیتبخشیدن به کد در آکادمی هنرهای زیبای وین ارائه خواهد کرد.
از همان تلاشهای نخستینش در حوزه هنر تعاملی و نور در مقام فارغالتحصیل رشتههای علمی (استم) سان مجذوب این شد که هنر مبتنی بر فناوری چگونه میتواند فضاهای فیزیکی از اتاقها تا محلهها را شکل دهد. امروز سان میکوشد هنر کد را صمیمیتر و ملموستر کند.
او میگوید: «برای من پایانناپذیر جذاب است که میبینم مردم چطور میتوانند از طریق صفحه تلفنهایشان با یک اثر هنری ارتباط برقرار کنند و این چطور میتواند بر آنها در سطحی جسمانی اثر بگذارد چون من از جسم خودم برای خلق این آثار کدی استفاده میکنم. کد را معمولا رسانهای صرفا ذهنی میدانند و اغلب فکر میکنند از بدن و خود فیزیکی جداست اما من این تصور را زیر سوال میبرم و به چالش میکشم.»
RITES یک گام فراتر میرود و آثار کدی سان را به پردههای دستباف و گلدوزیشده تبدیل میکند. این آثار در همکاری با زنان بافنده هنرمند در موسسه یادبود سوامی سیواناندا برای هنرهای زیبای و صنایع دستی (SSMI) یک نهاد غیرانتفاعی مستقر در دهلی بافته شدهاند.
سان میگوید این نمایشگاه روشی بدیل برای نگاه کردن به فناوری ارائه میدهد و تمرکزش بر «تاریخی است که بیرون از این برادرسالاری شرکتهای بزرگ فناوری» قرار دارد. در قلب این پروژه تلاشی نهفته است برای بازپسگیری نقشهای کلیدی اما اغلب پاکشده زنان در توسعه برنامهنویسی رایانهای مدرن.
پردههای روشن و ظریف که با نخهای پیچیده بافته شدهاند ظرف مناسبی برای ثبت این تاریخ هستند چون ریشههای برنامهنویسی مدرن را باید در بافندگی جستوجو کرد حرفهای که به طور سنتی با کار زنان پیوند خورده است.
سان با اشاره به زنانی در نیو انگلند آمریکا که کد نرمافزار ماموریتهای آپولو (منبع به زبان انگلیسی) را در «طنابهای» مسی دستباف ذخیره میکردند میگوید: «زنان عملا حافظهای را بافتند که بشر را به ماه رساند.» این فناوری که «حافظه طنابی هستهای» نام داشت بسیار شبیه بافندگی بود و بیشتر زنانی که اطلاعات را کدگذاری میکردند پیشتر در کارخانجات نساجی کار میکردند.
همین میراث محاسباتی زنان و خویشاوندی میان منسوجات و کد بود که همکاری سان با زنان هنرمند در SSMI را نیز رقم زد.
سان میگوید: «هنوز دارم درباره تاریخ منسوجات در هند یاد میگیرم اما هر بار عمیقا شگفتزده میشوم.»
هنگام کار روی RITES این هنرمند میخواست این میراث هنری را وارد کار کند و رابطه نزدیکی با صنعتگران داشته باشد. سان توضیح میدهد: «آنها یعنی همان صنعتگران شروع کردند به گلدوزی گلها و نقشهای خودشان و این بخش بسیار مهمی از نمایشگاه بود؛ اینکه فرهنگی را پررنگ کنیم که این آثار در دل آن واقعا با دست گلدوزی شدهاند. این گفتوگوی دوستداشتنی بود که روی برنامهنویسی من هم اثر گذاشت؛ من هرگز پیش از آن گل را برنامهنویسی نکرده بودم اما وقتی دیدم آنها چه میکنند شروع کردم به برنامهنویسی گلها در محیطهای دیجیتال.»
تمرکز بر بافندگی و کار ظریف و فنی هنروران برای پاسداشت هنر زنان نقشی اساسی داشت.
او توضیح میدهد: «همه این گونههای هنری که بیشتر به زنان نسبت داده میشوند یا زنان آنها را خلق کردهاند به حاشیه رانده شده و در حد صنایع دستی و نه هنر یا هنرهای زیبا تلقی میشوند. سلسلهمراتب میان این دو یعنی هنر و صنعت دستی عمیقا در پدرسالاری و استعمار ریشه دارد.»
طبقهبندی هنرهایی که بدن یا خانه را میآرایند به عنوان «کاربردی» یا «تزئینی» در طول تاریخ به زیان تلاشهای هنری زنان تمام شده است. همانطور که دو مورخ تاثیرگذار هنر گریسلدا پولوک و روزیکا پارکر در مقاله سال ۱۹۹۸ خود با عنوان «زنان زیرک و سلسلهمراتب هنرها» نوشتند: «جنسیت هنرمند مهم است؛ این موضوع تعیین میکند هنر چگونه دیده و درباره آن چگونه گفتوگو میشود.»
در RITES سان و هنرمندان SSMI در گفتوگویی مداوم بودند. آنها با وجود موانع زبانی و تفاوت بافتهای فرهنگی از خلال تجربههای مشترکشان از پدرسالاری اهداف نمایشگاه و لذت فرایند هنر مولد با یکدیگر پیوند برقرار کردند. سان در آغاز فرایند دو ساله خلق آثار یک اصل راهنما برای خود تعیین کرد و آن هم این بود که به گفته او: «فقط از آن لذت ببر.»
نتیجه کار سرشار از شادی است. در اثر او با عنوان Protect your playful whimsy at all costs مربعهایی در اندازهها و رنگهای گوناگون بر زمینه صورتی درخشانی دوخته شدهاند. گلهای کوچک گلدوزیشده و خطوط تزئینی در اثری دیگر با عنوان Women pioneered electronic sound art برجسته به نظر میرسند و به آن حجم میدهند.
لذت بردن از کار به سان امکان میدهد بیرون از آنچه خودش آن را «آشغالدانی قفلشده» اکوسیستم فعلی فناوری مینامد فعالیت کند. زمانی که به عنوان هنرمندی تازهکار توان خرید نرمافزار را نداشت سیستم مخصوص خودش را ساخت. در آغاز بیشتر آثارش را سیاه و سفید میساخت؛ او توضیح میدهد: «برای پخش ویدئویی خوب است» اما خیلی زود شروع کرد به خلق آثار رنگی.
هنرش بازیگوش است و همین سرخوشی و کیفیت زنانه آن را به امری هنجارشکن بدل میکند.
او میگوید: «همین دخترانگی و ویژگیهای زنانه است که به نظرم بیشترین وجه هنجارشکن را دارد. یک جنبش بسیار هیجانانگیز در جریان است که در آن افراد بیشتری به ویژه زنان و دختران این روایتهای شرکتهای بزرگ فناوری را که همیشه مردمحور و به همین دلیل به شدت کسلکنندهاند زیر سوال میبرند و به چالش میکشند.»
خود سان نیز از راه آثارش و در صفحهاش در اینستاگرام (منبع به زبان انگلیسی) که ۱۷۷ هزار دنبالکننده دارد به طور فعال نظامهای انحصارگر و طردکننده در جهان فناوری و فراتر از آن را نقد میکند.
سان در حالی که مسیر خلق روزانه آثارش را ادامه میدهد همچنان به این حس بازیگوشی و حرکت چنگ میزند. او میگوید: «این کار فرایند کدنویسی را بسیار سرگرمکنندهتر و ترمیمکنندهتر میکند. برای من چیزی به طرز عجیب شفابخش در کد وجود دارد.»
پس از پایان نمایشگاه او در متد دهلی در ماه گذشته RITES اکنون به صورت آنلاین (منبع به زبان انگلیسی) قابل مشاهده است. خبر نمایشگاههای بعدی را دنبال کنید.
