این مجموعه بزرگ فرهنگی که طراحی آن را تاداو آندو بر عهده دارد، در تاشکند در حال شکلگیری است؛ ساخت پیچیده آن را تیمی بینالمللی پیش میبرد و برای فضاهای هنر و آموزش برنامهریزی شده است.
سال ۲۰۲۸ است. ازبکستان به تازگی درهای بزرگترین موزه خود را گشوده است: موزه ملی ازبکستان که مدتها انتظارش میرفت. ساخت آن سه سال، بیش از هزار روز کار دقیق زمان برده و نتیجه، تجسم صبر، دوراندیشی و بلندپروازی است.
آگهی
آگهی
معماری بنا پیش از ورود هم تاثیر خود را میگذارد. راهرویی شبیه تونل موزه را از نظر بصری به مدرسه تاریخی عبدالقاسم پیوند میدهد و پلی نمادین میان صنایع دستی چندصد ساله و طراحی معاصر میسازد.
با این حال فراتر از نمای چشمگیر، فضای داخلی شگفتانگیز صمیمی است؛ فضایی جمعوجور و انسانمحور که بیشتر شبیه یک خانه فرهنگی است تا یک نهاد عظیم. کتابخانه، کافه و بخش کودکان بر این نکته تاکید میکند: اینجا مکانی است برای زندگی کردن، نه فقط سر زدن.
این مجموعه شامل موزهای سهطبقه، دو طبقه زیرزمین و چند ساختمان جنبی است. شرکت چینی CSCEC International Construction پیمانکار اصلی پروژه است.
همه اینها شاید شبیه تصویری از آینده به نظر برسد، اما تا دو سال دیگر این توصیفها به واقعیت بدل خواهد شد. موزه ملی ازبکستان قرار است در قلب تاشکند سر برآورد و به عنوان نهادی در تراز جهانی گشوده شود که قول میدهد درک منطقه از هنر و میراث را دگرگون کند.
تلاقی شرق و غرب در طراحی آندو
این پروژه حاصل کار تادائو آندو، معمار سرشناس ژاپنی، در همکاری با استودیوی آلمانی صحنهآرایی Atelier Brückner است. هدف آنها خلق یکی از جاهطلبانهترین طرحهای فرهنگی در آسیای مرکزی است.
با زیربنایی حدود ۴۰ هزار متر مربع، بنا به عنوان برهمکنش شکلهای ناب هندسی طراحی شده است؛ دایرهها، مربعها و مثلثهایی که در کنار هم ساختاری آرام و در عین حال باشکوه را شکل میدهند.
آندو گفت: «با کار کردن با این شکلهای ناب میخواستم به سرچشمههای اندیشه بازگردم و فضایی بسازم که از آن ایدههای قدرتمند به جهان فرستاده شود. امیدوارم موزه به مرکز تازهای برای بیان خلاق بدل شود که رو به جهان دارد.»
این موزه آینده در نزدیکی پارک ملی ازبکستان قرار خواهد گرفت و قرار است محور فرهنگی تازهای در تاشکند بسازد که مدرسه عبدالقاسم را به کاخ دوستی ملتها پیوند میدهد.
کانون مدنی و آموزشی
فراتر از زبان معماری، موزه به عنوان موتور مدنی شهر طراحی شده است. سالنهای دائمی و موقت آن میزبان مجموعهای عظیم خواهد بود: بیش از ۱۰۰ هزار اثر هنری و شی تاریخی که بسیاری از آنها هرگز در معرض دید عموم نبودهاند. در کنار نمایشگاهها، کتابخانه عمومی، تالارهای سخنرانی، کلاسهای آموزشی و آزمایشگاههای حفاظت مجهز نیز پیشبینی شده است.
فضاهای مناسب خانواده، از باغهای طراحیشده تا کافه مرکزی، بازدیدکنندگان را به ماندن و وقتگذرانی دعوت میکند. هدف این است که محیطی شکل بگیرد که در آن کودکان، دانشجویان، پژوهشگران و بازدیدکنندگان عادی هر یک جایی برای یادگیری و ارتباط بیابند.
طراحی نمایشگاه Atelier Brückner با استفاده از صحنهآرایی غوطهورکننده، تاریخ را به زمان حال میآورد و روایتها را از طریق صدا، نور و طراحی فضایی به هم میتند. انتظار میرود برنامههای موزه شامل رزیدنسی هنرمندان، طرحهای آموزشی برای جوانان و رویدادهای اجتماعی باشد و موزه را در ریتم فرهنگی شهر جا بیندازد.
گایانه اومروا، رییس بنیاد توسعه هنر و فرهنگ، گفت: «موزه بازتابدهنده هویت ملی ما و اعتماد به ظرفیت فرهنگی ازبکستان برای شکل دادن به جامعهای نو است.»
از تاشکند تا جهان
این نهاد همچنین آماده است به یکی از مهمترین سکوهای تبادل فرهنگی بینالمللی بدل شود. در فصل افتتاحیه، همکاریهایی با موزه لوور، موزه بریتانیا و موزه هنر متروپولیتن نیویورک برنامهریزی شده است؛ سهگانهای کمنظیر که شاهکارهای جهانی را به تاشکند میآورد و در عین حال هنر ازبک را در صحنه بینالمللی برجسته میکند.
بنیاد توسعه هنر و فرهنگ ازبکستان تاکنون در بیش از ۱۷ کشور، از پاریس تا پکن، نمایندگی این کشور را بر عهده داشته است. با راهاندازی موزه در داخل کشور، این شبکه جهانی رو به گسترش پایگاهی دائمی و اثرگذار به دست خواهد آورد.
نماد فرهنگی با وزن سیاسی
برای ازبکستان، موزه ملی فقط یک سرمایهگذاری فرهنگی نیست بلکه بیانیهای ملی است. شوکت میرضیایف، رییسجمهور ازبکستان، در مراسم آغاز ساخت گفت: «این موزه مرکز دانش و فرهنگ است که میراث سه هزار ساله ما را نه فقط به مردم خودمان، که به جامعه جهانی و نسلهای آینده عرضه میکند.»
او گفت: «این پروژه نماد ازبکستان نو است؛ جامعهای گشوده به جهان، ریشهدار در سنت و در عین حال رو به آینده.»
با تکمیل آن، موزه ملی ازبکستان در پی آن است که به یکی از نشانههای شاخص فرهنگی در آسیای مرکزی بدل شود، پلی معماری و فکری میان گذشته و آینده و نشانهای پرصلابت از جایگاه این کشور روی نقشه فرهنگی جهان.