نقشه بدهی خانوارهای اروپا شکاف غیرمنتظره شمال-جنوب را نشان میدهد. تازهترین آمار یورواستات و ۱۰ کشور با بیشترین بدهی را ببینید.
بر اساس یک کلیشه رایج، اروپاییهای جنوبی فراتر از توان مالی خود زندگی میکنند و اروپاییهای شمالی بیشتر پسانداز میکنند.
آگهی
آگهی
اما تازهترین دادهها تصویر کاملا متفاوتی نشان میدهد.
بدهکارترین خانوارها در اتحادیه اروپا در شمال ثروتمند این قاره دیده میشوند، نه در اقتصادهای جنوبی که معمولا حلقههای ضعیف اروپا توصیف میشوند.
در سال ۲۰۲۵ بدهی خانوارهای اتحادیه اروپا معادل ۴۹.۴ درصد تولید ناخالص داخلی بود و در منطقه یورو به ۵۰.۷ درصد میرسید، بر اساس آمار یورواستات که در همین ماه منتشر شده است. هر دو نسبت از سال ۲۰۲۰ به بعد هر سال کاهش یافتهاند؛ سالی که این شاخصها بالای ۶۰ درصد قرار داشتند.
بدهی خانوار نسبت به تولید ناخالص داخلی چه چیزی را نشان میدهد؟
بدهی خانوار شامل تعهداتی مانند وام مسکن، وامهای مصرفی و سایر انواع استقراض خانوار است.
بیان این بدهی به صورت درصدی از تولید ناخالص داخلی (GDP) به اقتصاددانان امکان میدهد کشورهای با اندازههای متفاوت را با نسبت دادن وامگیری خصوصی به کل تولید اقتصاد مقایسه کنند.
این شاخص نشان نمیدهد هر خانوار به طور جداگانه چقدر بدهکار است.
در عوض، تصویری کلی از میزان اهرمگیری بخش خانوار نسبت به درآمد ملی ارائه میکند.
نسبت ۵۰ درصد یعنی حجم وامگیری خانوارها معادل نیمی از کل تولید سالانه کشور است.
چرا بدهی خانوار اهمیت دارد؟
بدهی بالای خانوار به خودی خود لزوما مشکلآفرین نیست.
کشورهایی که بازار وام مسکن پیشرفته، مالکیت گسترده مسکن بر پایه استقراض یا نظامهای مالی پیچیده دارند، اغلب نسبتهای بدهی بالاتری را نشان میدهند.
با این حال، اهرمگیری بیش از حد خانوارها میتواند رکودهای اقتصادی را تشدید کند.
کمیسیون اروپا سطح ۵۵ درصد تولید ناخالص داخلی را مرزی میداند که بالاتر از آن، وامگیری خانوار به یک ریسک کلاناقتصادی تبدیل میشود، زیرا در تاریخ، این بدهی خصوصی بوده نه بدهی دولتی که معمولا اقتصادها را به سمت بحرانهای اعتباری سوق داده است.
بحران مالی بزرگ ۲۰۰۸ هم از ترازنامه خانوارها آغاز شد، نه از حسابهای دولت.
پارادوکس: بیشترین بدهی خانوار در اروپای شمالی است
شاید شگفتآورترین یافته، شکاف شمال و جنوب اروپا باشد.
در هفت کشور عضو اتحادیه اروپا بدهی خانوار از ۵۵ درصد تولید ناخالص داخلی فراتر میرود و همه آنها در اروپای شمالی یا غربی قرار دارند.
در مقابل، اروپای جنوبی که در گذشته با بحرانهای بدهی دولتی گره خورده بود، سطح نسبتا محدودی از استقراض خانوار را دارد.
خانوارهای ایتالیایی تنها معادل ۳۵.۹ درصد تولید ناخالص داخلی بدهی دارند، در مقایسه با ۳۸.۰ درصد در یونان و ۴۲.۹ درصد در اسپانیا، که هر سه را به طور قابل توجهی زیر میانگین اتحادیه اروپا قرار میدهد.
هرچند دولتهای اروپای جنوبی در زمره بدهکارترینها در قاره هستند، خانوارهای این کشورها بسیار محتاطتر از همتایان شمالی خود وام میگیرند.
۱۰ کشور با بالاترین بدهی خانوار کدامند؟
۱۰. آلمان: ۴۹.۰ درصد. بزرگترین اقتصاد اروپا با وجود ثروت خود، در نزدیکی میانگین اتحادیه اروپا قرار دارد. یکی از دلایل این وضعیت، نرخ غیرمعمول پایین مالکیت مسکن در آلمان است؛ در سال ۲۰۲۲ تنها ۴۶.۷ درصد، که از پایینترین نرخها در اروپا به شمار میرود. بازار بزرگ اجاره، اجارهبهای نسبتا قابلپرداخت و نبود معافیت مالیاتی برای بهره وام مسکن در گذشته نیاز خانوارها به گرفتن وامهای بزرگ مسکن را کاهش داده است.
۹. پرتغال: ۵۳.۹ درصد. بدهی خانوارها تا اواخر سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۷۱ میلیارد یورو رسید که نسبت به یک سال قبل ۸.۶ درصد افزایش داشت؛ افزایشی که عمدتا ناشی از رشد وامهای مسکن در بحبوحه یکی از سریعترین جهشهای قیمت مسکن در اتحادیه اروپا بود. این قرار گرفتن در معرض ریسک از آن رو مهم است که بیش از ۹۰ درصد وامهای مسکن پرتغال با نرخ بهره متغیر یا ترکیبی و متصل به یوریبور پرداخت میشوند و این موضوع خانوارها را نسبت به تغییرات نرخ بهره بانک مرکزی اروپا بسیار حساس میکند.
۸. قبرس: ۵۴.۲ درصد. بانک مرکزی قبرس میگوید نسبت بدهی خانوار از دسامبر ۲۰۱۶ تاکنون حدود ۶۲ درصد کاهش یافته است. با این حال حدود ۳۴ درصد بدهی خانوار همچنان شامل وامهای معوق قدیمی است که در اختیار شرکتهای خریدار مطالبات قرار دارد و به تدریج در حال تعیین تکلیف است.
۷. بلژیک: ۵۶.۴ درصد. حدود ۴۳.۱ درصد خانوارهای بلژیکی مالک خانه خود همراه با وام مسکن هستند؛ رقمی بسیار بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا یعنی ۲۴.۳ درصد و عمدتا با نرخ ثابت. بانک ملی بلژیک در سال ۲۰۲۵ رشد وام مسکن را ثبت کرد؛ به طوری که حجم وامهای جدید از ۳۱.۷ میلیارد یورو در سال قبل به ۴۰.۷ میلیارد یورو رسید.
۶. فرانسه: ۵۹.۵ درصد. در فرانسه، وامهای مسکن عمدتا با نرخ ثابت هستند؛ بر خلاف پرتغال یا اسپانیا، وامگیری با نرخ متغیر رایج نیست و سقفگذاری سختگیرانهای در اعطای وام اعمال میشود. به طور معمول، وامگیرندگان نمیتوانند بیش از حدود یکسوم درآمد خالص خود را صرف بازپرداخت بدهی کنند؛ سقفی که بانک فرانسه هر ماه آن را بازنگری میکند.
۵. لوکزامبورگ: ۶۰.۵ درصد. فشار بدهی اما متمرکز است. وام مسکن ۹۰ درصد بدهی خانوار در این کشور را تشکیل میدهد، در حالی که نزدیک به نیمی از خانوارهای لوکزامبورگی اصلا بدهی ندارند و ثروت خالص میانه آنها در سال ۲۰۲۳ حدود ۶۷۶ هزار یورو بود.
۴. فنلاند: ۶۲.۹ درصد. این بدهی تقریبا به طور کامل از بخش مسکن ناشی میشود، البته با یک ویژگی مخصوص مدل فنلاندی. وامهای مسکن حدود ۶۳ درصد بدهی خانوار را تشکیل میدهد و اگر وامهای شرکتهای ساختمانی را هم حساب کنیم ــ یعنی بدهیهایی که خود ساختمان میگیرد و خریداران واحدها آن را به ارث میبرند ــ سهم مجموع آنها به حدود ۷۵ درصد میرسد. بانک فنلاند بارها نسبت به افزایش استفاده از این وامهای شرکتی هشدار داده و برای مهار بدهی خانوار، آنها را زیر مقررات سختگیرانهتری میبرد.
۳. سوئد: ۸۲.۳ درصد. سوئد همچنان یکی از اقتصادهای اروپایی است که بیشترین وابستگی را به وام مسکن دارد. وامهای مسکن با نرخ متغیر بازار را در اختیار گرفتهاند و همین موضوع خانوارها را به شدت در برابر تغییرات نرخ بهره آسیبپذیر کرده است؛ ضعفی که در دوره انقباض پولی بانک مرکزی اروپا برجسته شد.
۲. دانمارک: ۸۴.۱ درصد. بانک مرکزی دانمارک و کمیسیون اروپا مدتهاست که نسبت بالای بدهی ناخالص را زنگ خطر میدانند، هرچند تاکید میکنند این بدهی تا حد زیادی با پساندازهای بسیار بزرگ بازنشستگی و داراییهای ملکی جبران میشود. نسبت بدهی خانوار به درآمد قابل تصرف که در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۷۷ درصد بود، همچنان از بالاترینها در اتحادیه اروپا است.
۱. هلند: ۹۳.۵ درصد. بدهکارترین خانوارهای اروپا، آن هم در نتیجه طراحی سیاستی. بانک مرکزی هلند میگوید بدهی وام مسکن در این کشور به این دلیل اینقدر بالاست که دولت وام گرفتن برای خرید خانه را جذاب کرده است؛ از طریق معافیت مالیاتی بهره وام مسکن و استانداردهای وامدهی که به خریداران اجازه میدهد به اندازه کل ارزش خانه وام بگیرند، در حالی که در بسیاری کشورها سقف وام ۹۰ درصد ارزش ملک یا کمتر است. این بدهی البته با داراییهای بسیار بزرگ صندوقهای بازنشستگی و سطح بالای ثروت مالی خانوارها تا حدی جبران میشود.