اکنون بیش از ۲۵۰ شرکت آلمانی در جمهوری آذربایجان فعال هستند و در حوزههای تولید، لجستیک و ساخت و ساز فعالیت میکنند.
روابط جمهوری آذربایجان با آلمان از سطح همکاریهای صرفا انرژی فراتر میرود و در حالی که اروپا برای تنوعبخشی زنجیرههای تامین خود و کاهش وابستگی به روسیه تلاش میکند، دو کشور مناسبات خود را در حوزه صنعت و لجستیک تعمیق میبخشند.
آگهی
آگهی
اورخان یولچویف، مدیر مرکز تحلیلی کاسپیا، گفت: «جمهوری آذربایجان بهتدریج دیگر در نگاه آلمان تنها یک تامینکننده انرژی دیده نمیشود و هرچه بیشتر به بخشی از معماری تازه صنعتی و لجستیکی اوراسیا تبدیل میشود.»
یولچویف گفت تجارت دوجانبه میان دو کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱٫۷ میلیارد یورو رسید؛ رقمی که عمدتا از محل صادرات تجهیزات صنعتی، ماشینآلات و سامانههای حملونقل آلمان به جمهوری آذربایجان به دست آمده است.
اکنون بیش از ۲۵۰ شرکت آلمانی در جمهوری آذربایجان فعال هستند که حوزههایی از تولید صنعتی و ساختوساز گرفته تا لجستیک و انرژی را پوشش میدهند.
این تغییر از اوایل ۲۰۲۶ و از زمانی که جمهوری آذربایجان آغاز به ارسال مستقیم گاز به آلمان و اتریش کرد، شتاب گرفته است؛ اقدامی که بخشی از تلاش گسترده اروپا برای کاهش وابستگی به انرژی روسیه پس از حمله تمامعیار مسکو به اوکراین است.
فراتر از انرژی
یولچویف گفت تغییر واقعی در ارقام تجارت نیست، بلکه در معنایی است که این ارقام منعکس میکنند.
او با اشاره به نیاز آلمان به بازارهای تازه صادراتی و شبکههای تامین مقاومتر گفت: «این ارقام نشان میدهد روابط دوجانبه به سوی سطح بالاتری از همکاری صنعتی در حال حرکت است.»
به گفته او، شرکتهای آلمانی که هماکنون در جمهوری آذربایجان فعال هستند، بهزودی میتوانند در برنامههای بازسازی و مناطق در حال گسترش صنعتی این کشور، بهویژه در حوزههای مهندسی، حملونقل، انرژیهای تجدیدپذیر و تولید پیشرفته، مشارکت کنند.
بخش عمده این تغییر از طریق مسیر موسوم به «دالان میانی» انجام میشود؛ مسیر حملونقلی که چین و آسیای مرکزی را از طریق دریای خزر، جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه به اروپا متصل میکند.
جنگ روسیه علیه اوکراین به این مسیر اهمیت و فوریت تازهای بخشیده است، زیرا شرکتهای اروپایی به دنبال گزینههایی هستند که زنجیرههای تامین آنها را در برابر اختلال مصونتر کند.
جمهوری آذربایجان در مرکز لجستیکی این دالان قرار دارد و پیوندهای دریایی و ریلی آن هرچه بیشتر به محور این مسیر فرامرزی تبدیل میشود.
یولچویف گفت ارزش این دالان بیشتر از آنکه به حجم محمولهها وابسته باشد، به ماهیت کالاهایی است که حمل میکند.
او با اشاره به توسعه بندر باکو و منطقه آزاد اقتصادی آلات بهعنوان محرکهای جدید سرمایهگذاری در تولید و لجستیک گفت: «هرچه سهم محصولات با ارزشافزوده بالا، مانند قطعات خودرو، ماشینآلات صنعتی، تجهیزات برقی، لوازم الکترونیک یا محصولات شیمیایی بیشتر باشد، کارایی اقتصادی این مسیر نیز افزایش مییابد.»
انرژی همچنان در محور روابط
با وجود گستردهتر شدن حوزههای همکاری، انرژی همچنان در مرکز روابط قرار دارد. جمهوری آذربایجان خود را بهعنوان تامینکننده قابل اعتماد گاز معرفی کرده و از اوایل ۲۰۲۶ ارسال مستقیم گاز به آلمان و اتریش را آغاز کرده است.
فرید شوکرلو، همکار پژوهشی غیرمقیم در انستیتوی پژوهش در مطالعات اروپایی و آمریکایی، گفت حمله روسیه نقطه عطفی بود.
او گفت: «بهطور سنتی، روابط اقتصادی میان جمهوری آذربایجان و آلمان بر شمار محدودی از بخشها متمرکز بود؛ از جمله ماشینآلات سنگین، خودرو و دارو.»
او افزود: «با این حال، یورش تمامعیار روسیه به اوکراین، رابطه اقتصادی دوجانبه را بهطور بنیادین دگرگون کرد.»
شوکرلو گفت طی پنج ماه پس از نخستین محموله نفت خام جمهوری آذربایجان به آلمان، این کشور ۳۶۰ هزار و ۳۰۰ تن نفت خام و فرآوردههای نفتی به ارزش تقریبی ۲۱۰٫۹ میلیون دلار (۱۹۶ میلیون یورو) صادر کرده است.
او معتقد است جمهوری آذربایجان در نهایت میتواند به مسیر ترانزیتی نفت قزاقستان و گاز ترکمنستان به مقصد آلمان و دیگر بازارهای اروپایی تبدیل شود.
چرخش آلمان با توجه به اتکای پیشین این کشور به گاز روسیه اهمیت ویژهای دارد. ایتالیا همچنان از طریق خط لوله ترانس آدریاتیک بزرگترین خریدار اروپایی گاز جمهوری آذربایجان است، اما آلمان نیز اکنون در همین مسیر حرکت میکند.
مانفرد شرر، شهردار «ورباندسگماینده اشپرندلینگن-گنسینگن» – مجموعهای از شهرداریهای کوچک در منطقه ماینز-بینگن آلمان – دیدار خود با وزیر کنونی انرژی جمهوری آذربایجان، پرویز شاهبازوف، را به یاد میآورد؛ دیداری که در دوره سفارت او در آلمان انجام شد.
شرر گفت: «روابط اقتصادی میان آلمان و جمهوری آذربایجان در سالهای اخیر روند مثبتی داشته است. ظرفیت زیادی برای تقویت بیشتر همکاریها وجود دارد.»
او ادامه داد: «خاطره خوش دیدار وزیر کنونی انرژی، پرویز شاهبازوف، از شهرداری ما در زمان سفیر بودنش در آلمان همچنان در ذهنم مانده است.»
او افزود: «در آن زمان درباره فرصتهای تعمیق روابط از راه مشارکت شهرداری و تقویت همکاری میان مناطق دو کشور گفتوگو کردیم.»
چرخش گستردهتر اروپا
چرخش آلمان در چارچوب رویکرد وسیعتر اروپا به جنوب قفقاز و آسیای مرکزی قرار میگیرد؛ رویکردی که تا حدی در حمایت از روند صلح ارمنستان و جمهوری آذربایجان است و میتواند راه را برای تنوع بیشتر منابع انرژی و ارتقای اتصال منطقهای هموار کند.
در این میان، سطح دیدارهای سیاسی عالیرتبه بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
اورسولا فون درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، با تاکید بر اینکه شراکت با جمهوری آذربایجان «برای اتحادیه اروپا بسیار اهمیت دارد» و «از شتاب واقعی برخوردار است»، به جایگاه این همکاری اشاره کرده است.
آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، برای گفتوگو درباره احیای گستردهتر حضور اتحادیه اروپا به باکو سفر کرده و کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه، نیز در ماه مه به این شهر رفت.
جورجا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، و پیتر پلگرینی، رئیسجمهور اسلوواکی، نیز دیدارهای سطح بالایی با رئیس جمهوری آذربایجان، الهام علیاف، داشتهاند.