ازبکستان میکوشد از برونسپاری به خدمات با ارزش افزوده بیشتر گذار کند و با اتکا به نیروی کار جوان، منابع انرژی و زیرساخت دیجیتال سرمایه جذب کند.
ازبکستان قصد دارد تا سال 2030 دست کم 5 میلیارد دلار (4.3 میلیارد یورو) صادرات خدمات فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی داشته باشد؛ تلاشی برای آنکه هوش مصنوعی را از یک اولویت در سیاستگذاری دیجیتال به یک بخش گسترده اقتصادی تبدیل کند.
آگهی
آگهی
به گفته شرزود شرماتوف، وزیر فناوریهای دیجیتال ازبکستان، صادرات سالانه خدمات فناوری اطلاعات از کمتر از 1 میلیون دلار (850 هزار یورو) در سال 2017 به نزدیک 1 میلیارد دلار (850 میلیون یورو) رسیده است. او میگوید مرحله بعدی به مهارتها، سرمایهگذاری و توانایی بهکارگیری هوش مصنوعی در کسبوکارها و خدمات عمومی بستگی دارد.
مقامهای دولتی، سرمایهگذاران و متخصصان هوش مصنوعی در حاشیه مجمع بینالمللی سرمایهگذاری تاشکند در گفتوگو با یورونیوز این چالش را تشریح کردند؛ آن هم در شرایطی که تقاضا برای ظرفیت پردازشی، خدمات دیجیتال و نیروی کاری که بتواند از ابزارهای هوش مصنوعی در فعالیتهای روزمره اقتصادی استفاده کند، رو به افزایش است.
گذار از برونسپاری به خدمات هوش مصنوعی
اقتصاد دیجیتال ازبکستان در کشوری در حال شکلگیری است که جمعیتی جوان و هر چه بیشتر متصل به اینترنت دارد. بر اساس آمار رسمی، این کشور در ابتدای سال 2025 دارای 9.6 میلیون نفر جمعیت 14 تا 30 سال (منبع به زبان انگلیسی) بود و در پایان سال 2025 نیز ضریب نفوذ اینترنت به 89 درصد (منبع به زبان انگلیسی) رسیده است.
این وضعیت برای ازبکستان یک پایگاه بالقوه داخلی برای آموزش دیجیتال فراهم میکند، اما هدفگذاری اقتصادی متوجه خارج از کشور است. به گزارش کمیته ملی آمار، صادرات خدمات شرکتهای عضو آیتی پارک از مرز 191.8 میلیون دلار گذشت (منبع به زبان انگلیسی) (169 میلیون یورو) در سهماهه نخست سال 2026 رسیده است؛ در حالی که ازبکستان میکوشد از برونسپاری ساده به سمت ارائه خدمات دیجیتال با ارزش افزوده بالاتر حرکت کند.
شرماتوف گفت این کشور میخواهد شرکتهایی را جذب کند که به دنبال استعداد، مراکز ارائه خدمات و تیمهای چندزبانهای هستند که بتوانند ازبکستان را پایگاه ارائه خدمات به بازارهای خارجی قرار دهند.
او افزود: «هدف تنها کمک به شرکتها برای کاهش هزینههای برونسپاری نیست، بلکه پشتیبانی از گسترش حضور در بازارهای ثالث از مسیر ازبکستان نیز هست.»
این رویکرد هم استارتاپها و هم شرکتهای تثبیتشده فناوری اطلاعات را در بر میگیرد. به گفته شرماتوف، استارتاپهای خارجی اگر در ازبکستان فعالیتهای پشتیبانی اداری و فرصتهای شغلی ایجاد کنند، میتوانند مشمول حمایت شوند و دولت نیز به دنبال جذب شرکتهای بیشتری است که بر پایه هوش مصنوعی شکل گرفتهاند.
بندیکت میکون کوونی، مدیر هوش مصنوعی و نوآوری در موسسه تونی بلر برای تغییر جهانی، گفت کشورهایی مانند ازبکستان شاید به جای تلاش برای رقابت مستقیم با ایالات متحده یا چین در ساخت پیشرفتهترین مدلهای هوش مصنوعی، فرصتهای بیشتری در حوزه خدمات و کاربردهای هوش مصنوعی بیابند.
هدف آن است که استعدادها، شرکتها و زیرساختهای داده به خدماتی متصل شوند که بتوان آنها را فراتر از بازار داخلی فروخت.
تبدیل انرژی به خدمات دیجیتال
مراکز داده همچنان در کانون برنامههای ازبکستان برای هوش مصنوعی قرار دارند، اما مقصد نهایی نیستند. این مراکز زیرساختی هستند که برای پشتیبانی از خدمات ابری، ابزارهای هوش مصنوعی و صادرات دیجیتال لازم است.
شرماتوف این رویکرد برای گسترش مراکز داده را مستقیما به سیاست انرژی پیوند میدهد. او گفت: «با هوش مصنوعی به توان پردازشی نیاز دارید و برای توان پردازشی به انرژی.» او افزود که ازبکستان به جای صادرات صرف برق به عنوان یک منبع خام، میخواهد آن را «در قالب خدمات مراکز داده هوش مصنوعی» بفروشد.
او همچنین گفت سرمایهگذاران در مراکز داده هوش مصنوعی میتوانند از مشوقهایی مانند برق ارزانتر، اقامت در آیتی پارک، محیط معاف از مالیات و معافیت از حقوق گمرکی برای تجهیزات هوش مصنوعی برخوردار شوند.
راجیت ناندا، مدیرعامل دیتاولت، گفت که رشد تقاضا برای مراکز داده را «رواج انفجاری هوش مصنوعی» در میان شرکتها، دولتها و پلتفرمهای دیجیتال پیش میبرد. اما او معتقد است که صرف داشتن زیرساخت کافی نخواهد بود.
او گفت: «سرمایه، انرژی و استعداد همگی به یک اندازه مهم هستند» و افزود که هیچ عامل به تنهایی برای موفقیت در بهکارگیری هوش مصنوعی کافی نخواهد بود.
مهارت برای استفاده روزمره از هوش مصنوعی
ازبکستان برنامه «5 میلیون رهبر هوش مصنوعی» را راهاندازی کرده که هدف آن گسترش سواد هوش مصنوعی در مدارس، دانشگاهها، میان معلمان و کارمندان دولت است. شرماتوف گفت بیش از 1 میلیون نفر این برنامه را به پایان رساندهاند.
هدف تنها آموزش مهندسان نیست، بلکه آماده کردن نیروی کار در بخشهای مختلف است تا بتوانند از ابزارهای هوش مصنوعی در شغل خود استفاده کنند.
ولادیمیر نوروف، رئیس انجمن آسیای مرکزی برای هوش مصنوعی، گفت این منطقه باید نه فقط بر آموزش مهندسان، بلکه بر «درک پایهای» و توان استفاده از این فناوری نیز تمرکز کند.
او آموزش، بهداشت، کشاورزی و لجستیک را حوزههایی دانست که میتوان این مهارتها را در سراسر آسیای مرکزی در آنها به کار گرفت.
بهکارگیری هوش مصنوعی در دولت
به باور میکون کوونی، چالش اصلی اجرا است.
او گفت: «این همیشه چالش دولت است.» به گفته او، مساله «ترجمه کردن اسناد و کاغذها به اجرا و عمل» است.
بخشی از نخستین دستاوردها احتمالا از حوزههای روتین اما مهم اداره امور عمومی به دست میآید؛ حوزههایی مانند فرمها، کنترلهای انطباق، مدیریت مالیات و کشف تقلب.
میکون کوونی گفت اگر دولتها سامانههای داده قدرتمندی داشته باشند، این حوزهها میتواند صرفهجوییهای واقعی به همراه داشته باشد.
گسترش استفاده از هوش مصنوعی همچنین به سطح اعتماد بستگی خواهد داشت. کلاهبرداری، حملات سایبری و سوءاستفاده از دادهها میتواند به سرعت اعتماد عمومی را آسیب بزند و به این ترتیب، امنیت سایبری را به بخشی از آزمون اقتصادی پیش روی برنامههای هوش مصنوعی ازبکستان تبدیل میکند.