از زمان آغاز درگیری با ایران، حدود ۹۰ کشتی، از جمله نفتکشها، از تنگه هرمز عبور کردهاند. با وجود اینکه این آبراه عملا بسته شده و ایران تهدید کرده نفتکشهایی را که قصد عبور دارند هدف قرار میدهد.
ایران اما همچنان میلیونها بشکه نفت صادر میکند؛ موضوعی که دادههای دریایی و تجاری آن را تأیید میکند.
آگهی
آگهی
شرکت اطلاعات دریایی لویدز لیست اینتلیجنس اعلام کرده بسیاری از این کشتیها در قالب عبورهای موسوم به «تاریک» فعالیت میکردند؛ یعنی با دور زدن نظارت و تحریمهای غربی، و احتمالا با ارتباطاتی با ایران.
در روزهای اخیر، کشتیهایی مرتبط با هند و پاکستان نیز از این تنگه عبور کردهاند، همزمان با افزایش تلاشهای دیپلماتیک دولتها.
افزایش قیمت نفت و اهمیت تنگه هرمز
در هفتههای اخیر قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید؛ موضوعی که باعث شد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از متحدان و شرکای تجاری بخواهد برای بازگشایی این مسیر، ناوهای جنگی اعزام کنند.
تنگه هرمز یکی از مسیرهای کلیدی انتقال نفت و گاز در جهان است و حدود یکپنجم نفت خام جهان از آن عبور میکند.
از اوایل ماه مارس و همزمان با آغاز درگیریها، بیشتر تردد کشتیها در این منطقه متوقف شده و حدود ۲۰ کشتی نیز هدف حمله قرار گرفتهاند.
ادامه صادرات نفت ایران
بر اساس دادههای شرکت تحلیلی کپلر، با وجود این شرایط، ایران از ابتدای مارس تاکنون بیش از ۱۶ میلیون بشکه نفت صادر کرده است.
چین همچنان بزرگترین خریدار نفت ایران باقی مانده که نشاندهنده تاثیر تحریمهای غربی است. «آنا سوباسیچ»، تحلیلگر کپلر در این خصوص میگوید: «صادرات نفت ایران همچنان انعطافپذیری قابلتوجهی نشان داده است.»
«کون کائو»، مدیر مشتریان در شرکت مشاورهای ردال، نیز گفت ایران توانسته هم از فروش نفت سود ببرد و هم با استفاده از کنترل خود بر این گلوگاه، «شریان صادراتی خود را حفظ کند.»
دادههای مربوط به صادرات نفت ایران تا حد زیادی با دادههای تردد دریایی همخوانی دارد. بین ۱ تا ۱۵ مارچ، دستکم ۸۹ کشتی، از جمله ۱۶ نفتکش، از تنگه عبور کردهاند. این رقم در مقایسه با ۱۰۰ تا ۱۳۵ حرکت روزانه کشتیها پیش از جنگ است.
بیش از یکپنجم این کشتیها به ایران مرتبط بودهاند و بقیه نیز با کشورهایی مانند چین و یونان ارتباط داشتهاند.
عبور کشتیهای مرتبط با هند و پاکستان
با این حال برخی کشتیها همچنان از تنگه عبور میکنند. نفتکش حامل نفت خام «کراچی» با پرچم پاکستان که تحت مدیریت شرکت ملی کشتیرانی پاکستان است، روز یکشنبه از تنگه عبور کرده است.
«شاریق امین»، سخنگوی سازمان بنادر پاکستان، از تایید یا رد مسیر حرکت این کشتی خودداری کرد، اما گفت این کشتی بهزودی با امنیت به پاکستان خواهد رسید.
همچنین دو کشتی حامل گاز مایع با پرچم هند به نامهای «شیوالیک» و «ناندا دوی» که متعلق به شرکت دولتی کشتیرانی هند هستند، حدود ۱۳ یا ۱۴ مارس از تنگه عبور کردند. گاز مایع بهطور گسترده بهعنوان سوخت پختوپز در هند استفاده میشود.
وزیر خارجه هند، «سوبرامانیام جایشانکار»، به فایننشال تایمز گفت این دو کشتی پس از مذاکرات با ایران توانستهاند عبور کنند.
رسانه دولتی عراق نیز گزارش داد این کشور در حال مذاکره با ایران برای عبور نفتکشهایش از تنگه هرمز است.
عبور با مداخله دیپلماتیک
«ریچارد مید»، سردبیر لویدز لیست، رسانه تخصصی و بسیار قدیمی در حوزه کشتیرانی و تجارت دریایی، معتقد است که عبور برخی کشتیها احتمالا «با نوعی مداخله دیپلماتیک» انجام میشود.
او افزود ایران ممکن است عملا «یک کریدور امن» ایجاد کرده باشد، بهطوری که برخی کشتیها نزدیک به سواحل ایران عبور میکنند.
بر اساس تحلیل قبلی پلتفرم ردیابی کشتی «مارینترافیک»، برخی کشتیها در نزدیکی یا داخل تنگه خود را بهعنوان مرتبط با چین معرفی کرده یا دارای خدمه تماما چینی بودهاند تا خطر هدف قرار گرفتن را کاهش دهند.
تحلیلگران معتقدند این کشتیها از روابط نزدیکتر چین با ایران بهره میبرند.
محدودیت انتخابی در عبور کشتیها
قیمت نفت از زمان آغاز درگیری بیش از ۴۰ درصد افزایش یافته است. ایران هشدار داده اجازه عبور نفتی که مقصد آن آمریکا، اسرائیل یا متحدان آنها باشد را نخواهد داد.
در مقابل، آمریکا اعلام کرده اجازه عبور نفتکشهای ایرانی را میدهد تا به ثبات عرضه جهانی کمک کند.
«اسکات بسنت»، وزیر خزانهداری آمریکا، به CNBC گفت: «کشتیهای ایرانی از قبل در حال خروج بودند و ما اجازه دادیم این روند ادامه پیدا کند تا عرضه به سایر نقاط جهان حفظ شود.»
آمریکا همچنین سایتهای نظامی در جزیره خارگ را هدف قرار داده؛ جزیرهای که بخش مهمی از شبکه و صادرات نفت ایران است. با این حال، ترامپ گفته فعلا زیرساختهای نفتی این جزیره را هدف قرار نداده است.
تنگه هرمز کاملا بسته نیست
به گفته «کون کائو»، عبورهای اخیر نشان میدهد تنگه هرمز بهطور کامل «بسته» نشده است. او گفت: «بهتر است این وضعیت را اینگونه درک کنیم که تنگه بهصورت انتخابی برای برخی ترددها بسته شده، در حالی که همچنان برای صادرات ایران و تعداد محدودی از عبورهای غیرایرانی قابلتحمل، فعال است.»
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
با این حال، اگر هدف ایران «وارد کردن فشار از طریق افزایش قیمت انرژی» باشد، ممکن است تعداد نفتکشهایی که اجازه عبور از تنگه هرمز را مییابند بسیار محدود باقی بماند؛ موضوعی که استراتژیستهای بانک هلندی ING نیز در یادداشتی به آن اشاره کردهاند.