کارفرمایان اروپا بیش از پیش به مهارتها ارزش میدهند، هرچند مدارک رسمی هنوز مهماند. یورونیوز بیزنس بررسی میکند کدام کشورها برای رویکرد «اول مهارت» آمادهترند.
بازار کار دائما در حال تغییر است. مشاغل جدیدی ایجاد میشود و مهارتهای تازهای مورد نیاز است. مدرک دانشگاهی هنوز هم در بازار کار اروپا اهمیت دارد، اما به گفته کارشناسان کارفرمایان بیش از گذشته به این که افراد عملا چه کارهایی از دستشان برمیآید توجه میکنند.
گزارش «بازار کار مهارتمحور» سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) میگوید: «ارزش مبادله در بازار کار در حال حرکت از اتکا صرف به گواهیها و مدارک سنتی، به سمت تمرکز پررنگتر بر مهارتها است.»
به این رویکرد «اول مهارت» یا رویکرد مهارتمحور گفته میشود.
گلندا کوینتینی، اقتصاددان ارشد در سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، به یورونیوز بیزنس گفت: «در عمل، جذب نیروی کار بر اساس رویکرد اول مهارت به معنای کنار گذاشتن کامل مدارک تحصیلی نیست، بلکه هدف آن این است که به مهارتهای اثباتشده افراد، فارغ از این که در کجا به دست آمدهاند، وزن بیشتری داده شود تا تطبیق استعدادها با مشاغل بهبود یابد.»
دکتر سونجو گوگ، مدیر ارشد «مرکز رویههای اول مهارت» در دانشگاه علوم اجتماعی سنگاپور (Singapore University of Social Sciences)، تاکید کرد که رویکرد اول مهارت به معنای تکیه صرف بر مهارتها نیست. این یک اصل عملیاتی است. افراد و کارفرمایان از مهارتهای اثباتشده در کنار مدارک و صلاحیتهای رسمی استفاده میکنند.
شاخص آمادگی و پذیرش رویکرد مهارتمحور سازمان همکاری و توسعه اقتصادی میزان آمادگی هر کشور برای این رویکرد را اندازهگیری میکند.
این شاخص چگونه کار میکند؟
این شاخص برای هر کشور امتیازی بین ۰ و ۱ در نظر میگیرد. امتیاز بالاتر نشان میدهد که آن کشور برای اجرای رویههای اول مهارت آمادگی بیشتری دارد و آنها را بهطور گستردهتری به کار میگیرد.
این شاخص بررسی میکند که کشورها تا چه اندازه مهارتها را شناسایی، توسعه، به رسمیت میشناسند و برای آنها پاداش قائل میشوند. این ارزیابی شامل یادگیری بزرگسالان، استفاده از دادههای مربوط به مهارتها، حمایت عمومی از آموزش و این که کارفرمایان تا چه حد برای تواناییهایی که کارگران میتوانند در عمل نشان دهند ارزش قائل هستند، میشود.
سوئد و فرانسه پیشتاز هستند
سوئد با امتیاز ۰.۷۰ بالاترین نمره را در اروپا دارد و پس از آن فرانسه با ۰.۶۹، بریتانیا با ۰.۶۵ و بلژیک با ۰.۶۴ قرار دارند.
کوینتینی گفت: «کشورهایی مانند سوئد و فرانسه در مجموع عملکرد بسیار خوبی دارند، هرچند برای ساختن بازار کاری مبتنی بر رویکرد اول مهارت تنها یک مسیر مشخص وجود ندارد.»
کوینتینی افزود: «مثلا سوئد به دلیل چارچوب توانمندساز قوی خود، از جمله استفاده از دادههای اطلاعاتی مربوط به مهارتها و حمایت عمومی از توسعه مهارتها، برجسته است.»
فنلاند با ۰.۶۳، جمهوری چک با ۰.۶۱، نروژ با ۰.۶۱ و لتونی با ۰.۶۱ نیز بالاتر از میانگین اروپا امتیاز کسب کردهاند.
میانگین امتیاز در میان ۲۳ کشور اروپایی ۰.۵۸ است. اسپانیا با ۰.۵۹، دانمارک، پرتغال، ایتالیا، لیتوانی، لهستان و اتریش، همگی با امتیاز ۰.۵۸، به این میانگین بسیار نزدیک هستند.
آلمان و سوئیس هر دو با ۰.۵۷ و هلند با ۰.۵۶ کمی پایینتر از این میانگین قرار دارند.
مجارستان با ۰.۴۵ و یونان با ۰.۴۶ پایینترین امتیازها را دارند. ترکیه با ۰.۵۲، اسلوواکی و اسلوونی، هر دو با ۰.۵۴، نیز امتیازهای پایینی کسب کردهاند.
کوینتینی اشاره کرد که کشورهایی که در انتهای پایین این شاخص قرار دارند، معمولا با موانع بیشتری در زمینه مشارکت در برنامههای یادگیری بزرگسالان و توسعه اکوسیستمهای یادگیری گستردهتر روبهرو هستند.
او گفت: «بنابراین این شکاف صرفا به نظامهای آموزشی مربوط نمیشود، بلکه منعکسکننده آن است که کشورها تا چه اندازه در بازار کار مهارتها را بهطور موثر شناسایی، توسعه، به رسمیت میشناسند و برای آنها پاداش قائل میشوند.»
ایالات متحده آمریکا با امتیاز ۰.۶۰ اندکی بالاتر از میانگین اروپا قرار دارد. کانادا با ۰.۵۵، ژاپن با ۰.۵۱ و کره جنوبی با ۰.۴۸ پایینتر از این سطح هستند.
گوگ خاطرنشان کرد که بیشتر کشورهای اروپایی پایههای لازم را گذاشتهاند، اما دشوارتر این است که این رویهها به بخشی عادی و روزمره از سیستم تبدیل شود.
او گفت: «این کار زمان میبرد و مستلزم تلاش هماهنگ در سراسر سیستم است.»
مدارک تحصیلی همچنان مهماند، اما تنها نشانه نیستند
کارشناسان همنظرند که مدارک تحصیلی همچنان اهمیت دارند، اما کارفرمایان هرچه بیشتر میخواهند مهارتها را نیز ببینند.
کوینتینی گفت: «مدارک تحصیلی در بازارهای کار کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی همچنان اهمیت دارند، بهویژه چون هنوز بهعنوان نشانهای گستردهالقبول از دانش و تواناییها شناخته میشوند.»
او افزود: «با این حال، کارفرمایان هرچه بیشتر فراتر از مدارک رسمی را میبینند و توجه بیشتری به مهارتهای واقعیای دارند که کارگران در اختیار دارند و میتوانند نشان دهند.»
او گفت که کمبود مهارتها، که در گزارشهای مختلف از آن با عنوان skill shortages یاد میشود، محرک این تغییر است. شرکتها همچنین ناچارند استعداد را در میان افراد با پیشینههای گوناگونتری جستوجو کنند و نیازهای مهارتی اغلب سریعتر از آنچه نظامهای آموزشی بتوانند خود را با آن تطبیق دهند، تغییر میکند.
از سال ۲۰۲۵ میلادی، بیش از ۷۰ درصد کارفرمایان در کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی گزارش میدهند که به دلیل کمبود نیروی ماهر، برای پر کردن جای خالی مشاغل با دشواری روبهرو هستند. همزمان، حدود یکسوم کارگران میگویند که برای شغل فعلی خود یا بیشازحد ماهرند یا کمتر از حد لازم مهارت دارند.
اهمیت مدارک تحصیلی بسته به شغل متفاوت است
پاول آدرجان، مدیر پژوهشهای اقتصادی در ایندید (Indeed)، به یورونیوز بیزنس گفت: «مدارک تحصیلی همچنان مهماند، اما اهمیت آنها بسته به نوع شغل بهطور قابلتوجهی متفاوت است و الزامات واقعی همیشه برای جویندگان کار بهطور شفاف بیان نمیشود.»
پژوهش ایندید نشان داده است که تنها ۱۴ درصد از آگهیهای شغلی در بریتانیا بهطور صریح به الزامات آموزشی رسمی اشاره میکنند، در حالی که این سهم در ایالات متحده ۵۰ درصد است.
او تاکید کرد که در عمل، مدارک تحصیلی در مشاغل تخصصی و بسیار تنظیمشده همچنان اهمیت زیادی دارند.
او افزود: «تفاوت اصلی این است که یک مدرک تحصیلی همچنان نشانه ارزشمندی از دانش و تواناییهاست، اما لزوما تنها راهی نیست که نامزدهای کار میتوانند از طریق آن مهارتهای لازم برای انجام یک شغل را نشان دهند.»
مهارتها باید بهسرعت تکامل پیدا کنند
آنا تونی، کارشناس ارشد در وزارت امور اقتصادی و استخدام فنلاند، تاکید کرد که ذینفعان هرچه بیشتر درک میکنند که مهارتهای ارزشمند نهفقط از طریق آموزش رسمی، بلکه از راه تجربه کاری، فعالیت داوطلبانه، سرگرمیها و دیگر تجربههای زندگی به دست میآیند. ابزارها و روشهای جدیدی برای شناسایی و اعتبارسنجی این مهارتها در حال توسعه است.
او به یورونیوز بیزنس گفت: «بازارهای کار سریعتر از گذشته در حال تغییرند؛ عواملی مانند دیجیتالیشدن، گذار سبز و هوش مصنوعی این تغییر را پیش میبرند. مهارتها باید بهسرعت تکامل یابند و سیاستهای آموزشی و اشتغال نیز باید متناسب با آن سازگار شوند.»
مهارتها یا مدارک تحصیلی: کدام بیشتر در دستمزدها منعکس میشود؟
بررسی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نشان داده است که بهطور متوسط، آموزش اضافی دستمزدها را حدود ۱۶ درصد افزایش میدهد، در حالی که مهارتهای بهتر در حساب عددی آنها را حدود ۹ درصد بالا میبرد، وقتی شکافهایی با اندازه مشابه با هم مقایسه میشوند.
به گفته کوینتینی، این یافته نشان میدهد که کارفرمایان همچنان برای گواهیهای آموزشی بهعنوان نشانههایی از بهرهوری ارزش قابلتوجهی قائلاند، بهویژه زمانی که اطلاعات موجود درباره مهارتهای کارگران محدود است.
در شاخص سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، عدد کمتر از ۱ به این معناست که آموزش بیشتر از مهارتها در دستمزدها منعکس میشود. فرانسه تنها کشور اروپایی است که عددی بالاتر از ۱، یعنی ۱.۳۳، دارد. این بدان معناست که شکاف در مهارتهای حساب عددی حدود یکسوم بیشتر از شکاف آموزشی با اندازه معمول مشابه، در دستمزدها جبران میشود.
او گفت: «این وضعیت در فرانسه ممکن است نشاندهنده بازار کار و محیط سیاستگذاریای باشد که بیشتر پذیرای شناختن و ارزشگذاری مهارتهای اثباتشده است.»
گوگ هشدار داد که این آزمون فقط مهارتهای حساب عددی را میسنجد، بنابراین مهارتهای فنی، اجتماعی و مهارتهای ویژه هر شغل را که بسیاری از مشاغل به آنها نیاز دارند، در بر نمیگیرد.