فعالان هشدار میدهند جهان به «لحظه اوپنهایمر» درباره سلاحهایی نزدیک میشود که بدون دخالت انسان، خودشان هدف را انتخاب کرده و حمله میکنند.
دیپلماتها در ژنو سوئیس روز جمعه در حالی با زمان رقابت میکردند که بهویژه روسیه روند پنج روز گفتوگوهای طاقتفرسا درباره اینکه آیا باید مذاکرات بر سر تدوین مقررات مربوط به سامانههای مرگبار خودکار را آغاز کنند یا نه، دچار وقفه کرده بود.
این مذاکرات در کنفرانس بازنگری سازمان ملل متحد درباره «کنوانسیون سلاحهای متعارف» سیسیدبلیو (CCW) برگزار میشد و قرار بود عصر جمعه پایان یابد. تا میانه بعدازظهر، کشورها هنوز راهی برای عبور از بنبست پیدا نکرده بودند.
ارتشها میکوشند از هوش مصنوعی برای شناسایی و هدفگیری اهداف با سرعت و دقت بیشتر استفاده کنند.
سامانههای مرگبار خودکار، که با عنوان لاس شناخته میشوند، پس از فعال شدن میتوانند بدون هیچگونه دخالت انسانی اهداف را انتخاب و مورد حمله قرار دهند. ائتلاف جهانی «استاپ کیلر روباتس» متشکل از بیش از ۳۰۰ سازمان میگوید این سامانهها پیشتر آزمایش یا حتی در میدان بهکار گرفته شدهاند، از جمله در جنگ اوکراین.
منتقدان میگویند این سلاحها خطر حملات کور را افزایش میدهند، مسئولیتپذیری را مبهم میکنند و ممکن است مطابق با قواعد جنگ به کار گرفته نشوند.
اتاقی دوپاره
در مجموع، ۱۲۸ کشورِ طرف کنوانسیون سیسیدبلیو این هفته را صرف تصمیمگیری درباره این کردند که آیا مذاکرات را آغاز کنند یا نه و اگر آری، بر اساس چه شروطی و در چه جدول زمانی. هر تصمیمی نیازمند اجماع کامل است.
بیشتر کشورها از یک توافق الزامآور حقوقی حمایت میکنند. اما کشورهایی که از فناوری لازم برخوردارند، از جمله ایالات متحده آمریکا و روسیه، تمایلی ندارند دست خود را ببندند.
آنها بر سر زمانبندی نیز اختلافنظر دارند. کمیته بینالمللی صلیب سرخ و شماری از سازمانهای غیردولتی خواستار آناند که مذاکرات ظرف یک سال انجام شود، در حالی که واشنگتن پیشنهاد دورهای پنجساله را مطرح کرده است.
فرانسه از جمله کشورهایی است که برای ترکیبی از تدابیر الزامآور و غیرالزامآور فشار میآورد.
آنا هِهیر، رئیس بخش حکمرانی هوش مصنوعی نظامی در موسسه فیوچر آو لایف (Future of Life Institute)، گفت: «در روز پایانی مذاکرات، اقلیتی از کشورها همچنان مانع پیشرفت میشوند.»
روسیه زیر ذرهبین
روسیه هنگام آغاز کنفرانس در روز دوشنبه با اعتراض به مشارکت ناظران در بحثها، از جمله اتحادیه اروپا و سازمانهای جامعه مدنی، یک بنبست آییننامهای ایجاد کرد. همین امر دولتها را ناچار کرد که گفتوگوهای خود را در قالبی غیررسمی ادامه دهند.
روسیه روز پنجشنبه بارها خواستار تغییر در پیشنویس گزارش نهایی شد، از جمله در بخشهایی که به مسائل اصلی مرتبط نبودند.
با این حال، یکی از دیپلماتها که نخواست نامش فاش شود، به خبرگزاری فرانسه اِیاِفپی گفت: «ما بسیار به اجماع درباره ضرورت مذاکره بر سر چیزی نزدیک شدهایم. تنها یک هیئت است که فعالانه با فرایندی مخالفت میکند که بر مذاکرات متمرکز است.»
لحظه «اوپنهایمر»
مگنوس لوولد، از صندوق خیریه لِکس اینترنشنال (Lex International)، گفت که سلاحهای خودکار به «لحظه اوپنهایمر» نزدیک میشوند؛ اشارهای به رابرت اوپنهایمر، فیزیکدانی که جهان را وارد عصر هستهای کرد.
لوولد در حاشیه مذاکرات گفت: «واقعاً در آستانه نقطهای هستیم که در آینده ممکن است گرفتن قواعدی که نیاز داریم بسیار دشوارتر شود.»
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، روز دوشنبه از شرکتکنندگان در کنفرانس خواست که «اقدام کنند تا از استفاده و گسترش این سلاحهای بیرحم جلوگیری شود».
او گفت: «هرگز نباید محافظت از غیرنظامیان در برابر کشتار و ویرانیِ ناشی از درگیریهای مسلحانه را متوقف کنیم.»