بانک مرکزی اروپا در گزارش ثبات مالی خود، رونق هوش مصنوعی را با حباب داتکام مقایسه کرده و هشدار میدهد موج عرضههای اولیه بزرگ و بدهی بیشتر غولهای فناوری میتواند نشانه شور دیرهنگام و خطر سقوط ناگهانی بازار باشد.
بانک مرکزی اروپا در گزارش ششماهه «بررسی ثبات مالی» که روز چهارشنبه منتشر شد، رونق هوش مصنوعی را با حباب داتکام مقایسه کرد و هشدار داد جهش عرضههای اولیه سهام ممکن است نشانه شور و هیجان اواخر چرخه باشد، در حالی که غولهای فناوری به شدت وام میگیرند و بازارها را در برابر ریزش ناگهانی آسیبپذیر میکنند.
بوریس وویچیچ، معاون بانک مرکزی اروپا، گفت: «ریسکها برای ثبات مالی منطقه یورو، با توجه به تداوم نااطمینانی ژئواقتصادی و قرار گرفتن روزافزون در معرض هوش مصنوعی، همچنان بالا است»، او که روز دوشنبه نیز هشدار مشابهی داده بود.
این گزارش یک روز پس از آن منتشر شد که کمیسیون اروپا اعلام کرد اقتصاد اتحادیه اروپا شوک انرژی ناشی از جنگ ایران را بهتر از حد انتظار پشت سر گذاشته است. بانک مرکزی اروپا با این ارزیابی موافق است، اما هشدار میدهد خوشبینی مرتبط با هوش مصنوعی که به اقتصاد کمک کرده، خود به یک ریسک تبدیل شده است.
بازتابهای دوران داتکام
گزارش میگوید قیمت سهام بر «انتظارات فوقالعاده قوی از سودآوری» شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی استوار است، انتظاراتی که ممکن است برآورده کردن آن دشوار باشد و هشدار میدهد مدلهای ارزانتر هوش مصنوعی میتوانند رهبران امروز بازار را کنار بزنند.
اکنون که هزینهکرد برای هوش مصنوعی از نقدینگیای که خود کسبوکارها تولید میکنند پیشی گرفته است، غولهای فناوری آمریکا با سرعتی بیسابقه وام میگیرند، هر چه بیشتر به یورو، و در نتیجه، سرمایهگذاران اروپایی بیشتر در معرض ریسک قرار میگیرند.
بانک مرکزی اروپا برآورد میکند شرکتهای بزرگ فناوری تا پایان سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ میلادی، بیش از ۴ تریلیون دلار تعهدات خارج از ترازنامهای داشتهاند، تعهداتی شبیه بدهی که در صورتهای مالی به عنوان بدهی ثبت نمیشوند، در حالی که سازندگان تراشه اغلب خرید تراشه توسط مشتریان خود را تامین مالی میکنند.
این بانک مرکزی از نامیدن رونق هوش مصنوعی به عنوان حباب خودداری کرد، اما گفت چنین چرخش سریع به سمت بدهی، مقایسه با حباب داتکام و حباب وامهای رهنی پرریسک اوایل دهه ۲۰۰۰ را به ذهن متبادر میکند.
همزمان، میزان سرمایهای که از طریق عرضههای اولیه سهام در آمریکا جذب میشود، در مسیر عبور از اوج دوران داتکام نسبت به اندازه اقتصاد قرار دارد و بانک مرکزی اروپا میگوید چنین رونقهایی معمولا نزدیک به اوجهای بازار رخ دادهاند.
کارکنان بانک مرکزی اروپا برآورد میکنند که این عرضههای اولیه امسال حدود ۲۱۲ میلیارد دلار (۱۹۲ میلیارد یورو) جذب کنند، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۴ میلیارد دلار (۴۰ میلیارد یورو) بود.
عرضه اولیه سهام رکوردشکن اسپیسایکس (SpaceX) در ماه ژوئن آغازگر این موج بود. شرکت انتروپیک (Anthropic)، سازنده مدلهای هوش مصنوعی «کلود»، قرار است روز چهارشنبه قیمت عرضه اولیه سهام خود را تعیین کند و از روز پنجشنبه معاملات سهام آن در بورس نزدک آغاز شود.
بانک مرکزی اروپا هشدار داد عرضههای بزرگ میتوانند «ریسکِ قابلسنجشنشده» را به خریداران کماطلاعتر، از جمله سرمایهگذاران خرد، منتقل کنند.
فشار بر بدهی دولتها
بانک مرکزی اروپا هشدار داد که وضعیت متزلزل مالیه عمومی در اقتصادهای بزرگ پیشرفته نیز میتواند جرقه تجدیدنرخگذاری جهانی بدهی دولتها را بزند. هزینه استقراض بلندمدت در چند کشور به بالاترین سطح خود در بیش از دو دهه گذشته رسیده و بسیاری از دولتهای منطقه یورو اکنون بیشترین بهای استقراض را از زمان بحران بدهی سال ۲۰۱۲ میپردازند.
دولتهای منطقه یورو اکنون بیشترین حجم بدهی از زمان همهگیری کرونا را منتشر میکنند، که این امر عمدتا ناشی از هزینههای دفاعی و زیرساختی آلمان است.
با توجه به اینکه بانک مرکزی اروپا دیگر در چارچوب برنامههای محرک خود، اوراق قرضه دولتی نمیخرد، سهم بیشتری از این اوراق به دست سرمایهگذاران خارجی و صندوقهای پوشش ریسک میافتد که در زمان بحران، رفتاری فرارتر دارند و میتوانند هر گونه موج فروش را تشدید کنند.
فرانسه در این میان برجسته است، زیرا سرمایهگذاران برای پوشش ریسک سیاسی پیش از انتخابات ۲۰۲۷، بازدهی بیشتری طلب میکنند. هزینه استقراض ۱۰ ساله آن در ماه اکتبر برای نخستین بار از سال ۲۰۰۲ از ۵ درصد عبور کرد و اکنون به ۴.۸۵ درصد رسیده است.
روز سهشنبه، کمیسیون پیشبینی کرد که بدهی عمومی اتحادیه اروپا از ۸۲.۶ درصد تولید ناخالص داخلی در سال گذشته به ۸۵.۶ درصد در سال ۲۰۲۸ میلادی برسد و تا آن زمان، پرداخت بهره معادل ۲.۴ درصد از تولید اقتصادی را به خود اختصاص دهد.
بانک مرکزی اروپا تصریح کرد: «انضباط مالی مدتهاست به تعویق افتاده است.»
از سوی دیگر، گزارش میگوید بانکها در وضعیت مناسبی برای جذب شوکها قرار دارند، به طوری که سودآوری آنها در بالاترین سطح یک دهه اخیر و نسبت وامهای معوق در سپتامبر در پایینترین سطح تاریخ، معادل ۲.۲ درصد کل وامها، قرار داشته است.
آسیبپذیریها در برخی نهادهای غیربانکی، مانند صندوقهای سرمایهگذاری و صندوقهای پوشش ریسک، بیشتر است؛ جایی که سازوکارهای حفاظتی کمتر توسعه یافتهاند. شرکتهای آمریکایی فعال در حوزه فناوری و هوش مصنوعی اکنون بین ۱۶ تا ۲۶ درصد از سرمایهگذاریهای سهامی نهادهای غیربانکی منطقه یورو را تشکیل میدهند.
بانک مرکزی اروپا به سقوط تقریباً کامل در ماه ژوئیه صندوق پوشش ریسک آمریکایی «سیتیوِیشنال اوِرنس» (Situational Awareness) اشاره کرد که داراییهای تحت مدیریت آن پس از شکست خوردن معاملات اهرمی روی هوش مصنوعی، از حدود ۴۵ میلیارد دلار (۴۰.۹ میلیارد یورو) به ۱۰ میلیارد دلار (۹ میلیارد یورو) کاهش یافت.
چنین تنشی میتواند به بانکها سرایت کند، زیرا آنها نزدیک به یکپنجم تامین مالی خود را از نهادهای غیربانکی دریافت میکنند. بانک مرکزی اروپا خواستار تقویت حفاظها در برابر ریسک اهرممالی و ریسک نقدشوندگی در این بخش شد و در عین حال از مقامها خواست حاشیههای سرمایهای بانکها را حفظ کنند.
بانک مرکزی اروپا هشدار داد قیمتهای بالاتر انرژی نیز میتواند خانوارها و شرکتها را در بازپرداختها تحت فشار بگذارد و شکلگیری وامهای معوق ممکن است در پی یک شوک انرژی، سالها طول بکشد.
رقابت برای جانشینی کریستین لاگارد
این گزارش در حالی منتشر میشود که دولتها در آستانه رسیدن به توافق بر سر رهبری بانک مرکزی اروپا هستند.
وزارت دارایی آلمان روز سهشنبه اعلام کرد که در پی آن است تا سمت اقتصاددان ارشد را برای مارکوس برونرمایر، استاد دانشگاه پرینستون، به دست آورد و در مقابل، برلین طبق گزارشها آماده است از پابلو ارناندس دِ کُس، رئیس پیشین بانک اسپانیا، برای جانشینی کریستین لاگارد در مقام ریاست حمایت کند.
این تحولات بیش از پیش نشان میدهد که فرانسه و آلمان در حال نزدیک شدن به توافق برای حمایت از این نامزد اسپانیایی هستند؛ همانطور که یورونیوز جمعه گذشته گزارش داد.
"}