اختلال در سامانه رایانه‌ای حرکت چند قطار را در مسیر راه‌آهن سریع‌السیر مادرید به سویا متوقف کرد. اما این سانحه پس از آن رخ داد که مرکز کنترل ترافیک راه‌آهن اسپانیا به یکی از قطارها اجازه داد حرکت خود را از سر بگیرد. بازرسان در حال بررسی علت وقوع این سانحه هستند که به کشته شدن ۶۹ نفر منجر شد.
برخورد دو قطار سریع‌السیر متعلق به شرکت‌های رنفه (Renfe) و ایریو (Iryo) در روز چهارشنبه ۲۸ اکتبر در نزدیکی شهر اوردا در استان تولدو در مرکز اسپانیا دست‌کم ۶۹ کشته و بیش از ۱۰۰ زخمی بر جای گذاشته است.
آگهی
آگهی
این سانحه ساعت ۸ و ۵۳ دقیقه صبح خط راه‌آهن سریع‌السیر مادرید به سویا رخ داد؛ زمانی که یک قطار سریع‌السیر «آوه» (AVE) از پشت با قطار ایریو که روی همان خط متوقف شده بود، برخورد کرد.
این دومین سانحه مرگبار بزرگ در شبکه راه‌آهن سریع‌السیر اسپانیا در کمتر از یک سال گذشته است. پیش از این در ژانویه ۲۰۲۶ حادثه‌ای در نزدیکی آداموس در استان کوردوبا جان ۴۶ نفر را گرفته بود.
هنوز علت دقیق این سانحه مشخص نشده است، تحقیقات در حال حاضر بر نقص احتمالی سامانه علائم و کنترل حرکت قطارها متمرکز است. یکی از محورهای اصلی بررسی‌ها فرمانی است که مرکز کنترل شرکت «آدیف» (Adif)، متولی زیرساخت‌های راه‌آهن اسپانیا در ایستگاه آتوچای مادرید صادر کرد و به قطار آوه اجازه داد حرکت خود را از سر بگیرد.
چه اختلالی در سامانه ایمنی رخ داد؟
نخستین نشانه‌های اختلال حدود ساعت ۸ و ۳۰ دقیقه صبح ثبت شد؛ زمانی که نقصی در سامانه رایانه‌ای، ارتباطات را مختل کرد و باعث از کار افتادن سامانه ایمنی «ال‌زد‌بی» (LZB) در بخشی به طول حدود ۶۳ کیلومتر از خط سریع‌السیر مادرید به سویا شد.
این سامانه با تبادل اطلاعات میان قطارها و تجهیزات کنار خط، امکان نظارت بر حرکت قطارها و حفظ فاصله ایمن میان آن‌ها را فراهم می‌کند.
این اختلال بر حرکت شش قطار تاثیر گذاشت و باعث شد این قطارها متوقف شوند یا سرعت خود را کاهش دهند. سامانه ال‌زد‌بی از زمان راه‌اندازی این خط در دهه ۱۹۹۰ میلادی مورد استفاده قرار گرفته و قرار است با سامانه پیشرفته‌تر اروپایی مدیریت ترافیک ریلی، موسوم به «ای‌آرتی‌ام‌اس» (ERTMS)، جایگزین شود.
با این حال نقص رایانه‌ای به‌تنهایی نمی‌تواند علت وقوع این سانحه را توضیح دهد. در صورت از کار افتادن سامانه اصلی علائم و کنترل حرکت قطارها دستورالعمل‌های جایگزینی برای مدیریت تردد و حفظ ایمنی در نظر گرفته شده است.
بازرسان اکنون در تلاش‌اند مشخص کنند چرا این تدابیر ایمنی نتوانست مانع از ورود همزمان دو قطار به یک بخش از خط آهن شود و از وقوع این برخورد مرگبار جلوگیری کند.
مرکز کنترل آتوچا چه دستوری به قطار آوه داد؟
این یکی از پرسش‌های اصلی در تحقیقات مربوط به سانحه است. بر اساس بازسازی وقایع از سوی وزارت حمل‌ونقل اسپانیا و فایل‌های صوتی مکالمات منتشرشده در روزنامه ال‌پائیس ساعت ۸ و ۳۶ دقیقه صبح یکی از مسئولان کنترل ترافیک شرکت آدیف به راننده قطار آوه اجازه داد حرکت خود را با استفاده از سامانه کنترل تردد مبتنی بر علائم کنار خط (BSL) از سر بگیرد.
بر اساس این دستور قطار می‌توانست با شرایط «حرکت عادی» به مسیر خود ادامه دهد در حالی که سامانه اصلی علائم و کنترل حرکت قطارها از کار افتاده بود. راننده قطار برای اطمینان از درستی دستور درخواست تایید مجدد کرد و مسئول مرکز کنترل نیز آن را تایید کرد.
تفاوت میان این دو شیوه حرکت اهمیت زیادی دارد. بر اساس مقررات «حرکت با دید مستقیم» راننده موظف است سرعت قطار را به‌گونه‌ای تنظیم کند که در صورت مشاهده هرگونه مانع بتواند پیش از رسیدن به آن توقف کند. حداکثر سرعت مجاز در چنین شرایطی ۴۰ کیلومتر بر ساعت است.
اما اجازه ادامه حرکت در شرایط عادی به این معنا بود که قطار آوه می‌توانست با سرعتی به‌مراتب بیشتر به مسیر خود ادامه دهد.
اسکار پوئنته، وزیر حمل‌ونقل اسپانیا تصمیم مرکز کنترل را «غیرقابل توضیح» توصیف کرده و گفته است که قطار در چنین شرایطی هرگز نباید اجازه ادامه حرکت پیدا می‌کرد.
۱۷ دقیقه سرنوشت‌ساز؛ پیش از برخورد دو قطار چه گذشت؟
بازسازی مکالمات میان رانندگان قطارها و مرکز کنترل جزئیات تازه‌ای از روند حوادث منتهی به سانحه را روشن کرده است؛ جزئیاتی که می‌تواند نقش مهمی در تحقیقات داشته باشد.
ساعت ۸:۳۰ صبح: نقصی در سامانه رایانه‌ای باعث از کار افتادن سامانه ایمنی ال‌زد‌بی (LZB) می‌شود و چند قطار در مسیر سریع‌السیر مادرید به سویا ناچار به توقف می‌شوند.
ساعت ۸:۳۶ صبح: مرکز کنترل شرکت آدیف در ایستگاه آتوچا به قطار آوه شماره ۲۰۸۰ اجازه می‌دهد با استفاده از سامانه کنترل تردد مبتنی بر علائم کنار خط (BSL)، حرکت خود را از سر بگیرد و در شرایط عادی به مسیرش ادامه دهد.
ساعت ۸:۴۱ صبح: راننده قطار ایریو به مرکز کنترل اطلاع می‌دهد که قطارش به دلیل قطع ارتباط با سامانه، همچنان در مسیر منتهی به اوردا متوقف است. مسئول مرکز کنترل به او نیز اجازه می‌دهد حرکت خود را از سر بگیرد.
ساعت ۸:۴۸ صبح: راننده قطار ایریو بار دیگر با مرکز کنترل آتوچا تماس می‌گیرد و گزارش می‌دهد که موفق به راه‌اندازی مجدد سامانه ال‌زد‌بی نشده و قطارش همچنان متوقف است. بر اساس فایل‌های صوتی منتشرشده در روزنامه ال‌پائیس با وجود این هشدار دستوری برای توقف قطار آوه صادر نمی‌شود.
ساعت ۸:۵۳ صبح: قطار آوه پس از طی حدود ۲۵ کیلومتر از زمان دریافت مجوز ادامه حرکت از پشت با قطار متوقف‌شده ایریو برخورد می‌کند.
مکالماتی که تاکنون منتشر شده پرسشی اساسی را مطرح می‌کند: چرا با وجود هشدارهای راننده قطار ایریو به مرکز کنترل به قطار آوه دستور کاهش سرعت یا توقف داده نشد؟
بررسی مکالمات ضبط‌شده، سوابق ثبت‌شده تردد قطارها و اطلاعات جعبه سیاه هر دو قطار برای روشن شدن تصمیم‌هایی که در آن ۱۷ دقیقه گرفته شد نقشی تعیین‌کننده خواهد داشت.
آیا می‌شد از وقوع این سانحه جلوگیری کرد؟
این یکی از پرسش‌های اصلی است که تحقیقات قضایی و فنی باید به آن پاسخ دهند. دولت اسپانیا در ارزیابی‌های اولیه خود احتمال داده است که خطای انسانی در مرکز کنترل شرکت آدیف در وقوع این سانحه نقش داشته باشد اما هنوز مسئولیت این حادثه مشخص نشده است.
بازرسان باید روشن کنند که آیا دستورالعمل‌های مربوط به کنترل حرکت قطارها به‌درستی اجرا شده، کارکنان مرکز کنترل آتوچا در آن زمان به چه اطلاعاتی دسترسی داشته‌اند و چرا پس از تایید توقف قطار ایریو دستور صادرشده برای ادامه حرکت قطار آوه تغییر نکرده است.
همچنین بررسی خواهد شد که آیا سامانه‌های نظارت بر حرکت قطارها و تامین ایمنی شبکه ریلی نیز دچار نقص‌های دیگری شده بودند یا خیر.
بنابراین علت قطعی این سانحه هنوز روشن نشده و تا پیش از پایان تحقیقات نمی‌توان مسئولیت آن را متوجه فرد مشخصی دانست.
تحقیقات درباره سانحه چگونه ادامه خواهد یافت؟
شعبه دوم دادگاه بدوی و تحقیقات مقدماتی اورگاس در استان تولدو مسئولیت رسیدگی قضایی به این سانحه را بر عهده گرفته است. تحقیقات در حال حاضر محرمانه است.
یکی از نخستین دستورهای دادگاه محدود کردن دسترسی به محدوده‌ای دو کیلومتری از خط راه‌آهن سریع‌السیر در اطراف محل برخورد دو قطار است.
دادگاه همچنین دستور داده است که هیچ‌گونه تجهیزات، قطعات یا بقایای به‌جامانده از سانحه بدون مجوز قبلی از محل خارج نشود. ضبط و نگهداری جعبه‌های سیاه هر دو قطار نیز از دیگر دستورهای صادرشده است.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
علاوه بر این پلیس قضایی مامور شده است مدارک و شواهد موجود در مرکز کنترل شرکت آدیف در ایستگاه آتوچا از جمله مکالمات ضبط‌شده و اطلاعات مربوط به تردد قطارها را جمع‌آوری کند.
همزمان تحقیقات فنی مستقلی نیز برای مشخص شدن علت وقوع سانحه انجام خواهد شد. هدف از این بررسی علاوه بر روشن شدن عوامل موثر در برخورد دو قطار ارائه پیشنهادهایی برای افزایش ایمنی شبکه راه‌آهن و جلوگیری از تکرار حوادث مشابه است.