بر عرشه ناو گشتی لتونی «والپاس»، یورونیوز عملیات دریایی و پایگاه پهپادی فرونتکس در تیمپاکی را پوشش میدهد. جستوجوی مهاجران گمشده نزدیک جزیره کریسی خطر عبور را آشکار و بر فشار بر مراکز موقت پذیرش تأکید میکند.
در حالی که مهاجرت غیرقانونی در چند مسیر ورود به اتحادیه اروپا رو به کاهش است، در کرت وضعیت برعکس است. این جزیره یونانی که بیشتر به خاطر سواحل و صنعت گردشگریاش شناخته میشود، با افزایش شدید ورود مهاجران از شمال آفریقا و آسیا روبهرو شده است.
حدود ۲۴ هزار مهاجر در ده ماه نخست سال ۲۰۲۶ میلادی به کرت رسیدند، در حالی که در طول سال ۲۰۲۵ حدود ۱۷ هزار نفر وارد این جزیره شده بودند.
بیشتر قایقها از شرق لیبی حرکت میکنند و پس از طی صدها کیلومتر دریای باز، به سوی گاودوس، جزیره کوچک واقع در جنوب کرت، یا سواحل جنوبی خود کرت میروند.
با وجود گشتزنیهای بیشتر، هواپیماهای مراقبت و فناوریهای پیشرفته پایش، این عبورهای دریایی همچنان ادامه دارد.
برای درک آنچه در مرز دریایی جنوبی اروپا در جریان است، یورونیوز به یکی از گشتهای آژانس اروپایی مرزبانی و گارد ساحلی فرانتکس (Frontex) پیوست، مدتی را با خدمه این نیرو در دریا گذراند و از تأسیساتی که هماهنگی عملیات هوایی پایش را بر عهده دارند، بازدید کرد.
جستوجو برای مهاجران مفقود
در جریان تهیه این گزارش، یک حادثه خطرهای این مسیر مهاجرتی که هر روز شلوغتر میشود را آشکار کرد.
بعدازظهر روز ۴ نوامبر، یک مهاجر به تنهایی در جزیره کریسی، در حدود ۱۵ کیلومتری سواحل جنوبی کرت، پیدا شد.
او ادعا کرد که همراه ۶۰ نفر دیگر سفر کرده است و همین ادعا یک عملیات گسترده جستوجو و نجات را به راه انداخت.
این تنها یکی از دهها رویدادی است که نیازمند واکنش تیمهای یونانی و اروپایی گشت و امداد در آبهای پیرامون کرت است.
مقامهای محلی گارد ساحلی در هراکلیون به یورونیوز گفتند که در تنها ۴۸ ساعت، ۱۳ قایق حامل حدود ۴۰۰ مهاجر وارد محدوده مسئولیت آنان شده است.
در همین مدت، حدود ۲۰ مهاجر نیز جان خود را از دست دادند، یادآوری تلخی از بهای انسانی عبور روزبهروز خطرناکتر به سواحل جنوبی اروپا.
کشتی لتونی که از مرزهای اروپا محافظت میکند
یونان میزبان بزرگترین حضور عملیاتی فرانتکس در اتحادیه اروپا است و این آژانس در طیف گستردهای از فعالیتها از مقامهای یونانی پشتیبانی میکند.
این آژانس تجهیزات فنی، تواناییهای نظارتی و پشتیبانی برای عملیات بازگرداندن مهاجرانی را فراهم میکند که هیچ حق قانونی برای ماندن در اتحادیه اروپا ندارند. همه این فعالیتها در همکاری با مقامهای یونانی انجام میشود و فرماندهی عملیاتی در اختیار آنان باقی میماند.
در خود کرت و گاودوس، جزیره کوچک یونانی در جنوب کرت که جنوبیترین جزیره مسکونی اروپا به شمار میرود، بیش از ۴۰ افسر، سه هواپیما، یک هواپیمای بدون سرنشین و شش شناور گشتی برای حمایت از مقامهای یونانی مستقر شدهاند.
در میان این شناورها، کشتی گشتی والپاس قرار دارد، ناوی لتونی که حدود ۱۸ ماه است در جنوب کرت فعالیت میکند. یک گشت معمولی بر عرشه والپاس ۷۲ ساعت طول میکشد. برای خدمه ۲۰ نفره آن، این کشتی هم محل کار است و هم خانهای موقت.
با دور شدن از خانواده، اعضای خدمه تلاش میکنند پیوند خود را با لتونی حفظ کنند و سنتهای آشنا را حتی در فاصله دور از وطن زنده نگه دارند. کاپیتان اوزرز که پدر سه فرزند است، هر شب با کودکانش صحبت میکند.
کاپیتان اوزرز به یورونیوز گفت که عملیات نجات میتواند بسیار دشوار و خطرناک باشد، هم برای مهاجرانی که تلاش میکنند از دریا عبور کنند و هم برای خدمهای که میکوشند آنها را به نقطهای امن برسانند.
او یکی از دشوارترین لحظاتی را که در دریا تجربه کرده است به یاد آورد:
او گفت: «گاهی همه مسافران همزمان تلاش میکنند بایستند و این میتواند باعث واژگون شدن قایق شود. خودم این وضعیت را در یکی از عملیاتها تجربه کردم، وقتی دو نفر به درون آب افتادند. خوششانس بودیم که فقط دو نفر در آب بودند. شب بود، اما توانستیم آنها را در میدان دید نگه داریم. به سوی آنها حلقه نجات و سایر وسایل شناور پرتاب کردیم، در حالی که ابتدا گروه بزرگتر سرنشینان روی قایق را ایمن کردیم. وقتی مطمئن شدیم آنها در امنیت هستند، از قایق فاصله گرفتیم و به دو نفری که در آب بودند نزدیک شدیم.»
شرایط جوی این عملیات را حتی دشوارتر میکند. کاپیتان اوزرز توضیح داد که یکی از بزرگترین خطرها زمانی پیش میآید که مهاجران سفر خود را در هوای مناسب آغاز میکنند اما در میانه راه با بدتر شدن هوا روبهرو میشوند.
او گفت: «سختترین وضعیت برای ما زمانی است که آنها سفر خود را در هوای خوب شروع میکنند و بعد هوا بد میشود. باید برنامهریزی کنیم چگونه آنها را سوار کنیم و این کار کمی خطرناک میشود.»
یوانیس اورفانوس، فرمانده فرماندهی منطقهای هفتم گارد ساحلی یونان که بر عملیات گارد ساحلی در سراسر کرت نظارت دارد، توضیح داد که عملیات نجات میتواند بهویژه چالشبرانگیز باشد.
او به یورونیوز گفت: «برخی رویدادها بهکارگیری نیرو را بسیار دشوار میکند و متأسفانه گاهی جانها از دست میرود. باید به یاد داشته باشیم که این منطقه بسیار وسیع است و شرایط آبوهوایی اغلب نامساعد است. ممکن است با افرادی روبهرو باشیم که هرگز دریا را تجربه نکردهاند، کاملا با محیط دریایی ناآشنا هستند و حتی ممکن است شنا بلد نباشند.»
چشمهایی در آسمان
عملیات فرانتکس همچنین بر پایش پیشرفته هوایی متکی است. از فرودگاه تیمپاکی در کرت، فرانتکس پهپاد «هرون ۱» (Heron 1) را به کار میگیرد؛ پهپاد نظارتی بسیار پیشرفته و دورپروازی که به رادارهای پیچیده، دوربینهای با وضوح بالا و فناوری تصویربرداری حرارتی مجهز است. این پهپاد میتواند بیش از ۲۰ ساعت در آسمان بماند و گسترههای وسیعی از دریای لیبی را در شب و روز زیر نظر بگیرد.
تصاویر این پهپاد به طور زنده به مرکز عملیات گارد ساحلی یونان در پیره و مقر فرانتکس در ورشو ارسال میشود و در عین حال فرماندهی عملیاتی در اختیار مقامهای یونانی باقی میماند.
ایوانگلوس دیامانتیس، رئیس بخش پایش و نظارت در مرکز عملیات فرانتکس، توضیح داد که چرا شناسایی زودهنگام اهمیت حیاتی دارد:
او گفت: «قایقهایی که شبکههای قاچاق انسان به کار میگیرند، از نظر دریانوردی ایمن نیستند. موتورهای آنها اغلب معیوب است، بنابراین هیچ تضمینی نیست که به مقصد برسند؛ در این مورد، سواحل اروپا و به طور مشخص یونان. این قایقها همیشه بیش از حد ظرفیت پر میشوند و در نتیجه در برابر غرق شدن یا حادثه بسیار آسیبپذیرند، بهویژه وقتی با هوای بد همراه شود. بنابراین شناسایی این قایقها در مراحل اولیه، احتمال نجات افرادِ روی آنها و رساندنشان به ساحل امن را افزایش میدهد.»
افزایش تنشها در کرت
با این حال، افزایش پایش نتوانسته مانع رسیدن مهاجران به این جزیره شود. تازهواردان مستقیما به چهار مرکز موقت اسکان با کنترل سخت منتقل میشوند و در آنجا منتظر انتقال به سرزمین اصلی یونان میمانند.
ورود پیدرپی مهاجران، مخالفت روزافزون ساکنان و مقامهای محلی را برانگیخته است؛ کسانی که با ماندن مهاجران در جوامع خود مخالفت میکنند.
به این ترتیب، کرت در دو جبهه تحت فشار است: مدیریت شمار رو به افزایش ورودها و در عین حال مقابله با مقاومت فزاینده محلی.
برای اتحادیه اروپا، این چالش فراتر از همین جزیره یونانی است.
با تغییر مسیرهای مهاجرت و گسترش تواناییهای پایش، یک پرسش بنیادی همچنان باقی است: فرانتکس چگونه میتواند در مدیریت مهاجرت غیرقانونی کارآمدتر شود و در عین حال به مسئولیت خود برای حفاظت از جان انسانها در دریا عمل کند؟