آتش‌بس موقت، راه را برای ارسال کمک‌های بشردوستانه و تخلیه غیرنظامیان از شهر اولشکی در اشغال روسیه باز کرده است. اما گزارش‌ها درباره احتمال انتقال ساکنان این شهر از مسیر روسیه یا شبه‌جزیره کریمه تحت اشغال مسکو، نگرانی‌هایی را درباره امکان رسیدن آن‌ها به مناطق تحت کنترل اوکراین برانگیخته است.
طرح تخلیه بشردوستانه از شهر اولشکی در منطقه خرسون در جنوب اوکراین، که تحت اشغال روسیه قرار دارد، نگرانی‌هایی را درباره جابه‌جایی اجباری ساکنان ایجاد کرده است. این نگرانی‌ها در پی انتشار گزارش‌هایی مطرح شده که نشان می‌دهد غیرنظامیان در جست‌وجوی مکانی امن ممکن است ابتدا از مناطق تحت کنترل روسیه عبور داده شوند.
آگهی
آگهی
این ماموریت بشردوستانه که با مشارکت ملانیا ترامپ، بانوی اول آمریکا، درباره آن توافق شده است، شامل برقراری آتش‌بس موقت، ارسال کمک‌های بشردوستانه و فراهم کردن مقدمات تخلیه غیرنظامیان است.
بر اساس گزارش‌ها، ساکنانی که با ترک شهر موافقت کنند، ممکن است ابتدا با اتوبوس به شبه‌جزیره کریمه تحت اشغال روسیه یا خاک روسیه منتقل شوند و سپس اجازه ادامه سفر پیدا کنند؛ موضوعی که نگرانی‌هایی را درباره خطر اخراج اجباری آن‌ها برانگیخته است.
این احتمال، خاطره انتقال اجباری غیرنظامیان اوکراینی از ماریوپل و دیگر مناطق اشغالی در امتداد سواحل دریای آزوف به دست روسیه در سال ۲۰۲۲ را زنده کرده است.
۳۰ ساعت نخست آتش‌بس
آتش‌بس موقت از روز سه‌شنبه اجرایی شد و قرار است تا اول نوامبر ادامه داشته باشد.
دیمیترو لوبینتس، کمیسر حقوق بشر پارلمان اوکراین، روز چهارشنبه اعلام کرد که ۳۰ ساعت نخست آتش‌بس «بدون حتی یک حادثه» سپری شده است. این وضعیت فرصتی کم‌سابقه برای تنفس حدود دو هزار غیرنظامی باقی‌مانده در اولشکی فراهم کرده است؛ ساکنانی که با کمبود شدید مواد غذایی، دارو و دیگر اقلام ضروری روبه‌رو هستند.
این آتش‌بس همچنین به شماری از اوکراینی‌های آواره‌شده از منطقه خرسون امکان داده است که برای نخستین بار پس از چند سال، به خانه‌های خود در مناطق آزادشده سر بزنند و با عزیزانشان دیدار کنند.
حملات بی‌وقفه پهپادی روسیه، از جمله هدف قرار دادن عمدی غیرنظامیان در اقداماتی که به «سافاری انسانی» شهرت یافته است، پیش از این چنین سفرهایی را بیش از حد خطرناک کرده بود.
یورونیوز برای دریافت جزئیات بیشتر درباره ترتیبات تخلیه با مقام‌های اوکراینی تماس گرفت، اما آن‌ها با اشاره به حساسیت عملیات و شکنندگی آتش‌بس از اظهارنظر خودداری کردند.
یادآوری اخراج‌های اجباری ماریوپل
در سال ۲۰۲۲، غیرنظامیانی که از ماریوپل و دیگر مناطق اشغالی در امتداد سواحل دریای آزوف می‌گریختند، به مناطق تحت کنترل روسیه منتقل شدند. بسیاری از آن‌ها مجبور بودند مراحل بازرسی امنیتی موسوم به «فیلتراسیون» را پشت سر بگذارند؛ روندی که شامل بازجویی، تفتیش و جمع‌آوری داده‌های بیومتریک بود.
سازمان دیده‌بان حقوق بشر مواردی را مستند کرده است که در آن‌ها غیرنظامیان عملا هیچ انتخاب واقعی جز رفتن به روسیه یا مناطق تحت اشغال این کشور نداشتند. سازمان عفو بین‌الملل نیز روایت‌هایی از ضرب‌وشتم، شوک الکتریکی و تهدید به اعدام در جریان بازداشت‌های مرتبط با این روند بازرسی ثبت کرده است.
هر دو سازمان به این نتیجه رسیده‌اند که انتقال اجباری غیرنظامیان به دست روسیه مصداق جنایت جنگی بوده و می‌تواند جنایت علیه بشریت نیز محسوب شود.
این سابقه پرسش‌هایی را درباره وضعیت افرادی مطرح کرده است که اولشکی را ترک خواهند کرد؛ از جمله اینکه آیا آن‌ها می‌توانند مقصد خود را انتخاب کنند و بدون محدودیت به سفرشان ادامه دهند؟
عبور از خاک روسیه یا شبه‌جزیره کریمه اشغالی، به‌خودی‌خود به معنای اخراج اجباری نیست. مسئله اساسی این است که آیا خروج افراد واقعا داوطلبانه صورت می‌گیرد و آیا غیرنظامیان آزادی رفت‌وآمد خود را حفظ می‌کنند یا خیر.
تضمین‌های مسکو نگرانی‌های بیشتری برانگیخته است
روسیه احتمال انتقال اجباری ساکنان اولشکی را رد کرده و تاکید دارد که هرگونه تخلیه تنها با رضایت آن‌ها انجام خواهد شد.
با این حال، یانا لانتراتوا، کمیسر حقوق بشر روسیه، با تاکید بر اینکه اولشکی بخشی از خاک روسیه است و تنها قوانین روسیه در آن اجرا می‌شود، به این نگرانی‌ها دامن زده است.
این شهر همچنان در سطح بین‌المللی بخشی از خاک اوکراین به رسمیت شناخته می‌شود و ادعای حاکمیت مسکو بر آن، وضعیت حقوقی این شهر را بر اساس قوانین بین‌المللی تغییر نمی‌دهد.
لانتراتوا تاکید کرده است که ساکنان باید آزاد باشند درباره ترک شهر و مقصد خود تصمیم بگیرند.
او گفته است که این مأموریت، مواد غذایی، دارو و اقلام بهداشتی به شهر خواهد رساند و به کسانی که مایل به خروج هستند کمک خواهد کرد. با این حال، او مدعی شده است که شمار نسبتا کمی از ساکنان خواهان ترک شهر هستند.
سال‌ها انزوا و بحران انسانی
شهر اولشکی در آن سوی رود دنیپرو، روبه‌روی شهر خرسون که تحت کنترل اوکراین قرار دارد، واقع شده است. این شهر از نخستین روزهای تهاجم تمام‌عیار روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ تحت اشغال نیروهای روسیه بوده است.
به گزارش موسسه مطالعات جنگ (ISW)، مقام‌های اشغالگر روسیه در اواخر دسامبر ۲۰۲۵ ارسال مواد غذایی و دیگر اقلام ضروری به این شهر را متوقف کردند و از ماه مه ۲۰۲۶ تاکنون هیچ مواد غذایی یا دارویی به اولشکی نرسیده است.
این اندیشکده مستقر در آمریکا اعلام کرده است که مسکو پیشنهادهای اوکراین برای برقراری آتش‌بس‌های بشردوستانه محلی در ماه‌های مه، ژوئیه و سپتامبر را رد کرده و همین موضوع نیروهای اوکراینی را واداشته است تا مواد غذایی را با استفاده از پهپاد به شهر برسانند.
موسسه مطالعات جنگ، مقام‌های اشغالگر روسیه را مسئول بحران انسانی در اولشکی می‌داند و آن‌ها را به ایجاد موانع مکرر بر سر راه ارسال کمک‌های بشردوستانه و مسیرهای تخلیه متهم می‌کند.
برای ساکنان باقی‌مانده در اولشکی، وضعیت همچنان نامشخص است.
موفقیت این عملیات نه‌تنها به تداوم آتش‌بس و رسیدن کمک‌ها به شهر بستگی دارد، بلکه به این مسئله نیز وابسته است که آیا کسانی که خواهان ترک شهر هستند، می‌توانند آزادانه از آن خارج شوند و به مقصد دلخواه خود برسند یا خیر.