ترقهها و آتشبازیها اوایل امسال در هلند به دلایل ایمنی و محیطزیستی ممنوع شدند.
شهروندان سوئیس خود را برای یک همهپرسی جنجالی آماده میکنند؛ این که آیا باید آتشبازیهای پر سر و صدا ممنوع شود یا نه.
این ابتکار مردمی که با حمایت گروههای مدافع حقوق حیوانات و محیطزیست مطرح شده است، قرار است ۲۹ نوامبر به رای گذاشته شود.
سازمان غیرانتفاعی «شوایتسر تیرشوتس STS» (حمایت از حیوانات سوئیس) که از این ابتکار حمایت میکند، میگوید: «برای حیوانات خانگی، حیاتوحش و دامها آتشبازی جشن نیست، بلکه صرفا منبع استرس است.»
این طرح همچنین خواستار حفاظت بهتر از مردم و محیطزیست طبیعی در برابر سر و صدا، آلودگی هوا، زباله، حوادث و آتشسوزیهای ناشی از آتشبازی است.
نخستین نظرسنجی شرکت پخش سوئیس (SBC) که جمعه ۲۳ اکتبر منتشر شد، از حمایت قابل توجه از این ممنوعیت حکایت دارد؛ ۶۹ درصد رایدهندگان از آن پشتیبانی کردهاند.
این طرح اگرچه بیشترین طرفداران را در میان رایدهندگان چپگرا دارد، اما در سراسر طیف سیاسی و بهویژه در میان زنان با حمایت اکثریت روبهرو شده است.
همهپرسیهایی از این دست در سوئیس رایج است؛ هر شهروند یا گروهی میتواند با جمعآوری ۱۰۰ هزار امضای معتبر از رایدهندگان واجد شرایط، ابتکاری را به جریان بیندازد. از نمونههای اخیر میتوان به ابتکار بیطرفی که سپتامبر رد شد و ابتکار در دست بررسی درباره خلع سلاح هستهای اشاره کرد.
آیا این طرح به معنای ممنوعیت کامل آتشبازی در سوئیس است؟
این طرح قصد دارد «آتشبازیهای بهویژه پر سر و صدا و مزاحم» را در فضاهای خصوصی با ممنوع کردن فروش مواد آتشبازی پر سر و صدا بهطور چشمگیری محدود کند. گزینههای کمصداتر مانند فشفشه و آتشبازیهای آبشاری موسوم به آتشفشان همچنان مجاز خواهد بود.
این طرح همچنین به کانتونها (واحدهای محلی) اجازه میدهد برای رویدادهایی با «اهمیت فرامنطقهای» مانند اول اوت، روز ملی سوئیس، و شب سال نو استثنا قائل شوند، هرچند همچنان تاکید بر استفاده از گزینههای کمصداست.
در حال حاضر کانتونها و کمونهای سوئیس میتوانند فروش و استفاده از آتشبازی را در سطح محلی محدود یا ممنوع کنند. محدودیتهای سنی و الزامات صدور مجوز نیز بر نحوه استفاده از آنها حاکم است.
انجمن STS میگوید ابتکار «برای محدودیت آتشبازی» قواعدی روشن برای سراسر کشور ایجاد خواهد کرد.
با این حال، انجمن صنفی دفتر هماهنگی آتشبازی سوئیس (SFK) استدلال میکند که این طرح «تهدیدی برای سنت سوئیسی» است و برخی سیاستمداران نیز گفتهاند این ممنوعیت آزادیهای فردی شهروندان را نقض میکند و باید اداره آن به کانتونها واگذار شود.
حزب مردمی سوئیس، حزب مرکز و انجمن بازرگانی سوئیس کارزاری برای رای منفی به این طرح به راه انداختهاند و نسبت به پیامدهای آن برای صاحبان کسبوکار و خطر تقویت «فرهنگ ممنوعیت» هشدار میدهند.
این طرح که نخستینبار در سال ۲۰۲۳ ارائه شد، بیش از ۱۳۷ هزار امضا به دست آورد. رد شدن طرح جایگزین در تابستان به این معناست که اکنون باید درباره آن همهپرسی برگزار شود.
در صورت تصویب، سوئیس میتواند در پی هلند حرکت کند؛ کشوری که تابستان امسال ممنوعیت گستردهتری بر آتشبازی به اجرا گذاشت، عمدتا به دلایل ایمنی و همچنین با هدف حمایت از حیوانات و محیطزیست. دیگر کشورهای اروپایی نیز مقررات و محدودیتهای خاص خود را دارند؛ برای نمونه در بلژیک استفاده از آتشبازیهای بزرگ و پرقدرت فقط برای حرفهایها مجاز است.
آتشبازی چه تاثیری بر محیطزیست دارد؟
وقتی آتشبازیها منفجر میشوند، ذرات ریز گرد و غبار آزاد میکنند که سرشار از فلزات سمی ناشی از باروت و ترکیبهای رنگزا درون آنهاست.
به گفته اداره فدرال پلیس سوئیس، هر سال بین هزار تا دو هزار تن آتشبازی در سوئیس مصرف میشود که حدود سه چهارم آن را بستهبندی تشکیل میدهد و سالانه بین ۲۰۰ تا ۴۰۰ تن ذرات معلق تولید میکند.
به گفته اداره فدرال محیطزیست (FOEN) این میزان حدود ۲ تا ۳ درصد از انتشار سالانه ذرات معلق در کشور را شامل میشود.
افزون بر سهم آنها در آلودگی هوا، آب و خاک، این ذرات بسیار ریز میتوانند وارد دستگاه تنفسی شوند و پیامدهای زیانبار برای سلامت بهویژه برای افراد آسیبپذیر با بیماریهای زمینهای به همراه داشته باشند.
شرایط نامطلوب جوی میتواند این آسیبها را تشدید کند؛ برای مثال مه، که ذرات را مدت طولانیتری در هوا نگه میدارد، یا هوای گرم و خشک که خطر آتشسوزیهای جنگلی را افزایش میدهد.
اداره فدرال محیطزیست توصیه میکند پسماند آتشبازیهای مصرفشده بهطور مسئولانه دفع شود؛ این مواد پس از سرد شدن میتوانند همراه زبالههای معمول خانگی دور ریخته شوند و بستهبندیها نیز طبق روال عادی بازیافت شوند.
آتشبازی «ترس، وحشت و سردرگمی» به همراه میآورد
گروههای مدافع حقوق حیوانات بهصراحت از ممنوعیت آتشبازی حمایت کردهاند.
انجمن STS میگوید: «سر و صدای ناگهانی در حیوانات ترس، وحشت و سردرگمی ایجاد میکند. پیامدها از فرار و استرس شدید تا جراحتها یا حتی مرگ متغیر است. بنابراین حفاظت از حیوانات در برابر سروصدای غیرضروری یکی از دغدغههای اصلی رفاه حیوانات است.»
ماروشکا بلاسر، دامپزشک سوئیسی، در ویدئوی کارزار این ابتکار میگوید: «حیوانات صداهای زیر و انفجارهای بلند را بسیار شدیدتر از انسانها میشنوند. برای نمونه، در مورد اسبها وضعیت میتواند خیلی سریع خطرناک شود، وقتی به دلیل آتشبازی بیاختیار شروع به دویدن میکنند؛ چه برای مردم در تجمعها و چه برای دیگر حیوانات در مراتع.»
بلاسر میگوید: «در مورد حیوانات خانگی مانند گربهها و سگها گاهی لازم است چند روز پیش از نمایش آتشبازی به آنها دارو داده شود تا آرام شوند. خانوادههایی را هم میشناسم که شب را همراه حیوانات خانگی خود در پناهگاههای ضدهوایی میگذرانند، اما این هم در نهایت راهحل مناسبی نیست.»
کازیمیر فون آرکس، رئیس شعبه برن انجمن «شوایتسر تیرشوتس STS» (حمایت از حیوانات سوئیس)، در یک ویدئوی کارزار میگوید: «میلیونها حیوان خانگی در سوئیس زندگی میکنند و برای بسیاری از آنها آتشبازی به معنای استرس یا وحشت است. ما فقط زمانی میتوانیم از آنها محافظت کنیم که بهعنوان یک جامعه برای یکدیگر ملاحظه قائل شویم.»